Nền tảng vững chắc của 'thế trận lòng dân' trong bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia

Cán bộ Bộ đội Biên phòng tỉnh Tuyên Quang tuyên truyền pháp luật cho người dân khu vực biên giới. Ảnh: Đơn vị cung cấp

Biên giới quốc gia không chỉ là đường ranh giới xác định chủ quyền lãnh thổ, mà còn là không gian sinh tồn, phát triển và giao lưu của cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Trên dọc tuyến biên giới đất liền, hàng nghìn thôn, bản thuộc các xã biên giới vừa là phên giậu của Tổ quốc, vừa là nơi trực tiếp hiện thực hóa đường lối xây dựng nền biên phòng toàn dân gắn với nền quốc phòng toàn dân và thế trận an ninh nhân dân.

Quan điểm nhất quán của Đảng xác định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển đất nước. Đối với khu vực biên giới, văn hóa còn là “sợi dây” gắn kết cộng đồng các dân tộc, bồi đắp lòng yêu nước, ý thức quốc gia, tinh thần thượng tôn pháp luật và trách nhiệm bảo vệ từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc. Vì vậy, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh không đơn thuần là tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ mà là quá trình kiến tạo hệ giá trị, chuẩn mực ứng xử, lối sống, niềm tin và sự đồng thuận xã hội, qua đó hình thành sức mạnh nội sinh để củng cố “thế trận lòng dân” từ cơ sở.

Trong những năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước, sự phối hợp của cấp ủy, chính quyền địa phương cùng Bộ đội Biên phòng, diện mạo các xã biên giới có nhiều chuyển biến tích cực. Hệ thống kết cấu hạ tầng được đầu tư đồng bộ hơn; nhiều chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới, phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số được triển khai hiệu quả. Các phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, “Toàn dân tham gia bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia”, “Ngày Biên phòng toàn dân”, “Xuân Biên phòng ấm lòng dân bản”, “Nâng bước em tới trường-Con nuôi đồn Biên phòng”... đã góp phần lan tỏa những giá trị nhân văn, củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và Quân đội.

Đặc biệt, hình ảnh cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Biên phòng luôn gắn bó với đồng bào, cùng ăn, cùng ở, cùng làm, cùng nói tiếng dân tộc; tham gia xóa đói giảm nghèo, chăm sóc sức khỏe, phổ cập giáo dục, phòng chống thiên tai, cứu hộ, cứu nạn đã trở thành biểu tượng sinh động của “ý Đảng hợp lòng dân”. Chính từ những việc làm bình dị nhưng thiết thực ấy, tình đoàn kết quân dân ngày càng bền chặt, tạo thành nền tảng xã hội vững chắc cho nhiệm vụ quản lý, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và giữ gìn an ninh biên giới.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, việc xây dựng môi trường văn hóa ở các xã biên giới vẫn còn không ít khó khăn. Khoảng cách phát triển giữa vùng biên giới với khu vực trung tâm còn khá lớn; đời sống của một bộ phận nhân dân còn nghèo; trình độ dân trí không đồng đều; thiết chế văn hóa ở nhiều nơi còn thiếu và yếu. Do đó, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh phải được xác định là nhiệm vụ vừa cấp bách, vừa lâu dài, là giải pháp quan trọng để xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc ở khu vực biên giới.

Trước hết, cần tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy đảng, nâng cao hiệu lực quản lý của chính quyền cơ sở đối với công tác xây dựng đời sống văn hóa. Mọi chủ trương phát triển kinh tế-xã hội ở vùng biên giới phải gắn với mục tiêu củng cố, tăng cường quốc phòng, an ninh và xây dựng con người mới. Cấp ủy, chính quyền cần phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín, chức sắc tôn giáo trong tuyên truyền, vận động nhân dân chấp hành pháp luật, bảo vệ đường biên, cột mốc và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.

