Ngăn chặn tình trạng học sinh tự ý 'độ, chế' xe điện

Những hiểm họa từ trào lưu "độ”... tốc độ

Chuyển đổi sang phương tiện sử dụng năng lượng sạch là xu thế tất yếu, góp phần bảo vệ môi trường đô thị. Xe máy điện, xe đạp điện chính hãng khi xuất xưởng hay nhập khẩu đều phải trải qua quá trình kiểm định nghiêm ngặt về an toàn kỹ thuật và giới hạn tốc độ. Thế nhưng, xu hướng văn minh này đang bị một bộ phận thanh thiếu niên, đặc biệt là học sinh trung học, làm cho biến tướng.

Nắm bắt tâm lý thích thể hiện và đam mê tốc độ của lứa tuổi học trò, hàng loạt cơ sở sửa chữa đã tung ra dịch vụ "độ, chế" xe điện. Những chiếc xe vốn được thiết kế vận hành an toàn ở ngưỡng 25 - 40 km/h bị can thiệp thô bạo: tháo bỏ giới hạn tốc độ trên bộ điều khiển ECU, thay bình ắc quy chì nguyên bản bằng các khối pin lithium-ion dung lượng lớn hàn thủ công. Động cơ cũng bị "phẫu thuật" triệt để khi quấn lại cuộn đồng hoặc thay bằng motor có công suất lớn gấp nhiều lần thiết kế ban đầu.

Một chiếc xe điện "độ”, gắn khối pin lớn bên ngoài khung xe

Theo Phòng Cảnh sát giao thông (CSGT) Công an TPHCM, xe sau khi "độ, chế" có thể đạt tốc độ cao gấp nhiều lần quy định. Trong khi đó, các hệ thống an toàn như phanh, khung sườn, giảm xóc, lốp xe hoàn toàn không được thiết kế để chịu đựng áp lực ở dải tốc độ này. Đáng quan ngại hơn, phần lớn những phương tiện hiểm họa này lại được giao cho học sinh, trẻ em điều khiển.

Hệ lụy đau lòng đã hiện rõ qua những số liệu thống kê. Chỉ riêng trong quý I/2026, lực lượng CSGT TPHCM đã xử lý hơn 1.900 trường hợp học sinh vi phạm trật tự, an toàn giao thông. Cùng thời gian này, toàn thành phố ghi nhận 30 vụ tai nạn giao thông liên quan đến học sinh, sinh viên, làm 5 em tử vong và 17 em bị thương. Nhiều vụ việc đau lòng xảy ra khi người cầm lái còn chưa đủ tuổi quy định.

Mới đây nhất, chiều 28/3, em P.T.T. (sinh năm 2011, ngụ phường Trung Mỹ Tây) điều khiển xe đạp điện không đội mũ bảo hiểm trên đường Huỳnh Thị Hai. Do không làm chủ được tay lái, em T. tự ngã rồi va chạm với xe tải chạy chiều ngược lại và tử vong tại chỗ. Kiểm tra sau tai nạn, lực lượng chức năng phát hiện chiếc xe đạp điện đã bị "độ, chế" để tăng tốc. Đại diện Phòng CSGT chia sẻ: "Một sự thay đổi tưởng chừng nhỏ trên phương tiện nhưng hậu quả lại là sự ra đi của một sinh mạng khi tuổi đời còn quá trẻ”.

Trước đó, cũng trong cuối tháng 3, liên tiếp hai vụ tai nạn thương tâm khác đã cướp đi mạng sống của hai nữ sinh trong hoàn cảnh tương tự. Trưa 22/3, em P.T.T.H. (16 tuổi, ngụ phường Tân Sơn Nhì) mất lái, ngã xuống đường An Phú Đông 25 và va chạm với ôtô đi ngược chiều. Đến đêm 30/3, em N.T.C.L. (17 tuổi, ngụ xã Đông Thạnh) ngã trên đường Song Hành, va chạm với xe taxi chạy cùng chiều và tử vong trên đường đi cấp cứu.

