Nga hé lộ lá chắn tự động săn UAV Ukraine

Theo tập đoàn công nghiệp quốc phòng nhà nước Nga Rostec, lô hệ thống Zubr đầu tiên đã chính thức được triển khai để bảo vệ các cơ sở hạ tầng trọng yếu trên lãnh thổ nước này. Đây cũng là lần đầu tiên Moscow giới thiệu Zubr trong trạng thái tác chiến thực tế thay vì chỉ là mô hình trưng bày tại các triển lãm quốc phòng.

Hệ thống phòng không Zubr của Nga. (Nguồn: DB)

Zubr lần đầu xuất hiện trước công chúng tại triển lãm Army-2024 diễn ra vào tháng 8/2024. Khi đó, hệ thống chủ yếu được xem là một ý tưởng mới trong lĩnh vực phòng thủ chống UAV. Những hình ảnh mới được công bố cho thấy Zubr đã trở thành một tổ hợp hoàn chỉnh có khả năng hoạt động thực tế.

Theo video được công bố, radar của hệ thống phát hiện mục tiêu đang tiếp cận, sau đó tự động khóa và theo dõi mà không cần người điều khiển can thiệp trực tiếp. Khi mục tiêu được xác định, các mô-đun hỏa lực sẽ sẵn sàng khai hỏa.

Các nhà phát triển cho biết toàn bộ quá trình phát hiện và bám bắt mục tiêu đều được tự động hóa. Người vận hành chỉ cần đưa ra quyết định cuối cùng và ra lệnh khai hỏa. Đây chính là triết lý thiết kế cốt lõi của Zubr: máy móc đảm nhiệm việc tìm kiếm và theo dõi, còn con người giữ quyền quyết định sử dụng hỏa lực.

Một tổ hợp có tới 16 nòng súng máy

Mỗi hệ thống Zubr gồm bốn cụm hỏa lực kéo theo, một trung tâm điều khiển và một trạm radar chuyên dụng.

Mỗi cụm hỏa lực được trang bị hệ thống ngắm bắn quang điện tử riêng cùng bốn súng máy PKT hoặc PKTM cỡ nòng 7,62 mm. Đây là loại súng máy đã được quân đội Liên Xô và Nga sử dụng trong nhiều thập kỷ trên các xe tăng và phương tiện bọc thép.

Với bốn cụm hỏa lực, mỗi cụm có bốn khẩu súng máy, một tổ hợp Zubr có thể đồng thời sử dụng tổng cộng 16 nòng súng để tấn công các mục tiêu trên không xâm nhập khu vực bảo vệ.

Mục tiêu của thiết kế này là tạo ra mật độ hỏa lực đủ lớn để loại bỏ các UAV cỡ nhỏ đang lao tới ở tốc độ cao.

Radar hoạt động liên tục ngày đêm

Trạm radar tích hợp của Zubr có khả năng phát hiện cả mục tiêu lớn lẫn nhỏ ở khoảng cách lên tới 1,5 km. Khoảng cách này được đánh giá đủ để hệ thống hoàn tất quy trình nhận diện, bám bắt và khai hỏa trước khi UAV tiếp cận mục tiêu cần bảo vệ.

Hệ thống được thiết kế để hoạt động liên tục 24 giờ mỗi ngày, 7 ngày mỗi tuần. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các cuộc tấn công bằng UAV của Ukraine ngày càng diễn ra nhiều vào ban đêm, khi việc phát hiện bằng mắt thường hoặc camera giám sát trở nên khó khăn hơn.

Nhờ sử dụng radar làm phương tiện phát hiện chính, Zubr không bị ảnh hưởng đáng kể bởi điều kiện ánh sáng hay thời tiết.

Ông Bekhan Ozdoev, Giám đốc công nghiệp của cụm vũ khí thuộc Rostec và thành viên Ban chấp hành Liên đoàn các nhà chế tạo máy Nga, cho biết: "Trong quá trình thử nghiệm, hệ thống đã chứng minh hiệu quả rất cao đối với các mục tiêu nhỏ và tốc độ cao".

Theo đánh giá của các chuyên gia, tầm bắn hiệu quả của Zubr đối với các UAV FPV cỡ nhỏ nằm trong khoảng 370-450 mét. Điều này cho thấy Zubr không phải là hệ thống đánh chặn tầm xa mà thuộc nhóm vũ khí phòng thủ tầm gần cuối cùng. Nói cách khác, đây là lớp lá chắn cuối cùng giữa UAV tấn công và mục tiêu cần bảo vệ.

Nhiệm vụ của Zubr là phá hủy UAV trong những giây cuối cùng trước khi chúng lao tới mục tiêu, khi các lớp phòng không phía ngoài đã bị vượt qua hoặc không thể đánh chặn. Phía Nga cũng mô tả Zubr là hệ thống bảo vệ khu vực cận chiến quanh các cơ sở nhạy cảm, thay vì một giải pháp phòng không diện rộng.

Zubr được phát triển trong bối cảnh các cuộc tấn công UAV gia tăng

Việc đưa Zubr vào hoạt động diễn ra trong bối cảnh Nga phải đối mặt với chiến dịch tấn công bằng UAV ngày càng mở rộng từ phía Ukraine.

Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) từng tuyên bố rằng riêng đơn vị đặc nhiệm Alpha của họ đã phá hủy các hệ thống phòng không Nga trị giá khoảng 4 tỷ USD trong năm 2025. Trong bối cảnh đó, việc sử dụng các tổ hợp phòng thủ tự động giá rẻ dựa trên súng máy thay vì các tên lửa đánh chặn đắt tiền được xem là giải pháp kinh tế và thực tế hơn.

Các UAV tấn công hiện đại có chi phí sản xuất thấp nhưng được sử dụng với số lượng rất lớn, khiến việc dùng tên lửa phòng không để đối phó không còn hiệu quả về mặt chi phí. Những hệ thống như Zubr được thiết kế nhằm lấp đầy khoảng trống này, cung cấp khả năng bảo vệ mục tiêu tầm gần với tốc độ phản ứng nhanh và chi phí vận hành thấp hơn đáng kể.