Ngăn chặn hành vi gian lận và lẩn tránh thuế

Lực lượng Hải quan kiểm tra, kiểm soát hàng hóa tại các cửa khẩu. (Ảnh: MINH PHƯƠNG)

Trong quá trình làm thủ tục cho doanh nghiệp, nhiều đơn vị hải quan cửa khẩu, hải quan ngoài cửa khẩu đã phát hiện các vụ việc khai báo chưa đầy đủ hoặc không chính xác tên hàng, số lượng, mã số, chủng loại, thành phần, tính chất, cấu tạo, hàm lượng, công dụng... tương ứng các tiêu chí về tên gọi, mô tả hàng hóa theo danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam và biểu thuế xuất khẩu, nhập khẩu hiện hành để gian lận trốn thuế nhập khẩu, thuế tự vệ, thuế chống bán phá giá.

Đối tượng lợi dụng các mặt hàng lưỡng tính, khó xác định bản chất để khai báo sai tên hàng vào mã số có thuế suất thấp; lợi dụng sự phức tạp trong phân loại hàng hóa để khai báo vào các mã số thuộc nhóm có mức thuế thấp mà không khai đúng vào các dòng mã số có thuế xuất, nhập khẩu cao hơn để gian lận thuế, gian lận về chính sách quản lý thuế đối với hàng hóa khai báo. Chúng cũng lợi dụng những mặt hàng phân loại theo mục đích sử dụng mà chưa có quy định tiêu chí cụ thể để phân biệt nhằm gian lận...

Chi cục trưởng Điều tra chống buôn lậu (Cục Hải quan) Vũ Quang Toàn cho biết: Ngày 13/10/2025 vừa qua, tại Cửa khẩu quốc tế Hoa Lư (tỉnh Đồng Nai), Chi cục chủ trì kiểm tra thực tế lô hàng đóng trong container do Công ty TNHH AL (địa chỉ tại Hà Nội) thực hiện vận chuyển quá cảnh từ Trung Quốc, mở tờ khai tại Cửa khẩu quốc tế Hữu nghị, vận chuyển qua Cửa khẩu quốc tế Hoa Lư để xuất sang Campuchia. Qua đó, phát hiện 1.000 tai nghe bluetooth đề nhãn hiệu AirPods Pro.

Tại thời điểm kiểm tra, đại diện Công ty TNHH AL không xuất trình được hồ sơ, tài liệu chứng minh việc được chủ sở hữu nhãn hiệu Apple - nhãn hiệu đã được bảo hộ tại Việt Nam - ủy quyền xuất khẩu, nhập khẩu hoặc vận chuyển đối với mặt hàng tai nghe nêu trên. Tổ công tác đã tiến hành lấy mẫu và trưng cầu giám định toàn bộ lô hàng. Kết quả giám định xác định toàn bộ số tai nghe là hàng giả mạo nhãn hiệu Apple, vi phạm quy định về vận chuyển hàng hóa quá cảnh xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Theo kết quả xác định, trị giá hàng hóa thật khoảng 5,35 tỷ đồng, trong khi trị giá lô hàng theo kết luận thẩm định giá là 545,9 triệu đồng.

Cục Hải quan đã ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính số tiền 440 triệu đồng đối với Công ty TNHH AL, đồng thời tịch thu toàn bộ lô hàng 1.000 tai nghe để bàn giao cho cơ quan chức năng tổ chức tiêu hủy theo quy định.

Chi cục trưởng Hải quan khu vực XVII Nguyễn Trần Hiệu chia sẻ: Xu hướng gian lận trị giá hải quan (chuyển giá), khai sai mã HS để hưởng ưu đãi thuế và khai sai số lượng, chủng loại hàng hóa, dự báo sẽ tiếp tục gia tăng. Các đối tượng sẽ lợi dụng chính sách thông thoáng trong việc thành lập doanh nghiệp và hệ thống phân luồng tờ khai (luồng xanh, luồng vàng) để đăng ký tờ khai xuất, nhập khẩu các mặt hàng rủi ro cao, nhất là các doanh nghiệp thành lập cùng lúc. Trong quá trình triển khai các hệ thống quản lý mới (như hệ thống Hải quan số), có thể phát sinh rủi ro kỹ thuật, sai lệch dữ liệu, vì vậy doanh nghiệp dễ lợi dụng sơ hở để khai báo sai.

