Nga 'gật đầu' giải phóng dầu diesel, cùng Mỹ hạ giá nhiên liệu toàn cầu, châu Âu có đổi lập trường?

Tổng thống Trump cho biết đã đạt được thỏa thuận với Tổng thống Nga Vladimir Putin về việc giải phóng nguồn cung dầu diesel của Moscow cho Mỹ. (Nguồn: Getty Images)

Ngày 9/10, Tổng thống Trump cho biết đã đạt được thỏa thuận với Tổng thống Nga Vladimir Putin về việc giải phóng nguồn cung dầu diesel của Moscow cho thị trường Washington và toàn cầu. Động thái này nhằm góp phần giảm giá nhiên liệu đang tăng cao, trong bối cảnh cuộc khủng hoảng năng lượng gây sức ép lên người tiêu dùng và doanh nghiệp Mỹ trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11/2026.

Trong thông báo trên mạng xã hội tối 9/10, ông Trump mô tả cuộc trao đổi với ông Putin là “rất thành công”. Nga sẽ “ngay lập tức” cung cấp hơn 300.000 tấn dầu diesel cho Mỹ và thị trường toàn cầu.

Theo ông chủ Nhà Trắng, Nga sẽ đưa thêm 500.000 tấn dầu diesel ra thị trường trong tháng 11/2026 và 1 triệu tấn tiếp theo sau đó. Dựa trên tình trạng hoạt động của các nhà máy lọc dầu của xứ bạch dương, nguồn cung có thể tiếp tục tăng thêm 3 triệu tấn.

Về phía Nga, ông Putin xác nhận, Moscow sẵn sàng cung cấp dầu và các sản phẩm dầu mỏ cho thị trường Mỹ cũng như thị trường toàn cầu.

Mỹ chịu tác động bởi khủng hoảng dầu diesel

Giá nhiên liệu toàn cầu tăng mạnh trong bối cảnh xung đột giữa Mỹ và Iran tiếp diễn. Nguồn cung còn chịu sức ép từ cuộc tấn công gần đây nhằm vào đường ống Đông-Tây của Saudi Arabia, một tuyến xuất khẩu dầu quan trọng khác trong khu vực Vùng Vịnh.

Trong khi đó, các nhà máy lọc dầu, cơ sở năng lượng và cảng biển tại Nga và Ukraine đều chịu ảnh hưởng nặng nề từ các cuộc tấn công. Tồn kho nhiên liệu toàn cầu sụt giảm mạnh, đẩy giá dầu diesel tại Mỹ và châu Âu lên mức cao kỷ lục trong tháng 9/2026.

Tại Mỹ, giá dầu diesel tăng mạnh đang tác động trực tiếp đến hoạt động vận tải, nông nghiệp và chi phí sinh hoạt.

Giá dầu diesel trung bình trên toàn quốc đã lên mức kỷ lục 6,52 USD/Gallon (khoảng 3,79 lít) trong tháng 9, cao hơn gấp đôi so với cùng kỳ năm trước. Theo Hiệp hội Ô tô Hoa Kỳ (AAA), mức giá trung bình hiện ở khoảng 6,20 USD/Gallon.

Mỹ hiện là nước xuất khẩu dầu diesel lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, lượng tồn kho của nước này đã giảm mạnh kể từ khi xung đột với Iran bùng phát và vẫn thấp hơn mức thông thường, dù các nhà máy lọc dầu đã tăng sản lượng.

Mới đây, các quốc gia thuộc Nhóm các nước công nghiệp phát triển hàng đầu thế giới (G7) đã nhất trí giải phóng 100 triệu thùng dầu thô và nhiên liệu từ kho dự trữ khẩn cấp nhằm ứng phó với tình trạng thiếu hụt. Động thái này diễn ra sau sức ép từ Mỹ đối với Liên minh châu Âu (EU), trong đó chính quyền Tổng thống Trump cảnh báo khả năng cấm xuất khẩu dầu diesel của Mỹ.

Tuy nhiên, theo ông Hamad Hussain, nhà kinh tế chuyên về khí hậu và hàng hóa tại Capital Economics, tác động của việc giải phóng dự trữ G7 có thể chỉ kéo dài trong thời gian ngắn, bởi đây là biện pháp tạm thời, chưa giải quyết được nguyên nhân căn bản của cuộc khủng hoảng nguồn cung.

