NATO lúng túng trước vấn đề Greenland, EU lo ngại liên minh suy yếu
Việc Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) chưa đưa ra tuyên bố công khai bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ Greenland và chủ quyền của Đan Mạch đang làm dấy lên lo ngại trong nội bộ châu Âu.
Tổng thư ký NATO Mark Rutte. Ảnh: THX/TTXVN
Theo Financial Times ngày 11/1, sự im lặng kéo dài của NATO trước những phát biểu của Tổng thống Mỹ Donald Trump về Greenland đang làm dấy lên lo ngại sâu sắc tại nhiều quốc gia châu Âu, trong bối cảnh các đồng minh cho rằng liên minh quân sự này đang thất bại trong việc bảo vệ chủ quyền của Đan Mạch.
Cho đến nay, NATO chưa đưa ra bất kỳ tuyên bố công khai nào khẳng định toàn vẹn lãnh thổ và chủ quyền của Đan Mạch đối với Greenland, hòn đảo chiến lược ở Bắc Cực thuộc Vương quốc Đan Mạch. Liên minh cũng chưa phản hồi chính thức trước việc ông Trump công khai bày tỏ tham vọng kiểm soát vùng lãnh thổ này, bao gồm cả khả năng sử dụng biện pháp quân sự.
Cách tiếp cận thận trọng đó đang khiến nhiều quốc gia châu Âu bất bình, trong bối cảnh Liên minh châu Âu (EU) đã chủ động thể hiện lập trường ủng hộ Copenhagen. Các quan chức châu Âu cho rằng sự thiếu vắng tiếng nói của NATO làm suy yếu nỗ lực duy trì mặt trận thống nhất xuyên Đại Tây Dương và có nguy cơ khuyến khích cách tiếp cận cứng rắn của Washington đối với các đồng minh.
Vai trò của Tổng thư ký NATO Mark Rutte, người được đánh giá có mối quan hệ cá nhân thuận lợi với Tổng thống Trump, cũng đang bị đặt dấu hỏi. Trong một vấn đề an ninh nhạy cảm liên quan trực tiếp đến một quốc gia thành viên, ông Rutte gần như không xuất hiện trên mặt trận ngoại giao công khai, trong khi các đề xuất từ Paris và một số quốc gia khác về việc tăng cường hiện diện của NATO tại Greenland vẫn chưa được triển khai.
Nhiều quan chức châu Âu thừa nhận vai trò trung tâm của Mỹ trong NATO khiến liên minh bị hạn chế về lựa chọn phản ứng. Tuy nhiên, họ cảnh báo rằng việc NATO đứng ngoài cuộc khủng hoảng có thể củng cố luận điểm rằng Tổng thống Trump có thể hành động mà không chịu ràng buộc khi đối xử với các đồng minh, đồng thời khai thác sự phụ thuộc an ninh của châu Âu vào Washington.
Thủ tướng Italy Giorgia Meloni cho rằng vấn đề Greenland cần được đưa ra thảo luận nghiêm túc trong nội bộ NATO, bởi đây là tranh chấp giữa các quốc gia cùng thuộc liên minh. Theo bà, việc né tránh đối thoại chỉ làm gia tăng căng thẳng thay vì giảm áp lực.
Tổng thống Trump nhiều lần cáo buộc Đan Mạch không đầu tư đầy đủ cho an ninh Greenland, trong bối cảnh Mỹ cho rằng hoạt động hải quân của Nga và Trung Quốc tại Bắc Cực đang gia tăng. Nhà Trắng thậm chí không loại trừ khả năng sử dụng biện pháp quân sự, bên cạnh các phương án mua lại hoặc tiếp quản bằng các hình thức khác.
Kịch bản này đặt NATO vào tình thế đặc biệt khó xử. Một nỗ lực sáp nhập hoặc can thiệp quân sự của Mỹ vào Greenland sẽ đồng nghĩa với xung đột trực tiếp giữa hai đồng minh, làm lung lay Điều 5 của Hiệp ước NATO về phòng thủ tập thể, vốn được coi là nền tảng tồn tại của liên minh.
Sự im lặng của NATO đã khiến Copenhagen thay đổi cách tiếp cận. Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen công khai cảnh báo rằng ông Trump nghiêm túc trong tham vọng kiểm soát Greenland, đồng thời nhấn mạnh nếu Mỹ tấn công một quốc gia NATO khác bằng vũ lực, toàn bộ nền tảng của liên minh sẽ sụp đổ.
Trong quốc hội Đan Mạch, nhiều nghị sĩ kêu gọi kích hoạt Điều 4 của Hiệp ước NATO, điều khoản cho phép tham vấn khi một quốc gia thành viên cảm thấy bị đe dọa. Lập luận được đưa ra là nhận thức về rủi ro an ninh tại Bắc Cực giữa Mỹ và các đồng minh châu Âu đang có sự khác biệt đáng kể và NATO cần đóng vai trò trung gian.
Ở cấp độ EU, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen nhấn mạnh nguyên tắc pháp quyền phải được đặt cao hơn sức mạnh, trong khi Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa khẳng định không có quyết định nào liên quan đến Đan Mạch và Greenland có thể được đưa ra mà thiếu sự đồng thuận của hai chủ thể này.
Lãnh đạo Pháp, Đức, Italy, Ba Lan, Tây Ban Nha và Anh cũng đã ra tuyên bố chung với Đan Mạch, tái khẳng định cam kết bảo vệ chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và tính bất khả xâm phạm của biên giới.
Các quan chức NATO cho biết ngoại giao hậu trường vẫn đang diễn ra, song sự thiếu vắng thông điệp công khai tiếp tục làm dấy lên câu hỏi về vai trò của liên minh trong việc xử lý tranh chấp nội khối, đặc biệt khi Mỹ vừa là đồng minh chủ chốt vừa là bên gây sức ép.
