Nền văn học là 'tri kỷ' của độc giả Việt
Văn học Nga vẫn luôn có sức sống trong lòng độc giả Việt dù ở lứa tuổi nào. Sự cảm mến đặc biệt đó nảy nở từ điểm giao của lịch sử, từ mối quan tâm chung về niềm tin, cõi sống.

Giai đoạn những năm 1960, văn học kinh điển Nga là tác phẩm “gối đầu giường” của thanh niên Việt. Nhật ký của Đặng Thùy Trâm, nhật ký Nguyễn Văn Thạc,… hay các cuốn hồi ký của những người trải qua giai đoạn đó - không ai không nhắc tới các tác phẩm văn học từ xứ sở bạch dương.
“Hào quang” xưa nay bớt đôi phần. Nhưng sự đọc văn học Nga vẫn luôn là dòng chảy bền bỉ - từ thế hệ ông bà, bố mẹ tới thế hệ trẻ hôm nay.
Nhóm độc giả nặng tình với văn học Nga
Anh Phạm Trung (34 tuổi, Hà Nội) có mặt sớm tại buổi giới thiệu cuốn Anna Karenina - phiên bản lần đầu tiên dịch từ nguyên gốc tiếng Nga, thay vì dịch qua tiếng Anh/Pháp. Anh mua cả bộ sách gồm 2 tập, vì lòng ngưỡng mộ tác phẩm, vì sở thích sưu tầm kinh điển, vì muốn tiếp cận tác phẩm lớn trực diện hơn, không qua “ngôn ngữ thứ ba”.

Cũng như anh, nhiều độc giả trẻ tới sự kiện, tò mò muốn hiểu bản dịch mới có gì khác với bản dịch Anna Karenina vốn nổi tiếng của Dương Tường, Nhị Ca. Sự kiện đông đúc hơn trung bình các buổi ra mắt sách thường thấy.
Sự quan tâm ấy từ công chúng không phải điều đột biến. Theo Đức Anh, đại diện hiệu sách ngoại văn InBook, văn học kinh điển Nga luôn nằm trong nhóm bán chạy nhất.
“Gần như tất cả sách của Dostoevsky đều trong nhóm bán chạy. Sách bán chạy nhất là Tội ác và trừng phạt (Crime and Punishment), Gã khờ (The Idiot)”, đại diện hiệu sách cho biết. Với trào lưu đọc kinh điển, mua sách ngoại văn gần đây, độc giả trẻ có khả năng đọc ngoại ngữ đang tìm mua nhiều hơn sách của các văn hào, thi hào nổi tiếng Nga.
“Văn học kinh điển Nga được giới thiệu từ thế hệ trước, nên bạn đọc ngày nay sẽ thấy gần gũi, không bị ‘quá Tây’. Người Nga có điều gì đó gần gũi với chúng ta, vì họ hay đặt các vấn đề về đức tin, cõi sống, có gì đó khiến chúng ta liên tưởng đến bản thân mình”, Đức Anh lý giải.

Hình ảnh trong bộ phim “Anna Karenina” của đạo diễn Joe Wright, do Keira Knightley thủ vai chính.
Trong trường học, PGS.TS Thành Đức Hồng Hà - Phó trưởng bộ môn Văn học nước ngoài, Khoa Ngữ văn, Đại học Sư phạm Hà Nội - cho biết vẫn có một nhóm sinh viên mang nặng đam mê với văn học Nga.
“Trong những giờ giảng, tôi vẫn thấy ở một số sinh viên mang nặng niềm đam mê với văn học Nga. Ánh mắt của họ lấp lánh sự ngỡ ngàng khi bước vào thế giới của nàng Tachiana trong tiểu thuyết bằng thơ Evgheni Onegin, vẫn thấy các em lặng người đi trước nỗi đau trong Chiếc áo khoác hay trăn trở hàng giờ về bi kịch tinh thần trong tiểu thuyết của Tolstoy, Dostoevsky”, PGS.TS cho biết.
Theo PGS.TS, số lượng người đọc văn học Nga hiện nay có thể ít đi đôi chút so với thế hệ trước, nhưng nhóm độc giả này lại chạm vào văn học Nga bằng sự tự nguyện, bằng nhu cầu tự thân muốn đối thoại, bằng sự đồng cảm tinh tế, sâu sắc và cá nhân; chứ không phải vì trào lưu.
Sự gặp gỡ của lịch sử và tâm hồn Nga - Việt
Lý giải nguyên nhân văn học kinh điển Nga có sức ảnh hưởng lớn tại Việt Nam trong thời gian khá dài, PGS.TS Hồng Hà cho rằng tình yêu mà người Việt dành cho văn học Nga nảy nở từ sự gặp gỡ của lịch sử và lý tưởng sống.
PGS.TS cho rằng trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ và dựng xây đất nước, các tác phẩm Nga - Xô-viết như Người mẹ của M.Gorky, Thép đã tôi thế đấy của N. Ostrovsky đã mang đến ngọn lửa của lòng yêu nước, sự hy sinh cao cả và niềm tin trong sáng vào con người, tiếp thêm sức mạnh tinh thần cho hàng triệu thanh niên Việt Nam.

