Ngân hàng tăng khả năng phòng vệ trước gian lận công nghệ cao

Nhận diện sớm rủi ro, rút ngắn thời gian xử lý sự cố

Trao đổi tại sự kiện Smart Banking 2026, Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an nhận định ngành Ngân hàng đang chuyển đổi số mạnh mẽ, đa dạng hóa sản phẩm, dịch vụ trên môi trường số và đạt được nhiều kết quả tích cực. Cùng với việc ban hành các chính sách thúc đẩy phát triển ngân hàng số, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đã phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an trong bảo đảm an ninh, an toàn, kiểm soát các nguy cơ vi phạm, tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động ngân hàng.

Tuy nhiên, những nguy cơ về an ninh mạng đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao. Qua công tác xác minh, xử lý một số vụ việc gần đây, ông Tùng đánh giá hoạt động tấn công vào hệ thống tài chính, ngân hàng có dấu hiệu ngày càng chuyên nghiệp. Các đối tượng tổ chức hoạt động này như một nghề nhằm thu lợi bất chính với số tiền lớn.

Một số vụ việc có yếu tố xuyên quốc gia, với đối tượng người nước ngoài chủ mưu, cầm đầu, thuê tin tặc có trình độ cao thực hiện tấn công. Việc luân chuyển, tẩu tán tiền chiếm đoạt cũng được tổ chức chặt chẽ, có nhiều người tham gia qua nhiều khâu.

Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an phát biểu tại Sự kiện

Trước thực tế này, ông Tùng cho rằng công tác bảo đảm an ninh, an toàn phải bắt đầu từ nhận diện rủi ro và chuẩn bị phương án ứng phó. Trách nhiệm giám sát không thể chỉ giao cho bộ phận chuyên trách về an ninh mạng, mà cần được thực hiện trong quy trình nghiệp vụ và tại tất cả các bộ phận liên quan đến giao dịch số.

Bên cạnh phát hiện nguy cơ xâm nhập, mã độc hoặc những thay đổi bất thường trong hệ thống, ngân hàng cần chú trọng các cơ chế cảnh báo dựa trên số lượng, giá trị và thời điểm giao dịch để kịp thời phát hiện, ngăn chặn rủi ro.

Một vấn đề được đại diện Bộ Công an lưu ý là khả năng phối hợp xử lý sau sự cố. Qua thực tiễn điều tra, một số đơn vị còn lúng túng trong xác định nguyên nhân, phối hợp truy vết và ngăn chặn dòng tiền bị chiếm đoạt. Có trường hợp việc hoàn tất văn bản phối hợp mất tới hai ngày, trong khi dòng tiền được các đối tượng luân chuyển rất nhanh. Khi tiền đã chuyển sang thanh toán hàng hóa, dịch vụ, việc xử lý càng phức tạp.

Vì vậy, các ngân hàng cần tối ưu hóa quy trình ứng phó, tăng cường kết nối để truy vết, ngăn chặn và hạn chế thiệt hại. Hoạt động đào tạo, tập huấn cần đặt đơn vị vào tình huống giả định chính mình gặp sự cố, qua đó xác định rõ cách thức phản ứng, đầu mối phối hợp và phương án khắc phục.

Ông Tùng cũng cảnh báo nguy cơ tội phạm lợi dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để thực hiện hành vi giả mạo, gian lận trong lĩnh vực thanh toán. Các thủ đoạn có thể bao gồm tạo tin nhắn giả mạo, sử dụng deepfake để dựng kịch bản mạo danh, dẫn dắt nạn nhân nhằm chiếm đoạt quyền kiểm soát tài khoản và tài sản.

Đối với xác thực sinh trắc học, qua một số vụ việc, cơ quan chức năng ghi nhận tình trạng đối tượng sử dụng ảnh tĩnh hoặc đoạn video ngắn để thay thế hình ảnh xác thực, vượt qua cơ chế kiểm soát của một số hệ thống. Bên cạnh đó là tình trạng các đối tượng thuê, nuôi nhốt người để thực hiện giao dịch.

Những diễn biến này cho thấy việc ban hành quy định và triển khai biện pháp kỹ thuật cần đi cùng kiểm tra hiệu quả thực tế, nhất là khả năng phát hiện, ngăn chặn dòng tiền bất thường.

