Nét đẹp truyền thống ở Xuân Dương

Được thành lập từ tháng 7/2025 trên cơ sở sáp nhập 3 xã (Nam Quan, Xuân Dương cũ và Ái Quốc), Xuân Dương hiện có 14 thôn với các dân tộc Tày, Nùng, Dao, Sán Chỉ cùng chung sống đoàn kết. Trong đó, đồng bào dân tộc Dao chiếm tỷ lệ 39% với 620 hộ dân và 2.591 nhân khẩu, sinh sống tại 9/14 thôn trên địa bàn xã.

Nghệ nhân người Dao xã Xuân Dương truyền dạy kỹ thuật may, thêu trang phục truyền thống cho thế hệ trẻ

Đến thôn Ái Quốc, xã Xuân Dương vào những ngày đầu tháng 8/2026, chúng tôi có dịp thăm gia đình chị Triệu Thị Múi, 46 tuổi, người Dao đang miệt mài thêu trang phục truyền thống. Dưới bàn tay khéo léo của chị, từng mũi kim, đường chỉ tạo nên những họa tiết hoa văn độc đáo, chị chia sẻ: Theo phong tục, các cô gái Dao trước khi lấy chồng đều phải biết thêu thùa, may vá. Vì vậy, ngay từ khi còn nhỏ, tôi đã được mẹ truyền dạy nghề thêu truyền thống. Giữ gìn nghề truyền thống ấy, đến nay cả 3 người con gái đều được tôi truyền dạy kỹ thuật may, thêu. Ngoài ra, tôi cũng truyền dạy miễn phí cho các bé gái trong thôn.

Từ những gia đình giữ lửa nghề truyền thống như chị Múi, ý thức bảo tồn bản sắc đã lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng. Được biết, người Dao trên địa bàn xã thuộc nhánh Dao Lù Gang (Dao Lô Gang) còn lưu giữ được nhiều nét văn hóa đặc sắc, trong đó có nghề may, thêu trang phục truyền thống. Hiện nay toàn xã có khoảng 400 hộ dân lưu giữ nghề thêu truyền thống, 90 hộ vẫn giữ được nghề cắt may trang phục, trong đó có 10 hộ kinh doanh, nhận đặt các mặt hàng như, quần áo, mũ, túi.

Phát huy vai trò định hướng, cấp ủy, chính quyền xã Xuân Dương đã thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp thiết thực trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị các bộ trang phục truyền thống dân tộc Dao. Ông Triệu Tiến Thanh, Phó Chủ tịch UBND xã cho biết: “Những năm qua, cấp ủy, chính quyền xã luôn chú trọng đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân gìn giữ nghề may, thêu và thường xuyên mặc trang phục dân tộc trong đời sống hằng ngày cũng như các dịp lễ hội, sự kiện quan trọng. Đặc biệt, đối với trang phục của đồng bào Dao, xã luôn khích lệ bà con gìn giữ và phát huy. Chúng tôi cũng tích cực phát huy vai trò của người có uy tín trong cộng đồng, đồng thời phối hợp với các cơ quan chuyên môn tổ chức các lớp truyền dạy kỹ thuật may, thêu truyền thống để lưu truyền những giá trị độc đáo ấy cho thế hệ mai sau."

“Những năm qua, cấp ủy, chính quyền xã luôn chú trọng đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân gìn giữ nghề may, thêu và thường xuyên mặc trang phục dân tộc trong đời sống hằng ngày cũng như các dịp lễ hội, sự kiện quan trọng. Chúng tôi cũng tích cực phát huy vai trò của người có uy tín trong cộng đồng, đồng thời phối hợp với các cơ quan chuyên môn tổ chức các lớp truyền dạy kỹ thuật may, thêu truyền thống để lưu truyền những giá trị độc đáo ấy cho thế hệ mai sau."
Ông Triệu Tiến Thanh, Phó Chủ tịch UBND xã Xuân Dương

Cùng với tuyên truyền, chính quyền xã còn đặc biệt chú trọng bảo tồn trang phục dân tộc Dao thông qua các phong trào văn nghệ quần chúng và không gian học đường. Hiện nay, tất cả các trường học trên địa bàn xã đều khuyến khích học sinh mặc trang phục truyền thống.

Cô Lành Thanh Hường, Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Ái Quốc cho biết: "Hằng năm, bên cạnh nhiệm vụ dạy và học, nhà trường luôn đặc biệt quan tâm giáo dục, nâng cao ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa cho học sinh, trọng tâm là việc bảo tồn và lan tỏa nét đẹp trang phục truyền thống dân tộc. Cụ thể, nhà trường duy trì việc cho học sinh mặc trang phục truyền thống vào thứ 5 hằng tuần. Qua đó, giúp các em thêm thấu hiểu, trân trọng và tự hào về những giá trị văn hóa độc đáo của dân tộc mình”.

Bằng nhiều cách làm thiết thực, người Dao ở Xuân Dương đã thực hiện hiệu quả công tác gìn giữ và phát huy văn hóa truyền thống. Đầu tháng 7/2026, xã Xuân Dương được Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tin tưởng lựa chọn tổ chức lớp tập huấn, truyền dạy nghề làm trang phục dân tộc Dao thuộc Đề án “Bảo tồn, phát huy trang phục truyền thống các dân tộc thiểu số Việt Nam” trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn năm 2026.

Lớp học có sự tham gia trực tiếp của 3 nghệ nhân cùng 22 học viên chủ yếu là các em học sinh trên địa bàn xã, các em được truyền dạy các kỹ thuật thêu, may trang phục truyền thống. Em Đặng Thị Hoa, học sinh lớp 5A, Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Ái Quốc chia sẻ: “Hồi 7 tuổi, em đã được mẹ dạy thêu, nhưng chỉ là các hoạ tiết đơn giản. Nhờ tham gia lớp truyền dạy, em đã biết thêu nhiều hoạ tiết phức tạp hơn trên khăn, túi, tay áo, ống quần và tà áo của trang phục truyền thống, em cũng hiểu thêm nhiều hơn về ý nghĩa của từng đường nét hoa văn trên trang phục dân tộc mình”.

Chính từ những cách làm thiết thực, tri thức và bản sắc văn hoá của người Dao ở Xuân Dương đang được nuôi dưỡng, tiếp nối và phát huy trong đời sống hôm nay.

Phát huy kết quả đạt được, thời gian tới, xã Xuân Dương sẽ tiếp tục khuyến khích xây dựng các mô hình câu lạc bộ bảo tồn trang phục truyền thống tại thôn bản và trường học, đồng thời gắn kết việc gìn giữ di sản với phát triển du lịch cộng đồng. Qua đó, tạo không gian sinh hoạt văn hóa thiết thực, biến những bộ trang phục thổ cẩm thành sản phẩm du lịch đặc trưng mang lại sinh kế cho người dân, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn.