Nga thử nghiệm hệ thống khí cầu giăng cáp bảo vệ cơ sở lọc dầu trước các đợt tập kích UAV

Trước sức ép liên tục từ các thiết bị bay không người lái (UAV) tầm xa nhằm vào hạ tầng năng lượng, các doanh nghiệp và lực lượng kỹ thuật Nga đang tìm kiếm phương án phòng thủ cơ học chi phí thấp. Một trong những biện pháp đang được thử nghiệm là việc đưa khí cầu giăng lưới cáp lên không trung để ngăn chặn đường bay của mục tiêu cơ động tầm thấp.

Áp lực bảo vệ hạ tầng dầu mỏ trọng yếu

Bảo vệ các nhà máy chế biến dầu mỏ đang là nhiệm vụ cấp bách của Nga trong bối cảnh các đòn tập kích đường không gia tăng. Theo số liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), trong 8 tháng đầu năm 2026, các cơ sở lọc dầu của Nga hứng chịu các đòn đánh liên tục với tần suất trung bình ba ngày một lần. Phương thức tiến công của Ukraine thường kết hợp nhiều UAV trong một đợt đánh nhằm xuyên thủng lưới hỏa lực tại chỗ.

Một mô hình máy bay điều khiển từ xa mắc vào hàng cáp buông từ khí cầu trong cuộc thử nghiệm của Nga. Mẫu UAV dùng để thử nhỏ hơn nhiều so với các UAV tầm xa mà Ukraine dùng để tấn công nhà máy lọc dầu. Ảnh: Telegram

Đến cuối tháng 8, chỉ còn 5 nhà máy lọc dầu lớn của Nga chưa bị tiếp cận, đều nằm tại vùng Đông Siberia hoặc Viễn Đông, cách xa biên giới từ 3.500 đến 6.500 km. Đáng chú ý, cơ sở lọc dầu tại Moscow với công suất 250.000 thùng/ngày phải dừng hoạt động kéo dài sau các thiệt hại hồi tháng 6. Nhằm ổn định thị trường nội địa, Nga đã tạm ngừng xuất khẩu dầu diesel, hạ tiêu chuẩn kỹ thuật của nhiên liệu và tăng cường nhập khẩu xăng từ Belarus, Kazakhstan cùng đường biển.

Ngày 4/10, Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Yevhen Khmara đưa ra tuyên bố hơn 51% công suất lọc dầu của Nga đã bị ảnh hưởng. Các cơ sở tại Moscow, Yaroslavl, Saratov và Syzran đều trở thành mục tiêu. Dù các thông tin thiệt hại chưa được phía Nga xác nhận cụ thể, áp lực tự bảo vệ đang đè nặng lên doanh nghiệp vận hành. Sắc lệnh của Tổng thống Vladimir Putin ban hành cuối tháng 8 cho phép nhà nước tạm tiếp quản hạ tầng trọng yếu nếu đơn vị quản lý chậm khôi phục an ninh, thúc đẩy các nhà máy tự tìm giải pháp che chắn.

Nhân viên kĩ thuật trên bãi thử, nơi khí cầu buông nhiều sợi cáp xuống để tạo hàng rào chặn UAV. Ảnh: Telegram

Nguyên lý vận hành của lưới cáp khí cầu

Theo phân tích từ Defense Express, mô hình phòng thủ đang thử nghiệm sử dụng các cặp khí cầu cỡ nhỏ liên kết với nhau bằng hệ thống dây cáp hoặc lưới đan sợi Kevlar. Ý tưởng cốt lõi là tạo ra vật cản vật lý trên đường bay để quấn vào cánh quạt, làm hư hại cánh nâng hoặc phá hủy cấu trúc của UAV khi va chạm.

Các hình ảnh trên kênh truyền hình Rossiya 1 cho thấy phương án này có thể không tiêu diệt toàn bộ phương tiện bay mà buộc chúng phải đổi hướng hoặc nâng trần bay. Nhằm hạn chế việc UAV bay vòng qua vật cản, hệ thống neo được tích hợp dữ liệu radar cảnh báo sớm, cho phép điều chỉnh tời kéo nâng hoặc hạ độ cao của lưới chặn cho khớp với quỹ đạo tiếp cận của mục tiêu.

Ý tưởng dùng nhiều khí cầu căng lưới bao quanh các bồn chứa nhiên liệu để bảo vệ khỏi UAV. Ảnh: Stratosfernye Sistemy

Trước đó, vào tháng 7/2024, doanh nghiệp Pervyy Dirizhabl từng giới thiệu tổ hợp phòng thủ có tên "Barrier". Khí cầu được bảo quản trong kho và chỉ xuất kích lên độ cao tối đa 250 m đến 300 m khi có báo động. Tải trọng nâng của mỗi khí cầu khoảng 30 kg, kèm thiết kế cho phép tháo rời phần lưới bị hư hỏng để thay thế nhanh. Một số nhà máy hóa chất của Nga cũng đã tiến hành đấu thầu mua sắm các cấu kiện khí cầu tương tự.

Thách thức kỹ thuật và bài học từ lịch sử

Mặc dù là giải pháp kinh tế, hiệu quả thực tế của rào cản khí cầu đối mặt với nhiều rào cản công nghệ. Tốc độ điều chỉnh độ cao của dây neo khó bắt kịp đường bay cơ động nhanh của mục tiêu. Trong kịch bản đối phương tổ chức tấn công bầy đàn với nhiều góc tiếp cận và độ cao khác nhau, tấm lưới diện tích hẹp không đủ khả năng phong tỏa toàn bộ không gian.

Một "tấm rèm khí cầu" bảo vệ London cuối Chiến tranh Thế giới thứ nhất. Các khí cầu nối với nhau bằng cáp thép, từ đó buông xuống những sợi cáp thẳng đứng. Ảnh: IWM

Bên cạnh đó, vật liệu lưới cáp mỏng chưa được kiểm chứng về độ chịu lực trước các mẫu UAV kích thước lớn. Thử nghiệm thực tế của Nga mới dừng lại ở các mô hình bay cỡ nhỏ, trong khi dòng UAV tầm xa Liutyi của Ukraine có sải cánh 6,7 m, tổng trọng lượng 250-300 kg và mang đầu nổ từ 50 đến 75 kg. Va chạm ở tốc độ cao của khối sắt thép này có thể dễ dàng xé rách hàng rào cáp. Điều kiện thời tiết như gió lớn tại các vùng đồng bằng cũng là yếu tố cản trở khả năng giữ vị trí ổn định của khí cầu.

Lịch sử tác chiến phòng không thời Thế chiến II từng ghi nhận giới hạn của vũ khí này. Năm 1944, Anh bố trí gần 3.000 quả khí cầu quanh London để chặn bom bay V-1 của Đức. Kết quả ghi nhận khí cầu chỉ hạ được 231 quả V-1, kém xa thành tích hơn 1.800 quả của pháo cao xạ và tiêm kích, do đối phương đã gắn lưỡi cắt thép chuyên dụng trên cánh bay. Rào cản khí cầu chủ yếu mang vai trò ép phương tiện bay lên tầng cao để hệ thống tên lửa và pháo phòng không dễ xử lý, nhưng nếu lưới lửa mặt đất chưa đủ dày đặc, khoảng trống phòng thủ vẫn sẽ tồn tại.