Nga-Ukraine hé mở cánh cửa đàm phán

Vài ngày sau chuyến thăm Moskva và Kiev của hai đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner, hãng tin DW của Đức ngày 14/9 (giờ địa phương) dẫn lời ông Kyrylo Budanov, Chánh văn phòng Tổng thống Ukraine, xác nhận Kiev đang chuẩn bị cho khả năng nối lại đàm phán ba bên với Mỹ và Nga. “Chúng tôi đang chuẩn bị. Cho tháng 10 tới”, ông Budanov nói.

Cơ sở năng lượng của Nga bị hư hại trong đòn tập kích của Ukraine. Ảnh: Reuters

Từ Moskva, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitri Peskov cũng phát tín hiệu Nga sẵn sàng tái khởi động tiến trình thương lượng. “Chúng tôi không loại trừ khả năng đó và chúng ta đang nói về tương lai gần”, ông Peskov phát biểu, theo TASS.

Cả Mỹ, Nga và Ukraine chưa công bố chi tiết về địa điểm, thời gian cũng như thành phần dự kiến tham gia vòng đàm phán mới. Vòng đàm phán ba bên gần nhất diễn ra tại Geneva (Thụy Sĩ) hồi tháng 2/2026 nhưng chưa tạo được đột phá, trong khi xung đột Nga-Ukraine đã kéo dài hơn 4 năm rưỡi.

Trở ngại lớn nhất vẫn là vấn đề lãnh thổ tại Donbass và quyền kiểm soát Nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia. Nga nhiều lần khẳng định chỉ chấp nhận một thỏa thuận hòa bình nếu Ukraine rút toàn bộ lực lượng khỏi Donbass, trong khi Kiev chưa sẵn sàng thỏa hiệp về lãnh thổ.

Tại các cuộc tiếp xúc mới nhất với phái viên Mỹ, Moskva tiếp tục tái khẳng định lập trường trên. Phát biểu tại Hội nghị Chiến lược châu Âu Yalta ở Kiev ngày 12/9, đặc phái viên Jared Kushner cho biết Tổng thống Nga Vladimir Putin đã nêu rõ giới tuyến mà Moskva muốn đạt được. “Nếu Ukraine muốn rút về đường giới tuyến đó, thì rõ ràng phần còn lại của thỏa thuận đã xong”, ông Kushner nói.

Tổng thống Nga Putin tiếp đón 2 phái viên Mỹ ở Moskva cách đây vài hôm. Ảnh: Reuters

Đặc phái viên Mỹ đồng thời cho biết cả Kiev và Moskva đều thể hiện “quyết tâm mạnh mẽ” nhằm chấm dứt xung đột, song các bên cần tìm ra “công thức phù hợp” để đi đến một thỏa thuận.

Theo DW, Kiev thời gian qua cho biết sẵn sàng xem xét việc đóng băng xung đột dọc tiền tuyến hiện tại nếu nhận được các bảo đảm an ninh. Một cuộc khảo sát của Viện Xã hội học Quốc tế Kiev thực hiện trong mùa Hè năm 2026 cho thấy khoảng 60% người Ukraine được hỏi có thể ủng hộ việc đóng băng chiến sự theo tuyến tiếp xúc hiện nay nếu đi kèm bảo đảm an ninh vững chắc.

Trong khi bất đồng về lãnh thổ chưa được tháo gỡ, Washington đang thúc đẩy một thỏa thuận có phạm vi hẹp hơn, tập trung vào việc Nga và Ukraine ngừng các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở năng lượng của nhau.

Trong bài đăng trên Truth Social ngày 14/9, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố: “Ukraine đã đồng ý không tấn công các mục tiêu năng lượng của Nga. Nga cũng đã đồng ý làm như vậy”.

Tuyên bố được đưa ra sau khi ông Trump chỉ trích các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) của Ukraine nhằm vào các cơ sở năng lượng Nga, cho rằng những cuộc tập kích này góp phần gây sức ép lên thị trường nhiên liệu toàn cầu và đẩy giá diesel tăng cao.

Tổng thống Ukraine Zelensky gặp 2 phái viên Mỹ ở Kiev. Ảnh: Reuters

“Ông Zelensky cần phải làm một việc: ông ấy phải ngừng đánh phá nhiên liệu diesel ở Nga”, ông Trump nói với phóng viên trong chuyến công du Ireland. “Ông ấy có thể tấn công các mục tiêu khác, không phải nhiên liệu diesel, bởi ông ấy đang gây ra tình trạng thiếu hụt toàn cầu”.

