Nga nới lỏng lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel theo thỏa thuận Tổng thống Trump và Tổng thống Putin

Ảnh minh họa - Ảnh: EPA

Ngày 10/10, Chính phủ Nga thông báo dỡ bỏ một phần lệnh cấm xuất khẩu diesel, cho phép đưa 500.000 tấn nhiên liệu này ra thị trường quốc tế. Quyết định có hiệu lực ngay trong ngày, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố thỏa thuận về nguồn cung diesel với Tổng thống Nga Vladimir Putin hôm 9/10.

Theo thông báo của Chính phủ Nga được hãng thông tấn TASS dẫn lại, các doanh nghiệp dầu khí nước này sẽ lập tức bắt đầu đàm phán hợp đồng xuất khẩu với khách mua nước ngoài, có sự phối hợp của chính phủ. Tuy nhiên, Moscow chưa cho biết khi nào lượng diesel trên sẽ được giao, cũng như liệu có cho phép xuất khẩu thêm hay không.

Thỏa thuận trên mở đường cho Nga xuất khẩu diesel sang Mỹ và các thị trường khác, với việc chính quyền ông Trump tạm thời nới trừng phạt đối với nhiên liệu Nga. Các biện pháp trừng phạt này được áp dụng nhằm hạn chế nguồn thu mà Moscow sử dụng để tài trợ cho cuộc chiến tại Ukraine.

NỖ LỰC HẠ NHIỆT GIÁ DIESEL

Quyết định này nới lỏng một phần lệnh cấm xuất khẩu diesel mà Nga áp dụng trong năm nay nhằm bảo đảm nguồn cung trong nước. Ban đầu, từ ngày 31/1, lệnh cấm chỉ áp dụng với các doanh nghiệp không trực tiếp sản xuất diesel. Đến ngày 9/7, Moscow mở rộng lệnh cấm sang cả các nhà sản xuất.

Các cuộc tấn công của Ukraine vào cơ sở dầu khí Nga đã khiến nguồn cung nhiên liệu của nước này chịu sức ép. Moscow phải hạn chế bán nhiên liệu, lần đầu nhập khẩu nguồn cung từ Ấn Độ và cho phép các nhà máy lọc dầu sản xuất xăng có tiêu chuẩn chất lượng thấp hơn, cùng một số biện pháp khác.

Phó Thủ tướng Nga Alexander Novak khẳng định việc nới lệnh cấm xuất khẩu sẽ không ảnh hưởng tới người tiêu dùng trong nước. Theo ông, sản lượng diesel của Nga đủ đáp ứng nhu cầu của cả thị trường nội địa và quốc tế.

Về phía Mỹ, ông Trump cho biết thỏa thuận đạt được sau một cuộc trao đổi mà ông mô tả là “rất thành công” với ông Putin. Tổng thống Mỹ kỳ vọng nguồn cung từ Nga sẽ giúp giảm giá nhiên liệu cho người dân, đặc biệt là nông dân, người chăn nuôi và tài xế xe tải.

Diesel được sử dụng rộng rãi trong nông nghiệp, vận tải đường bộ và sưởi ấm nhà ở. Giá nhiên liệu này tại Mỹ đang ở gần mức cao kỷ lục, làm gia tăng sức ép chi phí đối với người dân và doanh nghiệp.

Theo tờ báo Financial Times, giá diesel đã tăng lên mức kỷ lục trong những tháng kể từ khi chiến tranh Mỹ - Iran nổ ra. Cuộc chiến khiến hoạt động xuất khẩu dầu từ khu vực sản xuất dầu lớn nhất thế giới bị hạn chế nghiêm trọng. Giá nhiên liệu tăng và lạm phát tại Mỹ khiến tỷ lệ ủng hộ ông Trump sụt giảm, đồng thời đe dọa khả năng Đảng Cộng hòa giữ quyền kiểm soát Quốc hội trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11.

Tuy nhiên, các nhà phân tích trong ngành hoài nghi việc nhập khẩu nhiên liệu Nga có giúp giảm đáng kể chi phí cho người tiêu dùng Mỹ. Theo hãng tin Reuters, thỏa thuận với Nga khó có thể giúp giá nhiên liệu duy trì ở mức thấp hơn trong thời gian dài.

Mỹ đã ngừng nhập khẩu các sản phẩm nhiên liệu của Nga từ tháng 3/2022, ngay sau khi Moscow phát động cuộc chiến toàn diện tại Ukraine. Dù vậy, chính quyền ông Trump từng nới trừng phạt đối với dầu Nga trong năm nay.

Vào tháng 3/2026, sau khi chiến tranh Mỹ - Iran nổ ra, Washington tạm thời miễn trừ trừng phạt, cho phép bán lượng dầu Nga bị mắc kẹt trên biển. Biện pháp này sau đó được gia hạn hai lần.