Cuốn Tội ác và trừng phạt của Dostoevsky.
Đồng thời tình yêu ấy được giữ trọn nhờ vẻ đẹp của trái tim cùng thế hệ dịch giả tài hoa như Thúy Toàn, Bằng Việt, Vũ Thế Khôi, Phạm Vĩnh Cư, Cao Xuân Hạo, Phan Hồng Giang. Họ đã dịch không chỉ bằng trí tuệ uyên bác mà bằng cả tình yêu tha thiết với nước Nga, khiến cuộc sống Nga, tâm hồn Nga hiện lên qua những tác phẩm của A. Pushkin, I. Bunin, K. Paustovsky giản dị, trong trẻo và nhiều chất thơ.
Chung quan điểm với PGS.TS, dịch giả tiếng Nga Lê Đức Mẫn cũng nhận định tinh thần Nga - Việt tương đồng do những điểm giao của lịch sử, của chiến tranh, đau khổ và mất mát. Trong dòng chảy đó, hai dân tộc cùng chung khát vọng hòa bình, mong muốn lưu giữ tính nhân văn của con người trong chiến tranh. “Tác phẩm kinh điển Nga thể hiện con người trong chiến tranh vĩ đại, nhưng cũng hiền dịu và chân chất, có những điểm giống với người lính Cụ Hồ”, dịch giả nói.
Giai đoạn hòa bình tới nay, văn học Nga tiếp tục khiến độc giả Việt rung động vì những giá trị nhân văn cốt lõi, những phân tích nội tâm, cách giải quyết các mối quan hệ có nhiều nội hàm phức tạp. “Có những vấn đề được đặt ra trong các tác phẩm kinh điển Nga, tới thế kỷ 21, xã hội mới giải quyết được. Điều đó chứng tỏ rằng tác giả có tầm nhìn của người đứng trên thời đại”, dịch giả nhận định.
Còn PGS.TS Hồng Hà cho rằng văn học Nga vẫn trụ vững bởi chạm tới những những vấn đề muôn thuở của kiếp người: tình yêu, cái chết, sự cô độc và khát vọng hướng thiện.
PGS.TS bình luận văn học Nga có nhiều điểm phù hợp nhu cầu đọc của độc giả Việt. Đầu tiên là ở chất trữ tình đằm thắm và nỗi buồn trong sáng. “Người Việt vốn trọng tình, dễ rung động trước thiên nhiên dịu dàng; nên khi bắt gặp rừng bạch dương mùa thu vàng hay những vần thơ Nga đẫm sương khói, ai cũng thấy thân thương như bóng dáng quê hương”, bà cho biết.
Sâu xa hơn, là lòng trắc ẩn đối với những phận người nhỏ bé. Sự bao dung, vị tha và nỗi trăn trở đi tìm lẽ sống chân chính ấy đã bắt nhịp trọn vẹn với truyền thống nhân nghĩa, "thương người như thể thương thân" bao đời nay của người Việt.
“Văn học Nga vẫn âm thầm trao gửi cho người trẻ biết thấu cảm, biết đau trước nỗi đau của đồng loại và giữ cho trái tim mình vẹn nguyên sự nhạy cảm, trong trẻo trước cuộc đời”, PGS.TS đúc kết.
Nguồn Znews: https://znews.vn/nen-van-hoc-la-tri-ky-cua-doc-gia-viet-post1696578.html