CSGT Công an TPHCM kiểm tra một cơ sở sửa chữa xe điện

Triệt xóa các "lò độ”

Trong tháng 5, Công an TPHCM đã lập danh sách theo dõi hơn 200 cơ sở có dấu hiệu nghi vấn "độ, chế" xe điện, đồng thời tổ chức kiểm tra đột xuất nhiều địa điểm trên địa bàn. Qua kiểm tra 7 cơ sở sửa chữa, Phòng CSGT phát hiện 1 cơ sở hoạt động không có giấy phép kinh doanh, 6 cơ sở chưa trang bị phương án phòng cháy, chữa cháy, cùng 1 kho chuyên lắp ráp xe điện và sản xuất pin trái phép. Lực lượng chức năng đã tạm giữ 11 xe điện có dấu hiệu thay đổi kết cấu, 221 xe không xuất trình được giấy tờ hợp lệ và lượng lớn linh kiện không có hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc.

Đáng chú ý, kiểm tra tại một công ty trên địa bàn xã Xuân Thới Sơn, Công an đã tạm giữ 216 xe lắp ráp tại chỗ, bao gồm 45 xe hoàn chỉnh nhưng chưa gắn pin và 171 xe đang trong quá trình hoàn thiện. Theo nhận định ban đầu từ Công an TPHCM, cơ sở này đã tự ý lắp ráp xe để bán ra thị trường khi chưa qua kiểm định an toàn kỹ thuật; đồng thời thực hiện hành vi tái chế pin cũ, đóng lại nhãn mác và làm giả ngày sản xuất.

Theo đánh giá của Phòng CSGT, nhiều cơ sở hiện nay sử dụng linh kiện trôi nổi nhập khẩu từ nước ngoài, chủ yếu từ Trung Quốc. Trong khi việc nhập khẩu pin vẫn chưa được kiểm soát chặt chẽ, hoạt động tái chế pin cũ thủ công đang tiềm ẩn nguy cơ cháy, nổ cực kỳ nguy hiểm ngay trong các khu dân cư.

Trước thực trạng này, từ ngày 01 - 28/5, CSGT thành phố đã phát hiện và xử lý 1.280 trường hợp xe điện vi phạm. Đáng chú ý, từ ngày 09/10, hai Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia mới của Bộ Xây dựng về động cơ và ắc quy dành cho xe mô tô điện, xe gắn máy điện (QCVN 30:2026/BXD, QCVN 31:2026/BXD) chính thức có hiệu lực, tạo hành lang pháp lý quan trọng làm căn cứ thử nghiệm và chứng nhận an toàn kỹ thuật đối với loại phương tiện này.

Dù lực lượng chức năng liên tục truy quét, trào lưu này vẫn biến tướng tinh vi. Ngày 16/9, Phòng Cảnh sát hình sự Công an TPHCM phối hợp cùng Công an phường tại Vũng Tàu đã triệu tập 21 thanh thiếu niên tụ tập nẹt pô, chạy xe điện "độ, chế". Kết quả điều tra ban đầu xác định, trong hai ngày 01 và 02/9, nhóm này đã hẹn nhau qua một hội nhóm kín trên mạng xã hội. Để né tránh sự kiểm tra của lực lượng chức năng trên đường đi, các đối tượng đã tinh vi thuê xe tải chở những chiếc xe điện "độ” và thuê ôtô 16 chỗ chở người từ TPHCM xuống Vũng Tàu.

Xe điện lắp ráp chưa qua kiểm định, không có giấy tờ tại một cơ sở bị Công an TPHCM kiểm tra

Trưa 02/9, nhóm thanh thiếu niên này nẹt pô, chạy xe với tốc độ cao, lạng lách, đánh võng và bốc đầu trên nhiều tuyến đường phố, sau đó quay clip đăng tải lên mạng xã hội nhằm phô trương thành tích. Lực lượng Công an đã tạm giữ 9 xe máy điện - trong đó nhiều xe đã bị can thiệp thay đổi kết cấu để tăng tốc - đồng thời tiếp tục làm rõ vai trò của từng cá nhân để xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.