Đáng chú ý, theo ông Hiệu, đối với loại hình tạm nhập-tái xuất, quá cảnh có thể bị lợi dụng để quay vòng hàng hóa, thay đổi bao bì, nhãn mác, xuất xứ hoặc không tái xuất đúng hạn nhằm trốn thuế. Các mặt hàng như: Hạt điều chưa bóc vỏ, gỗ, sắn lát khô, khoai mì, thóc, mủ cao su; rủi ro tập trung vào việc gian lận thuế qua khai sai mã HS, trị giá và rủi ro gian lận xuất xứ (sử dụng C/O không hợp lệ hoặc giả mạo). Hóa chất, tiền chất công nghiệp, máy móc thiết bị đã qua sử dụng (nhập từ Trung Quốc), thiết bị điện tử cũ, phế liệu, thực phẩm, dược phẩm, mỹ phẩm, phân bón; hàng hóa thuộc đối tượng áp dụng các biện pháp phòng vệ (thuế tự vệ, chống bán phá giá) cũng là những trọng điểm cần lưu ý.

Về đối tượng có nguy cơ cao, cần tập trung vào doanh nghiệp có mức độ tuân thủ thấp, doanh nghiệp mới thành lập, tạm ngừng, ngừng hoạt động, giải thể, phá sản, nhất là các doanh nghiệp mở tờ khai tại đơn vị nhưng trụ sở đóng tại nơi khác; doanh nghiệp vận chuyển hàng hóa quá cảnh; thậm chí là nguy cơ liên kết giữa doanh nghiệp và đại lý hải quan để gian lận hồ sơ, chứng từ.

Tại những địa bàn trọng điểm, Cục Hải quan đang nỗ lực tiến hành thay thế các thao tác thủ công bằng hệ thống nghiệp vụ tự động và mạng lưới camera thông minh, chuyển dịch phương thức quản lý từ tiền kiểm sang giám sát trực tuyến; kết nối, tích hợp các hệ thống camera giám sát tại kho, bãi, cảng vào một hệ thống duy nhất. Đơn vị chức năng tăng cường kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ tại các tuyến, địa bàn, mặt hàng trọng điểm, trọng tâm vào các mặt hàng cấm, hàng có giá trị lớn, thuế suất cao... Tập trung vào các loại hình trọng điểm như gia công, sản xuất xuất khẩu, đầu tư miễn thuế, vận chuyển độc lập, hàng hóa tạm nhập-tái xuất, tạm xuất-tái nhập, chuyển cửa khẩu, quá cảnh và hàng hóa gửi kho ngoại quan.

Phó Cục trưởng Hải quan Trần Đức Hùng cho biết, ngành hải quan tiếp tục tăng cường hợp tác quốc tế, nhất là trao đổi, xác minh thông tin phục vụ chống buôn lậu, xuất xứ hàng hóa... Trọng tâm gồm: Ký và triển khai hiệp định hỗ trợ lẫn nhau trong lĩnh vực hải quan giữa Việt Nam và Trung Quốc; bản ghi nhớ hợp tác trao đổi dữ liệu tờ lược khai với Hải quan Mỹ; ký thỏa thuận thực hiện mô hình thí điểm cửa khẩu thông minh với Trung Quốc; triển khai thỏa thuận công nhận lẫn nhau về doanh nghiệp ưu tiên với Hàn Quốc... Đơn vị tham gia đóng góp, ủng hộ các sáng kiến về quản lý hải quan hiện đại trong khuôn khổ kế hoạch Chiến lược Phát triển Hải quan APEC giai đoạn 2026-2029; đàm phán các nội dung về hải quan, tạo thuận lợi thương mại và hợp tác ngăn chặn lẩn tránh thuế trong khuôn khổ Hiệp định Thương mại Đối ứng Việt Nam-Mỹ và trong các hiệp định thương mại tự do, thỏa thuận thương mại ưu đãi.

VĨNH KHANG