Các hình thức tấn công vào hệ thống tài chính, ngân hàng ngày càng chuyên nghiệp, trong khi trí tuệ nhân tạo bị lợi dụng để giả mạo, gian lận

Về giải pháp, đại diện Bộ Công an đề nghị tiếp tục tăng cường phối hợp giữa NHNN và các đơn vị chức năng của Bộ Công an trong chỉ đạo, hướng dẫn bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống. Các ngân hàng cần quan tâm đầu tư cho hạ tầng, quy trình và biện pháp bảo vệ an ninh mạng tương xứng với mức độ phát triển của các kênh số; đồng thời phối hợp chặt chẽ với lực lượng chuyên trách để ứng phó, khắc phục kịp thời khi xảy ra sự cố.

Cùng với đó, cần tiếp tục rà soát, làm sạch thông tin khách hàng, tăng cường kiểm soát khi mở tài khoản và thực hiện giao dịch, bảo đảm giao dịch do chính chủ tài khoản thực hiện. Bộ Công an đang phối hợp với NHNN triển khai các giải pháp truy vết, ngăn chặn dòng tiền liên quan đến hoạt động lừa đảo, chiếm đoạt tài sản, hướng tới nâng cao khả năng phối hợp xử lý và hạn chế thiệt hại.

Ông Tùng đồng thời đề nghị rà soát, hoàn thiện quy trình và quy định pháp luật để hình thành hành lang pháp lý chặt chẽ, đủ sức ngăn ngừa rủi ro, bảo đảm điều kiện thuận lợi cho phát triển ngân hàng số. Việc chia sẻ thông tin giữa các cơ quan, ngân hàng cũng cần được tăng cường để kịp thời cảnh báo khách hàng về những phương thức, thủ đoạn và nguy cơ mới.

Chủ động bảo vệ giao dịch, củng cố niềm tin số

Theo ông Lê Quang Hà, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV An ninh mạng Viettel, các tổ chức tài chính cần chuyển từ phòng thủ truyền thống sang bảo vệ chủ động và nâng cao khả năng chống chịu số. Trọng tâm của định hướng này là xây dựng năng lực giám sát liên tục, phát hiện sớm mối đe dọa, ứng phó sự cố và duy trì hoạt động của các dịch vụ thiết yếu. Trước nguy cơ lừa đảo trực tuyến, giả mạo danh tính và tấn công ứng dụng AI, ông Hà nhấn mạnh vai trò của phân tích hành vi, phát hiện bất thường và tình báo mối đe dọa nhằm bảo vệ giao dịch, củng cố niềm tin khách hàng và bảo đảm trải nghiệm ngân hàng số liền mạch.

Trước sự gia tăng và diễn biến ngày càng tinh vi của các hình thức gian lận tài chính, ông Harmon Wang, Tổng Giám đốc StreamCube Technology lưu ý sự cần thiết của việc xây dựng hệ thống phòng, chống gian lận thông minh, toàn diện trên quy mô toàn ngân hàng. Hệ thống này cần kết hợp với cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý, lực lượng chức năng, ngân hàng và các đơn vị cung cấp dịch vụ liên quan.

Từ kinh nghiệm triển khai nền tảng phòng, chống gian lận toàn diện (full-stack), đại diện StreamCube chia sẻ cách tiếp cận và giải pháp giúp các ngân hàng chủ động phát hiện, ngăn chặn gian lận, bảo vệ tài sản và củng cố niềm tin của khách hàng.

Diễn tập Chủ động Phòng thủ Không gian mạng - DF Cyber Defense 2026 và Cuộc thi AI Hackathon

Ở góc độ ngân hàng, ông Nguyễn Vĩnh Tuyên, Phó Tổng Giám đốc Nam A Bank, cho biết trong kỷ nguyên AI, ngân hàng xác định niềm tin số là nền tảng quan trọng để phát triển ngân hàng số an toàn, bền vững và nâng cao trải nghiệm khách hàng.

Nam A Bank hướng tới mô hình bảo mật thông minh, ứng dụng AI để nhận diện rủi ro theo thời gian thực, xác thực thích ứng và chủ động ngăn chặn gian lận trước khi ảnh hưởng đến khách hàng.

Thông qua việc kết hợp eKYC, xác thực sinh trắc học, công nghệ chống giả mạo, VNeID, các phương thức thanh toán số hiện đại cùng mô hình bảo mật đa lớp, ngân hàng hướng đến trải nghiệm giao dịch nhanh chóng, thuận tiện nhưng vẫn an toàn và tin cậy.

Trong dài hạn, Nam A Bank định hướng phát triển mô hình AI-Ready Bank, đưa AI vào vận hành, quản trị rủi ro và phục vụ khách hàng. Mục tiêu ngân hàng hướng tới là Trusted Digital Banking, nơi công nghệ không chỉ tạo ra tốc độ mà còn củng cố niềm tin của khách hàng.