Sau tuyên bố của Mỹ, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết Kiev sẵn sàng dừng tấn công nếu Nga hành động tương ứng. “Nếu các đối tác đảm bảo Nga không tấn công các cơ sở năng lượng, cơ sở hạ tầng quan trọng hoặc hoạt động vận chuyển lương thực của chúng tôi, thì tất nhiên, chúng tôi bảo đảm không tiến hành các cuộc tấn công”, ông Zelensky nói.

Ông Zelensky cho rằng một thỏa thuận như vậy có thể trở thành “bước giảm leo thang” và “bước đầu tiên hướng tới hòa bình”, đồng thời cho biết Kiev đang chờ “những thông tin cụ thể từ các đối tác”.

Mỹ chưa công bố chi tiết về nội dung, thời điểm bắt đầu cũng như cơ chế thực thi thỏa thuận dừng tấn công hạ tầng năng lượng. Financial Times dẫn các nguồn tin trực tiếp tham gia đàm phán giữa Mỹ, Nga và Ukraine cho biết khả năng hai bên dừng các cuộc tập kích vào hạ tầng năng lượng đã được thảo luận qua các kênh liên lạc kín.

Điện Kremlin chưa trực tiếp xác nhận tuyên bố của Tổng thống Trump về việc hai bên đã đồng ý ngừng tấn công, song phát ngôn viên Dmitri Peskov hoan nghênh lời kêu gọi Ukraine dừng các cuộc tập kích. “Mọi lời kêu gọi chính quyền Kiev ngừng các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng kinh tế dân sự đều đáng hoan nghênh”, ông Peskov nói.

Các diễn biến mới xuất hiện trong bối cảnh thị trường dầu mỏ quốc tế chịu sức ép từ nhiều yếu tố. Financial Times dẫn báo cáo mới đây của Viện KSE cho hay, xuất khẩu dầu từ khu vực vùng Vịnh ước tính giảm 152 triệu thùng trong giai đoạn tháng 3-8 do căng thẳng Mỹ-Iran, trong khi lượng xuất khẩu của Nga giảm khoảng 68 triệu thùng trong cùng kỳ, một phần do các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào các cơ sở dầu mỏ trên lãnh thổ Nga.

Về kỳ vọng với cuộc gặp gỡ sắp tới, giới phân tích cho rằng những tín hiệu ngoại giao mới chưa đồng nghĩa với khả năng sớm đạt được bước ngoặt. Nhà khoa học chính trị Volodymyr Fesenko, người đang sống tại Kiev, nhận định ít có khả năng xuất hiện bước tiến lớn. Theo ông, chiến tuyến trên bộ hiện tương đối bế tắc và không có nhiều thay đổi, nhưng Nga đang có “ưu thế đáng kể” trong cuộc chiến trên không.

Theo DW, Ukraine đang thiếu tên lửa đánh chặn để đối phó các tên lửa đạn đạo của Nga, trong khi Moskva tăng cường sử dụng các loại UAV phản lực mới, có tốc độ cao hơn và khó bị đánh chặn hơn. Sức ép quân sự được cho là càng đáng chú ý khi Ukraine chuẩn bị bước vào mùa Đông, thời điểm hệ thống năng lượng và hạ tầng dân sự của nước này có nguy cơ tiếp tục trở thành mục tiêu.

Trong bối cảnh đó, các bên có thể sẽ theo đuổi các thỏa thuận giảm leo thang từng phần thay vì kì vọng ngay lập tức đạt được một lệnh ngừng bắn toàn diện. Bên cạnh vấn đề ngừng tập kích hạ tầng năng lượng, Nga và Ukraine có thể hướng tới một thỏa thuận về ngũ cốc.

Nhà khoa học chính trị Fesenko nhận định vấn đề xuất khẩu ngũ cốc là dễ giải quyết hơn cả, bởi cả Nga và Ukraine đều có lợi ích trong việc khơi thông hoạt động xuất khẩu qua biển Đen. Theo ông, các cảng bị đóng cửa và hoạt động xuất khẩu ngũ cốc bị cản trở đang gây thiệt hại cho cả hai bên, đồng thời tác động tiêu cực đến an ninh lương thực toàn cầu.