Giá dầu diesel tăng cao cũng trở thành vấn đề chính trị đối với ông Trump trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Xung đột với Iran đang vấp phải sự phản đối của một bộ phận dư luận Mỹ bởi tác động của giá dầu diesel không dừng ở các doanh nghiệp vận tải. Đây là nhiên liệu quan trọng đối với xe tải chở thực phẩm, hàng hóa và máy móc phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Khi chi phí nhiên liệu tăng, chi phí vận chuyển và sản xuất cũng chịu áp lực, qua đó có thể đẩy giá hàng hóa đến tay người tiêu dùng lên cao.

Khảo sát mới nhất của Trung tâm Nghiên cứu Pew cho thấy, kinh tế là vấn đề quan trọng hàng đầu đối với 84% cử tri đã đăng ký.

Nga cũng đối mặt với tình trạng thiếu nhiên liệu

Thỏa thuận dầu diesel được công bố trong bối cảnh Mỹ vẫn duy trì các biện pháp trừng phạt nhằm vào ngành năng lượng Nga sau khi Moscow phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine vào tháng 2/2022.

Chính quyền Tổng thống Joe Biden khi đó đã cấm nhập khẩu dầu và khí đốt của Nga. Tháng trước, Quốc hội Mỹ cũng thông qua một đạo luật trừng phạt Nga trên diện rộng và được ông Trump ký ban hành, nhằm gia tăng sức ép đối với Moscow.

Đạo luật trừng phạt này mở rộng các biện pháp hiện hành, nhắm vào các quan chức, ngân hàng và đội tàu chở dầu hoạt động ngầm hỗ trợ hoạt động thương mại năng lượng của Nga. Đạo luật cũng trao cho Tổng thống Trump quyền áp thuế 100% đối với năm quốc gia nhập khẩu dầu và khí đốt tự nhiên lớn nhất của Nga.

Sau tuyên bố của ông Trump hôm 9/10, Bộ Tài chính Mỹ cho biết, Văn phòng Kiểm soát tài sản nước ngoài (OFAC) sẽ “ngay lập tức cấp giấy phép chung tạm thời”, cho phép cung cấp dầu diesel của Nga cho thị trường toàn cầu.

Tại Mỹ, giá dầu diesel tăng mạnh đang tác động trực tiếp đến hoạt động vận tải, nông nghiệp và chi phí sinh hoạt. (Nguồn: Sina)

Động thái này cho thấy, Washington sẵn sàng áp dụng ngoại lệ trong cơ chế trừng phạt để tìm cách bổ sung nguồn cung nhiên liệu. Tuy nhiên, phạm vi thực tế của giấy phép, khối lượng dầu diesel được phép giao dịch và khả năng các bên mua tiếp nhận nguồn hàng sẽ quyết định mức độ tác động của biện pháp này.

Một trong những vấn đề lớn nhất đối với thỏa thuận là khả năng Nga đáp ứng cam kết trong khi chính nước này đang gặp khó khăn về nguồn cung nhiên liệu trong nước.

Ông Neil Atkinson, cựu Giám đốc bộ phận thị trường và công nghiệp dầu mỏ của Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) bày tỏ hoài nghi về khả năng Moscow nhanh chóng cung cấp lượng dầu diesel mà ông Trump công bố.

Ông nêu quan điểm: “Trong thời gian rất ngắn, rất khó để thấy Nga có thể cung cấp khối lượng được đề cập trong thỏa thuận”.

Theo bà Michelle Wiese Bockmann, nhà phân tích tình báo hàng hải tại công ty phân tích vận tải biển Windward, xuất khẩu dầu diesel của Nga đã giảm mạnh trong năm nay.

Dẫn dữ liệu từ công ty theo dõi hàng hóa Vortexa, bà cho biết, lượng xuất khẩu dầu diesel và khí đốt của Nga trong quý III/2026 chỉ đạt 190.000 thùng/ngày, so với 690.000 thùng/ngày trong quý II/2026 và 850.000 thùng/ngày trong quý I/2026.

Nga từng là nước xuất khẩu dầu diesel lớn thứ hai thế giới, sau Mỹ. Tuy nhiên, trước áp lực thiếu hụt trong nước, Moscow đã cấm xuất khẩu dầu diesel từ tháng 7/2026 và đến cuối tháng 9/2026 tiếp tục gia hạn lệnh cấm đến hết tháng 10/2026.

