Nga - Ukraine ngày 15/10: Nga bác cáo buộc vi phạm thỏa thuận năng lượng, Ukraine chạy đua tìm tên lửa phòng không

Ngày 14/10, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov khẳng định Nga không thể bị cáo buộc vi phạm thỏa thuận ngừng tấn công cơ sở năng lượng của Ukraine, bởi các điều khoản của thỏa thuận này chưa từng được xác định cụ thể. Ông cho biết việc thảo luận về khả năng đạt một “thỏa thuận ngừng bắn trong lĩnh vực năng lượng” vẫn tiếp tục.

Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov (Ảnh: Tass).

Phát biểu của ông Peskov được đưa ra khi ông được hỏi về các đợt tấn công của Nga nhằm vào lưới điện Ukraine trong đêm trước đó, khiến 600.000 người mất điện.

Trước đó, ngày 11/10, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Nga và Ukraine đã nhất trí ngừng tấn công hạ tầng năng lượng, thỏa thuận có hiệu lực ngay lập tức. Tuy nhiên, các cuộc tấn công vẫn diễn ra và Ukraine cáo buộc Nga vi phạm. Phía Nga nhiều lần khẳng định không muốn một lệnh ngừng bắn tạm thời mà hướng tới nền hòa bình lâu dài.

Về nỗ lực giải quyết xung đột, ông Peskov cho biết công việc này đang được thực hiện kín đáo và sẽ tiếp tục như vậy. Hiện chưa có cuộc họp quốc tế nào được lên kế hoạch. Theo ông, nhiều thông tin trên truyền thông về các đề xuất hòa bình không phản ánh đúng thực tế. Nga không tham gia tham vấn về thỏa thuận tổng thể được cho là do Washington soạn thảo, cũng chưa có kế hoạch dự đàm phán ba bên. Ông nhắc lại phát biểu của Tổng thống Nga rằng sau khi Ukraine tìm cách tác động đến bầu cử của Nga, Moscow sẽ cân nhắc thời điểm nối lại đàm phán ba bên, và quyết định này dựa hoàn toàn trên lợi ích quốc gia.

Ông Peskov cáo buộc các nước châu Âu làm mọi cách để xung đột tiếp diễn, trong khi Mỹ, cụ thể là các nhà đàm phán và Tổng thống Trump, đang nỗ lực đưa tiến trình theo hướng hòa bình.

Về quan hệ Mỹ - Ukraine, ông Peskov cho rằng còn quá sớm để khẳng định Washington đã thay đổi cách tiếp cận đối với việc hỗ trợ quân sự cho Kiev. Theo ông, một số tuyên bố nói sự hỗ trợ vẫn được duy trì, nhưng cũng có báo cáo về các hạn chế kỹ thuật và gián đoạn cung cấp thông tin cho Ukraine; Moscow đang theo dõi sát. Ông cũng cho biết các cơ quan chức năng Nga đang trao đổi với doanh nghiệp về các cuộc tấn công vào trung tâm dữ liệu của Nga. Các công ty đã triển khai biện pháp bảo đảm an ninh, tuy “rất phức tạp và khá tốn kém”.

Ông Zelensky cảm thấy “bị phản bội”, Starlink bị gián đoạn

Quan hệ giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky leo thang căng thẳng những tuần gần đây, làm dấy lên lo ngại Washington có thể “quay lưng” với Kiev. Ông Trump yêu cầu Ukraine dừng tấn công các nhà máy lọc dầu Nga và dỡ bỏ hạn chế với xuất khẩu dầu diesel của Nga. Ukraine vẫn tiếp tục các cuộc tập kích, còn ông Trump cho rằng những vụ tấn công này đẩy giá năng lượng lên cao, ảnh hưởng đến người tiêu dùng Mỹ.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky. (Ảnh: AFP)

Trong cuộc phỏng vấn truyền hình tại London (Anh), ông Zelensky nói thỏa thuận dầu diesel giữa ông Trump và Nga khiến ông cảm thấy “bị phản bội”. Nhà lãnh đạo Ukraine cho rằng Tổng thống Mỹ cần giữ thế trung lập thay vì đứng về phía mà ông gọi là “sai lầm của lịch sử”. Ông cũng cáo buộc Mỹ không cảnh báo Ukraine về các đợt tấn công bằng tên lửa của Nga, đồng thời điều chỉnh hệ thống Starlink khiến tốc độ vận hành chậm lại, cản trở hoạt động phản công. Theo ông, động thái này không khác gì giúp đỡ Nga.

Politico Europe đưa tin ông Trump có thể cắt giảm hỗ trợ tình báo cho Kiev hoặc gây sức ép buộc tỷ phú Elon Musk, ông chủ SpaceX, ngắt dịch vụ Starlink cho Ukraine. Ukraine phụ thuộc nhiều vào Starlink cho các ứng dụng quân sự, trong đó có vận hành UAV tầm trung tại các khu vực do Nga kiểm soát.