LÀN SÓNG PHẢN ĐỐI TỪ QUỐC HỘI MỸ

Thỏa thuận diesel với Nga vấp phải phản ứng từ các nghị sĩ thuộc cả Đảng Cộng hòa và Đảng Dân chủ. Ngày 11/10, 7 thượng nghị sĩ, gồm 4 người thuộc Đảng Cộng hòa và 3 người thuộc Đảng Dân chủ, kêu gọi ông Trump lập tức thay đổi quyết định.

Trong tuyên bố chung, nhóm nghị sĩ nhấn mạnh Quốc hội Mỹ đã cấm nhập khẩu năng lượng từ Nga vào năm 2022 nhằm ngăn tiền của Mỹ được sử dụng để tài trợ cho cuộc chiến của Moscow tại Ukraine. Theo họ, Mỹ không nên nối lại nhập khẩu dầu Nga cho tới khi Moscow chấm dứt hành động gây hấn với Ukraine và ngừng đe dọa các đồng minh của Mỹ trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Nhóm nghị sĩ cũng chỉ trích chính quyền ông Trump đã không tham vấn Quốc hội hay giải trình về quyết định này theo yêu cầu của pháp luật. Họ cảnh báo việc mua diesel Nga sẽ mang lại nguồn thu giúp Moscow tiếp tục cuộc chiến tại Ukraine.

Thượng nghị sĩ Thom Tillis thuộc Đảng Cộng hòa cho rằng có cơ sở để nhận định ông Trump không tuân thủ pháp luật khi thực hiện thỏa thuận. Cựu Phó Tổng thống Mỹ Mike Pence cũng kêu gọi ông Trump hủy bỏ quyết định nới lỏng trừng phạt đối với dầu Nga.

Tranh cãi diễn ra chỉ vài tuần sau khi ông Trump ký ban hành một đạo luật trừng phạt Nga quy mô lớn vào tháng 9. Theo Financial Times, việc mua nhiên liệu từ Moscow có thể làm suy yếu chính các biện pháp mới nhằm hạn chế nguồn thu năng lượng của Nga.

Chính quyền Mỹ bác bỏ những chỉ trích này. Bộ trưởng Bộ Tài chính Scott Bessent ngày 11/10 cho biết Washington sẽ thực hiện thỏa thuận dựa trên các thẩm quyền pháp lý hiện có. Ông khẳng định thỏa thuận có lợi cho người dân Mỹ và sẽ giúp giảm giá nhiên liệu, đồng thời bác bỏ quan điểm cho rằng các đạo luật trừng phạt ngăn chính quyền triển khai kế hoạch.

Thượng nghị sĩ John Barrasso, lãnh đạo cấp cao của Đảng Cộng hòa tại Thượng viện Mỹ, cũng bảo vệ thỏa thuận. Ông cho rằng Tổng thống Mỹ đang tìm cách giảm chi phí cho người dân và phải cân nhắc nhiều yếu tố để đưa ra những quyết định khó khăn.

Bên ngoài Mỹ, Thủ tướng Canada Mark Carney bày tỏ phản đối. Theo thông báo từ văn phòng ông Carney, trong cuộc điện đàm ngày 11/10 với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, nhà lãnh đạo Canada cho rằng thỏa thuận diesel đi ngược lại nỗ lực của Ukraine, Canada và các đồng minh nhằm tạo dựng hòa bình, ổn định tại châu Âu.

Cùng ngày, ông Trump tuyên bố trên mạng xã hội Truth Social rằng Nga và Ukraine đã đồng ý ngừng tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng của nhau, với hiệu lực ngay lập tức. Tuy nhiên, ông không cung cấp thêm chi tiết và Moscow chưa lập tức xác nhận.

Trao đổi với trang tin Axios ngay sau tuyên bố của ông Trump, Tổng thống Zelensky cho biết đây là thông tin mới đối với ông. Nhà lãnh đạo Ukraine khẳng định nếu Nga đồng ý ngừng tấn công các cơ sở năng lượng, Ukraine cũng sẽ chấp thuận, đồng thời đề nghị được thông báo thời điểm thỏa thuận bắt đầu có hiệu lực.

Trước đó, ông Zelensky đã nhiều lần tuyên bố Ukraine sẽ dừng tấn công các nhà máy lọc dầu Nga nếu Moscow ngừng đánh vào hạ tầng năng lượng Ukraine. Trong tuần trước, ông Trump và ông Zelensky bất đồng về việc Ukraine tấn công các cơ sở sản xuất diesel của Nga. Tổng thống Mỹ cho rằng tình trạng thiếu hụt diesel toàn cầu bắt nguồn từ những cuộc tấn công này, chứ không phải chiến tranh Mỹ - Iran.