Các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào cơ sở năng lượng Nga cũng góp phần làm trầm trọng thêm tình trạng này. Tổng thống Putin thừa nhận, các cuộc tấn công đã tác động đến khoảng 1% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của đất nước.

Bà Bockmann cũng cho biết, tình trạng thiếu hụt nhiên liệu tại Nga đã khiến nước này lần đầu tiên phải nhập khẩu xăng, dầu diesel và các sản phẩm dầu mỏ.

Trong khi đó, IEA cho hay, Nga thường sản xuất lượng dầu diesel gấp đôi nhu cầu trong nước. Nước này cũng sản xuất nhiều loại dầu diesel phù hợp với các điều kiện nhiệt độ khác nhau. Do đó, một phần dầu diesel cấp mùa Hè, dùng ở nhiệt độ trên 0 độ C, có thể được đưa ra thị trường để dành năng lực sản xuất cho các loại nhiên liệu mùa Đông và Bắc Cực cần thiết trong những tháng tới.

Dù vậy, khả năng giải phóng lượng nhiên liệu lớn trong thời gian ngắn vẫn là dấu hỏi, nhất là khi Nga cần bảo đảm nguồn cung nội địa và khôi phục hoạt động của các cơ sở năng lượng bị hư hại.

Khó tạo đột phá cho thị trường năng lượng toàn cầu

Tổng thống Putin cho rằng, thỏa thuận với Mỹ sẽ tạo ra tác động tích cực đối với nền kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng, thỏa thuận có thể chỉ mang lại hiệu quả hạn chế, ngay cả khi Nga thực hiện được một phần cam kết.

Ông Chris Beauchamp, Giám đốc phân tích thị trường tại IG Group nhận định, thỏa thuận mới giữa Mỹ và Nga là giải pháp ngắn hạn.

Theo ông Beauchamp, ngay cả khi một phần dầu diesel được đưa ra khỏi Nga, lượng nhiên liệu này cũng khó giải quyết đáng kể tình trạng thiếu hụt trên toàn cầu bởi nhu cầu tiêu thụ dầu diesel thế giới vào khoảng 30 triệu thùng/ngày.

Ông Atkinson cũng cho rằng, lượng dầu diesel mà ông Trump công bố sẽ khó tạo ra biến động lớn về giá. Riêng Mỹ tiêu thụ khoảng 3,7 triệu thùng dầu diesel mỗi ngày.

Một vấn đề khác là khả năng các quốc gia châu Âu chấp nhận mua dầu diesel của Nga. Trong những năm qua, châu Âu đã tìm cách giảm phụ thuộc vào nguồn cung năng lượng từ Moscow, đặc biệt sau khi xung đột Nga-Ukraine bùng phát.

Ông Atkinson nhận định, các chính phủ châu Âu sẽ gặp khó khăn trong việc giải thích quyết định mua dầu từ Nga, khi chính sách trong nhiều năm qua của họ là từng bước loại bỏ sự phụ thuộc vào nguồn cung dầu và khí đốt của nước này.

Trong khi đó, bà Bockmann lưu ý, vẫn chưa rõ việc cấp giấy phép chung tạm thời của Mỹ có thể giúp lượng dầu diesel Nga được nhập khẩu ở quy mô đủ lớn để tác động đến giá nhiên liệu trong nước hay không.

Như vậy, thỏa thuận giữa ông Trump và ông Putin đang đặt ra hai câu hỏi lớn: Liệu Nga có đủ năng lực giải phóng lượng dầu diesel đã cam kết trong bối cảnh nguồn cung nội địa gặp khó khăn và liệu các thị trường có sẵn sàng tiếp nhận lượng nhiên liệu này hay không?

Trong bối cảnh giá nhiên liệu tiếp tục gây sức ép lên doanh nghiệp và người tiêu dùng, việc giải phóng thêm nguồn cung có thể tạo ra một “khoảng đệm” ngắn hạn. Tuy nhiên, hiệu quả của biện pháp này vẫn phụ thuộc vào khả năng thực hiện cam kết, diễn biến xung đột tại Trung Đông, tình trạng gián đoạn các tuyến vận tải năng lượng và chính sách nhập khẩu của những thị trường lớn.