Ông Zelensky kêu gọi ông Musk khôi phục dịch vụ và hy vọng đây chỉ là sự cố kỹ thuật nghiêm trọng. Theo AFP, cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov cho biết tốc độ Starlink đang được khôi phục, UAV tấn công và UAV đánh chặn có thể được phóng trở lại. Ông Musk cho rằng mọi gián đoạn thuộc trách nhiệm của Chính phủ Mỹ, không phải của công ty ông. Điện Kremlin cũng ghi nhận thông tin về việc hạn chế quyền truy cập Starlink của quân đội Ukraine, nhưng không đưa thêm chi tiết. Theo ông Peskov, những công nghệ ưu việt như Starlink lẽ ra không nên được dùng cho mục đích quân sự.

Ukraine chắp vá lá chắn phòng không trước mùa đông

Kiev đang tìm mọi cách bảo đảm đủ tên lửa đánh chặn Patriot để đối phó với tên lửa đạn đạo của Nga. Hồi tháng 8, một quan chức NATO cho biết lực lượng Mỹ tại châu Âu thiếu tên lửa Patriot ở mức “nghiêm trọng chưa từng thấy” sau khi một phần kho dự trữ được chuyển đến Trung Đông để phục vụ cuộc xung đột liên quan đến Iran.

Nga ngày càng dùng nhiều UAV Shahed trang bị động cơ phản lực, tốc độ vượt khả năng của phần lớn UAV đánh chặn giá rẻ mà Ukraine từng sử dụng. Một lãnh đạo công ty Grim Tech của Ukraine cho biết các loại vũ khí đánh chặn trước đây từng đạt tỷ lệ khoảng 90% với các thế hệ UAV cũ. Điều này buộc Kiev dùng tên lửa đắt tiền và khan hiếm, trong khi cần dành Patriot, phương tiện đáng tin cậy duy nhất, cho tên lửa đạn đạo. Theo phía Ukraine, trong đợt tập kích quy mô lớn tuần trước, Nga phóng 70 tên lửa cùng nhiều đợt Shahed vào Kiev và 12 khu vực khác. Phòng không Ukraine bắn hạ 39/48 tên lửa hành trình nhưng chỉ đánh chặn được 5 tên lửa đạn đạo.

Giải pháp trước mắt: hoán đổi kho dự trữ. Tại cuộc họp đầu tiên của Nhóm Liên lạc Quốc phòng Ukraine ngày 8/9, Bộ trưởng Quốc phòng Yevhen Khmara đề nghị các đối tác chuyển giao ngay 300 tên lửa đánh chặn từ kho dự trữ, sau đó bù lại bằng tên lửa mới theo các hợp đồng đã ký. Kiev đã ký hợp đồng mua khoảng 1.000 tên lửa Patriot nhưng phần lớn phải vài năm nữa mới được giao. Đức cam kết cung cấp một số tên lửa PAC-2 từ kho dự trữ nhưng chưa công bố số lượng. Anh dành 100 triệu bảng Anh qua cơ chế PURL của NATO để mua Patriot và trang thiết bị phòng không khác. Một nguồn tin cho biết Mỹ không đưa Patriot vào khoản ngân sách gần 400 triệu USD thuộc Sáng kiến Hỗ trợ An ninh Ukraine (USAI).

Giải pháp trung hạn: tăng sản xuất. Châu Âu và Mỹ đang thảo luận với Ukraine về chương trình sản xuất chung tên lửa Patriot và Aster 30. Ngày 25/9, ông Zelensky cho biết ông Trump đã đưa ra quyết định chính trị cuối cùng cho phép Ukraine sản xuất Patriot, song chi tiết về biến thể, tỷ lệ công việc, địa điểm và thời điểm giao lô đầu tiên chưa được công bố. Lockheed Martin đặt mục tiêu nâng sản lượng PAC-3 MSE từ khoảng 600 lên 2.000 quả mỗi năm vào năm 2030. Đức đề nghị được sản xuất PAC-3 MSE nhưng chưa nhận được phản hồi. Theo tuyên bố chung hồi tháng 7, Pháp và Italy nhất trí cấp phép sản xuất Aster 30 tại Ukraine trước cuối năm 2026, đồng thời cam kết cung cấp 4 hệ thống SAMP/T NG. Pháp còn cam kết cung cấp tạm thời 2 tổ hợp SAMP/T và một radar GF300 trước khi kết thúc năm nay.

Giải pháp dài hạn:Freyja. Đây là chương trình tên lửa đánh chặn đạn đạo do Ukraine thiết kế, phát triển trên mẫu FP-7.X của Fire Point. Mỗi quả ước tính khoảng 1 triệu USD, bằng một phần tư chi phí PAC-3 MSE; công ty đặt mục tiêu giảm xuống khoảng 700.000 USD. FP-7.X bay thử lần đầu đầu tháng 6/2026, được thiết kế đánh chặn mục tiêu ở độ cao khoảng 24 km bằng đầu đạn nổ mảnh. Fire Point cho biết sẽ sản xuất 3 tên lửa mỗi ngày từ tháng 8. Ông Zelensky kỳ vọng hệ thống hoạt động trong vòng một năm, còn liên minh đặt mục tiêu thực hiện vụ đánh chặn đạn đạo thực tế đầu tiên vào cuối năm 2027.