Ngăn chặn nguy cơ mua bán, bóc lột trẻ em qua việc nhận con nuôi

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu.

Các đại biểu Quốc hội thảo luận tại hội trường chiều 2-11. Ảnh: quochoi.vn

Bổ sung cơ chế xác minh, nhận diện dấu hiệu bất thường

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung (Đoàn thành phố Hồ Chí Minh) đề nghị bổ sung các cơ chế xác minh độc lập, nhận diện dấu hiệu bất thường và can thiệp kịp thời trong quá trình giải quyết việc nuôi con nuôi, nhằm ngăn chặn nguy cơ lợi dụng thủ tục nhận con nuôi để mua bán, bóc lột hoặc xâm hại trẻ em.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung nhấn mạnh, việc nhận con nuôi nhằm mang lại mái ấm cho trẻ em; không thể để thủ tục nhân văn này trở thành kẽ hở cho hành vi mua bán, chuyển giao hoặc lạm dụng trẻ em. Với lĩnh vực liên quan trực tiếp đến thân thể, nhân thân và tương lai của trẻ em, cần thiết kế thêm cơ chế phát hiện, ngăn ngừa rủi ro trước khi trẻ được giao nhận, đưa khỏi nơi cư trú hoặc bị đưa đến những người có ý đồ xấu.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung (Đoàn thành phố Hồ Chí Minh) phát biểu. Ảnh: quochoi.vn

Về Điều 4 quy định nguyên tắc giải quyết việc nuôi con nuôi, đại biểu cho rằng, dự thảo đã nêu nguyên tắc bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ em, nhưng chưa quy định cụ thể yêu cầu lập hồ sơ đánh giá.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung nghĩa vụ lập báo cáo đánh giá về trẻ và phương án chăm sóc, trong đó tối thiểu phải có các nội dung: Hoàn cảnh, nhu cầu, ý kiến của trẻ; thông tin về người thân đã được xác minh; việc hỗ trợ gia đình gốc; các phương án chăm sóc khác đã được xem xét, lý do không phù hợp và căn cứ lựa chọn phương án nhận con nuôi.

Các đại biểu Quốc hội dự phiên họp tại hội trường chiều 2-11. Ảnh: quochoi.vn

Đối với trường hợp nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài, đại biểu Nguyễn Vũ Trung cho rằng, hồ sơ cần thể hiện rõ kết quả tìm kiếm gia đình phù hợp tại Việt Nam và quá trình tìm kiếm ở nước ngoài. Theo đại biểu, nguyên tắc ưu tiên bố trí trẻ trong nước theo Công ước La Hay không chỉ dừng ở thứ tự ưu tiên trên văn bản mà cơ quan giải quyết phải có căn cứ chứng minh đã xem xét thực chất khả năng này.

Về Điều 5 quy định các hành vi bị nghiêm cấm, đại biểu Nguyễn Vũ Trung đề nghị bổ sung hành vi lợi dụng việc cho, nhận con nuôi để tuyển mộ, chuyển giao, tiếp nhận, vận chuyển hoặc đưa trẻ em đi nhằm mục đích mua bán người, bóc lột hoặc lấy mô, bộ phận cơ thể. Đồng thời, nghiêm cấm việc gắn nhận con nuôi với yêu cầu hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể hoặc bất kỳ can thiệp y tế trái pháp luật nào.

Đối với Điều 14 về điều kiện của người nhận con nuôi, đại biểu đề nghị quy định rõ người đã bị kết án về tội mua bán người, mua bán hoặc chiếm đoạt mô, bộ phận cơ thể người không được nhận con nuôi. Việc thẩm tra cần áp dụng đối với cả hai người trong cặp vợ chồng và những người có vai trò trực tiếp trong việc chăm sóc trẻ.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung nêu rõ, nếu hồ sơ thiếu nhất quán, có mối liên hệ đáng ngờ, khoản tiền không minh bạch, yêu cầu đưa trẻ đi gấp hoặc điều kiện liên quan đến can thiệp y tế, cơ quan có thẩm quyền phải tạm dừng việc giao nhận, bảo đảm an toàn cho trẻ và chuyển thông tin đến cơ quan bảo vệ trẻ em, công an và ngành y tế để xác minh.

Cân nhắc điều kiện đối với người nhận con nuôi

Đại biểu Nguyễn Danh Tú (Đoàn An Giang) đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện một số quy định liên quan đến điều kiện nhận con nuôi, hậu quả pháp lý của việc nuôi con nuôi và việc chấm dứt quan hệ nuôi con nuôi, bảo đảm thống nhất trong hệ thống pháp luật và đặt lợi ích tốt nhất của trẻ em lên hàng đầu.

Về điều kiện của người nhận con nuôi tại Điều 14, đại biểu Nguyễn Danh Tú đề nghị chỉnh lý quy định tại điểm b khoản 4 để thống nhất với Luật Xử lý vi phạm hành chính và Luật Phòng, chống ma túy về biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc.

Đáng chú ý, đại biểu cho rằng, dự thảo Luật quy định người đang chấp hành hai biện pháp xử lý hành chính là đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc và đưa đi cai nghiện bắt buộc không được nhận con nuôi, nhưng chưa đề cập người đang chấp hành biện pháp giáo dục tại xã, phường.

Đại biểu Nguyễn Danh Tú (Đoàn An Giang) phát biểu. Ảnh: quochoi.vn

Đại biểu nhận định, những người đang phải chấp hành biện pháp giáo dục này vẫn có thể nhận con nuôi theo quy định của dự thảo là chưa phù hợp. Do đó, đề nghị bổ sung quy định: Người đang chấp hành quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính giáo dục tại xã, phường không được nhận con nuôi.

Góp ý về hậu quả pháp lý của việc nuôi con nuôi tại Điều 26, đại biểu Nguyễn Danh Tú đề nghị cân nhắc quy định về quan hệ giữa cha mẹ đẻ và con đẻ trong trường hợp cha dượng, mẹ kế nhận con riêng của vợ hoặc chồng làm con nuôi.

Đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định: “Trừ trường hợp cha đẻ, mẹ đẻ có thỏa thuận khác với cha dượng, mẹ kế”, nhằm kế thừa một phần quy định tại khoản 4 Điều 24 Luật Nuôi con nuôi hiện hành, đồng thời, bảo đảm hài hòa quyền, nghĩa vụ và tình cảm giữa các thành viên trong gia đình.

Đối với Điều 29 về hậu quả của việc chấm dứt nuôi con nuôi, đại biểu Nguyễn Danh Tú đề nghị làm rõ việc khôi phục quan hệ giữa cha mẹ đẻ và con đẻ sau khi chấm dứt quan hệ nuôi con nuôi.

Đại biểu đề nghị chỉnh lý theo hướng tòa án giao trẻ cho tổ chức, cá nhân khác chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục và chỉ định người giám hộ nếu cha mẹ đẻ không còn hoặc không có đủ điều kiện nuôi dưỡng. Theo đại biểu, cách quy định này bảo đảm nguyên tắc ưu tiên để trẻ em được sống trong môi trường gia đình gốc, phù hợp với lợi ích tốt nhất của trẻ em.

Làm rõ quyền thừa kế giữa con nuôi với gia đình gốc

Trong khi đó, đại biểu Lê Thị Ngọc Linh (Đoàn Cà Mau) đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện một số nội dung liên quan đến hậu quả pháp lý của việc nuôi con nuôi và cơ chế phối hợp bảo vệ trẻ em sau khi được nhận làm con nuôi ở nước ngoài.

Đại biểu Lê Thị Ngọc Linh (Đoàn Cà Mau) phát biểu. Ảnh: quochoi.vn

Đại biểu đề nghị quy định rõ hậu quả pháp lý về quyền thừa kế trong từng trường hợp nuôi con nuôi. Đối với trường hợp nuôi con nuôi nhằm xác lập đầy đủ quan hệ cha mẹ nuôi và con nuôi, cần làm rõ việc chấm dứt quan hệ thừa kế với gia đình gốc. Đối với trường hợp nhận con nuôi trong phạm vi gia đình nhưng vẫn duy trì quan hệ với gia đình gốc, cần nghiên cứu cơ chế bảo đảm quyền thừa kế phù hợp, tránh ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em cũng như các thành viên gia đình.

Bên cạnh đó, cần rà soát, bảo đảm tính thống nhất giữa Luật Nuôi con nuôi với Bộ luật Dân sự và các quy định pháp luật có liên quan; làm rõ thời điểm phát sinh hệ quả pháp lý, phạm vi quyền thừa kế được duy trì hoặc chấm dứt và cách xử lý trường hợp một người có nhiều căn cứ hưởng thừa kế đối với cùng một di sản.

Đại biểu Dương Minh Ánh (Đoàn Hà Nội) phát biểu. Ảnh: quochoi.vn

Đại biểu Dương Minh Ánh (Đoàn Hà Nội) đề nghị bổ sung điều kiện đối với người nhận con nuôi có hành vi xâm hại trẻ em; làm rõ trách nhiệm của cơ sở trợ giúp xã hội và cơ chế chi trả thù lao cho người làm công tác xã hội, nhằm bảo đảm an toàn và quyền lợi tốt nhất cho trẻ em.

Về điều kiện của người nhận con nuôi (Điều 14), đại biểu cho rằng dự thảo chưa quy định trường hợp người bị xử lý vi phạm hành chính về hành vi xâm hại trẻ em nhưng chưa đến mức bị kết án. Đây là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến sự an toàn của trẻ trong môi trường gia đình mới.

Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung điều kiện này, bảo đảm tiêu chuẩn đối với người nhận con nuôi không thấp hơn điều kiện đối với người nhận chăm sóc thay thế theo Luật Trẻ em.

Đối với yêu cầu về sự đồng ý cho trẻ làm con nuôi (Điều 21), đại biểu Dương Minh Ánh tán thành việc chỉnh lý điều luật nhưng đề nghị không chỉ quy định lấy ý kiến trẻ em từ đủ 7 tuổi trở lên. Dự thảo cần thể hiện yêu cầu xem xét ý kiến, nguyện vọng của trẻ dưới 7 tuổi phù hợp với độ tuổi và mức độ trưởng thành, bảo đảm thống nhất với Luật Trẻ em.