Đừng giao "bom nổ chậm" cho con

Cũng cần nhìn nhận thực tế rằng, qua kiểm tra tại bãi xe của nhiều trường học, lực lượng CSGT ghi nhận đa số phương tiện của học sinh vẫn giữ nguyên thiết kế từ nhà sản xuất. Điều đó cho thấy, việc triệt phá các "lò độ” mới chỉ là một nửa lời giải; nửa còn lại phụ thuộc hoàn toàn vào trách nhiệm từ chính mỗi gia đình.

Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ quy định rõ: việc phân loại phương tiện dựa trên kết cấu, vận tốc thiết kế và công suất động cơ, không phụ thuộc vào việc xe chạy bằng xăng hay bằng điện. Cụ thể, xe gắn máy điện (công suất không quá 4kW, vận tốc thiết kế không quá 50km/h) chỉ dành cho người từ đủ 16 tuổi trở lên. Trường hợp vượt quá ngưỡng này sẽ được tính là xe mô tô, đòi hỏi người điều khiển phải từ đủ 18 tuổi và có giấy phép lái xe. Học sinh điều khiển phương tiện khi chưa đủ tuổi sẽ bị xử phạt theo quy định; đáng chú ý, hành vi giao xe cho người không đủ điều kiện điều khiển có thể bị phạt tiền lên đến 10 triệu đồng.

Tuy nhiên, theo Công văn số 7804/CATP-PC08 ngày 08/9 của Công an TPHCM, nhiều phụ huynh vẫn nhầm tưởng rằng mọi loại xe chạy điện đều là "xe đạp điện". Hệ lụy là trong 8 tháng đầu năm 2026, CSGT thành phố đã xử lý 7.580 trường hợp học sinh, sinh viên vi phạm, trong đó có tới 3.486 trường hợp chưa đủ tuổi lái xe; đồng thời ghi nhận 10 vụ tai nạn giao thông do học sinh điều khiển xe đạp điện và xe mô tô điện gây ra.

Xác định trách nhiệm từ nhà trường, trong suốt tháng 9, Phòng CSGT đã triển khai "Tháng cao điểm an toàn giao thông cho học sinh đến trường", tăng cường tuần tra tại các khu vực cổng trường. Báo cáo ngày 15/10 cho thấy: chỉ trong một tháng, CSGT đã lập biên bản xử lý hơn 900 trường hợp học sinh vi phạm, phổ biến nhất là lỗi không đội mũ bảo hiểm (454 trường hợp) và chưa đủ tuổi điều khiển phương tiện (321 trường hợp).

Cùng thời điểm, ngày 16/9, Sở Giáo dục và Đào tạo TPHCM đã yêu cầu 100% học sinh, sinh viên ký cam kết chấp hành pháp luật giao thông. Sở cũng chỉ đạo các trường tuyệt đối không tiếp nhận giữ xe môtô, xe gắn máy của học sinh chưa đủ điều kiện điều khiển; trường hợp phát hiện vi phạm phải báo ngay cho Công an địa phương và mời gia đình đến làm việc.

Trong thời gian tới, CSGT sẽ phối hợp với Công an cấp xã kiểm tra định kỳ và đột xuất các điểm giữ xe trong và xung quanh trường học, thông báo danh sách học sinh vi phạm về nhà trường, đồng thời xử lý kiên quyết các phụ huynh hoặc chủ xe giao phương tiện cho người chưa đủ điều kiện.

Bên cạnh nguy cơ tai nạn, Phòng CSGT cảnh báo việc sử dụng bình điện, linh kiện trôi nổi hoặc lắp đặt sai kỹ thuật còn tiềm ẩn nguy cơ cháy, nổ nghiêm trọng khi sạc. Cơ quan Công an khuyến cáo người dân tuyệt đối không tiếp tay cho hành vi "độ, chế" xe điện; phụ huynh cần thường xuyên kiểm tra phương tiện của con em, kiên quyết không giao xe đã bị can thiệp kết cấu hoặc không bảo đảm an toàn kỹ thuật. Khi phát hiện các cơ sở nghi vấn "độ, chế" xe, người dân cần báo ngay cho Công an địa phương hoặc qua đường dây nóng của Phòng CSGT: 0326.08.08.08.