Hai là, xây dựng môi trường văn hóa phải lấy người dân làm trung tâm và chủ thể. Mọi hoạt động văn hóa cần xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của đồng bào, tôn trọng sự đa dạng văn hóa, đồng thời loại bỏ các tập tục lạc hậu. Phải kết hợp hài hòa giữa bảo tồn bản sắc văn hóa truyền thống với tiếp thu có chọn lọc các giá trị văn hóa tiến bộ, hiện đại. Khi người dân được hưởng thụ đời sống văn hóa phong phú, được học tập, sáng tạo và tham gia quản lý các hoạt động văn hóa, họ sẽ có điều kiện nâng cao nhận thức, củng cố niềm tin và trách nhiệm đối với cộng đồng.

Ba là, tiếp tục đầu tư xây dựng hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở đồng bộ. Nhà văn hóa, thư viện, sân thể thao, điểm sinh hoạt cộng đồng, hệ thống truyền thanh cơ sở cần được quan tâm đầu tư phù hợp với điều kiện từng địa phương. Đồng thời, cần đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa; nâng cao chất lượng thông tin cơ sở; tăng cường phổ biến pháp luật, kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn, góp phần xây dựng “lá chắn mềm” trước thông tin độc hại.

Bốn là, phát huy vai trò nòng cốt của Bộ đội Biên phòng trong xây dựng môi trường văn hóa ở khu vực biên giới. Cùng với nhiệm vụ quản lý, bảo vệ biên giới, cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Biên phòng cần tiếp tục là lực lượng tiên phong trong công tác dân vận, tuyên truyền, phổ biến pháp luật, hỗ trợ phát triển kinh tế, xóa mù chữ, chăm sóc sức khỏe, bảo tồn văn hóa truyền thống, xây dựng đời sống văn hóa mới. Mỗi đồn Biên phòng cần thực sự trở thành trung tâm gắn kết quân dân, là địa chỉ tin cậy của cấp ủy, chính quyền và nhân dân địa phương.

Năm là, chăm lo xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở có phẩm chất, năng lực và uy tín. Cán bộ xã, thôn, bản phải thực sự gần dân, hiểu dân, trọng dân, nói đi đôi với làm, kịp thời giải quyết những vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở. Khi cán bộ gương mẫu, liêm chính, tận tụy phục vụ nhân dân sẽ tạo dựng được niềm tin xã hội, củng cố vững chắc “thế trận lòng dân”.

Sáu là, kết hợp chặt chẽ phát triển kinh tế với phát triển văn hóa và bảo đảm an sinh xã hội. Thực tế cho thấy, nơi nào đời sống nhân dân được cải thiện, việc làm ổn định, trẻ em được đến trường, người dân được chăm sóc y tế đầy đủ thì nơi đó lòng dân ổn định, niềm tin được củng cố và sức mạnh bảo vệ biên giới được tăng cường. Vì vậy, phát triển kinh tế vùng biên giới phải gắn với giảm nghèo bền vững, nâng cao chất lượng giáo dục, y tế, hạ tầng số và tạo sinh kế bền vững cho đồng bào.

Trong điều kiện mới, xây dựng “thế trận lòng dân” không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng vũ trang mà là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Mỗi gia đình văn hóa, mỗi thôn, bản đoàn kết, mỗi người dân chấp hành pháp luật, mỗi cán bộ tận tụy vì dân đều góp phần hình thành “pháo đài lòng dân” nơi biên cương Tổ quốc. Khi môi trường văn hóa lành mạnh được xây dựng và lan tỏa, sức mạnh nội sinh của cộng đồng sẽ được khơi dậy; bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn; niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước được củng cố; khối đại đoàn kết toàn dân tộc ngày càng bền chặt.

Bảo vệ biên giới quốc gia trong thời đại mới không chỉ bằng sức mạnh quân sự hay hệ thống công trình phòng thủ mà trước hết phải bằng sức mạnh của lòng người. Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh ở các xã biên giới chính là vun đắp nền tảng tinh thần của xã hội, bồi dưỡng ý thức công dân, khơi dậy lòng yêu nước, ý chí tự lực, tự cường và trách nhiệm bảo vệ từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc. Đó cũng là con đường căn bản để xây dựng “thế trận lòng dân” ngày càng vững chắc, tạo sức mạnh tổng hợp bảo vệ vững bền chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia trong mọi tình huống.

Thiếu tướng, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Sáu, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam