Ngăn tình trạng nhẹ dạ tin vào thuốc trôi nổi bán trên mạng

Cảnh giác mua thuốc qua mạng. Ảnh: PV

Đánh vào tâm lý muốn khỏi bệnh nhanh

Bộ Y tế vừa đề xuất bổ sung quy định không bán thuốc bằng hình thức livestream trên các nền tảng trực tuyến. Đề xuất này nhằm tăng cường quản lý hoạt động kinh doanh thuốc trên môi trường điện tử, hạn chế tình trạng quảng cáo sai lệch, thổi phồng công dụng hoặc sử dụng hình ảnh bác sĩ, cơ sở y tế để tạo lòng tin với người dân.

Thực tế nhiều người dân vẫn suy nghĩ đơn giản, nhẹ dạ tin vào các quảng cáo bán thuốc trên mạng, nhất là qua hình thức livestream. Thậm chí có trường hợp bỏ thuốc Tây do bác sĩ kê để dùng các loại thuốc được quảng cáo là có nguồn gốc từ “thiên nhiên”, “thảo dược”; nhất là những bệnh nhân mắc bệnh mạn tính như tiểu đường, tăng huyết áp…

Đơn cử như trường hợp bệnh nhân N.T.B (63 tuổi, ở Hà Nội) bị đái tháo đường type 2; vì sợ gan, thận bị ảnh hưởng khi “suốt ngày phải uống thuốc tây”, bà đã tự tìm hiểu, mua nhiều loại thuốc được quảng cáo trên mạng là “an toàn hơn” cho người tiểu đường để dùng.

Đến khi bị sụt cần khoảng 3kg, bà N.T. B. đi khám thì bác sĩ cho biết chỉ số HbA1c của bà bị tăng vượt ngưỡng, thể hiện việc đường huyết chưa được kiểm soát tốt trong một thời gian; chỉ số Creatinin máu cũng tăng lên thể hiện mức lọc cầu thận giảm, nguy cơ suy thận cận kề. Khi bác sĩ hỏi về loại thuốc đã uống thì bệnh nhân lại không biết gì về sản phẩm đang dùng, không rõ thành phần của sản phẩm là gì.

Cũng là người hay xem và mua thuốc qua mạng xã hội, bà Vũ Thị Hòa (ở Từ Liêm, Hà Nội) cho biết, vốn hay đau xương khớp, gần đây thấy trên Tik Tok hiện lên nhiều quảng cáo bán thuốc, được giới thiệu chữa đau nhức, khó vận động. Thấy người bán xưng là dược sĩ nên “thấy yên tâm”. Bà đã thử tìm hiểu các sản phẩm được giới thiệu; sau đó đã quyết định đặt mua.

“Việc đặt hàng rất dễ, thuốc được giao tận nhà, nhanh chóng; nhưng tôi vẫn thấy thuốc trên mạng không giống với việc mình tự đi mua ở hiệu thuốc. Mua của người bán mà mình không biết họ là ai; không biết liên hệ họ thế nào; nhất là không biết nguồn gốc thuốc ra sao nên các con tôi cũng cảnh báo không nên dùng…”, bà Hòa chia sẻ.

Về việc người dân vẫn vô tư mua thuốc qua những người bán hàng livestream trên mạng, BS. Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cảnh báo: “Chưa kể thuốc kém chất lượng bán trôi nổi; thuốc thật vẫn có thể gây nguy hiểm nếu mua theo kiểu “kể triệu chứng rồi chốt đơn”. Bởi thuốc không phải sản phẩm ai dùng cũng được. Khi kê thuốc, chúng tôi không chỉ nhìn vào tên bệnh rồi chọn một loại thuốc chung cho tất cả mọi người mà thường phải xem người bệnh bao nhiêu tuổi, bệnh đang ở mức nào, có bệnh tim hoặc thận không, đang dùng những thuốc gì, trước đây có từng gặp tác dụng phụ hay không..., sau đó mới cân nhắc loại thuốc, liều dùng và cách theo dõi”.

Theo BS. Nguyễn Huy Hoàng, trên livestream bán thuốc, người xem thường chỉ gõ bệnh triệu chứng cần tư vấn như: “Tôi hay khát nước, tiểu nhiều”, “tôi đau đầu, chắc bị tăng huyết áp” hoặc “tôi bị tiểu đường, bác sĩ cho tôi thuốc tốt nhất”… Những thông tin đó không đủ để có thể kê thuốc sử dụng. Nếu người bán đoán bệnh rồi đưa tên thuốc để chốt đơn, họ có thể bỏ qua vấn đề thực sự của người bệnh.

“Đơn cử như với thuốc hạ đường huyết, có những thuốc giúp đường huyết giảm khá mạnh, nhưng nếu dùng không đúng người hoặc không đúng liều, đường huyết có thể tụt quá thấp. Khi đó, người bệnh có thể run tay, vã mồ hôi, choáng váng, lú lẫn; trường hợp nặng có thể ngất hoặc co giật. Nguy cơ này càng cần được chú ý ở người lớn tuổi, người ăn uống thất thường hoặc có chức năng thận suy giảm. Với thuốc điều trị tăng huyết áp hay một số thuốc khác cũng tương tự vì phụ thuộc vào tình trạng cụ thể của từng người bệnh. Trong khi người bán chỉ đọc bình luận trên màn hình không thể biết đầy đủ những điều đó”, BS. Nguyễn Huy Hoàng nhấn mạnh.

Không chỉ khuyên mà cần có giải pháp

Theo BS. Nguyễn Huy Hoàng, người dân thường được khuyên không nên tin vào quảng cáo trên mạng; nhưng chỉ khuyên thôi chưa đủ. Nhiều người tìm đến việc mua thuốc qua livestream vì họ có nhiều thắc mắc như: “Tôi phải uống thuốc bao lâu?”, “tại sao uống thuốc rồi vẫn phải đo đường huyết?”, “thuốc này có ảnh hưởng đến thận không?”… trên mạng lập tức có người trả lời họ ngay lập tức và còn khẳng định rất tự tin nên tạo sự yên tâm cho người bệnh; trong ở cơ sở y tế, đôi khi người bệnh không biết hỏi ai hoặc cảm thấy không biết hỏi vào lúc nào…

Vì vậy, để giải quyết vấn đề này, khi kê thuốc, bác sĩ nên nói rõ, giải thích rõ về thuốc, những gì cần theo dõi và khi nào người bệnh nên liên hệ lại…; lắng nghe và giải thích cụ thể hơn cho người bệnh.

Đặc biệt, tuyến y tế cơ sở có vai trò quan trọng trong việc gần hơn với bệnh. Với người cần theo dõi đái tháo đường, tăng huyết áp trong nhiều năm, một nơi chăm sóc gần nhà, có thể hướng dẫn đo chỉ số, nhắc tái khám và giải thích đơn thuốc sẽ giúp họ bớt phụ thuộc vào những lời quảng cáo, những thông tin tự tìm hiểu trên mạng.

Còn với người đã mua hoặc đang dùng thuốc theo quảng cáo, bác sĩ cũng cảnh báo người bệnh cần đi thăm khám, thông báo cho bác sĩ về sản phẩm tự mua và sử dụng, thời gian uống, liều lượng, những thay đổi của cơ thể; thậm chí mang theo vỏ hộp thuốc để các bác sĩ có thể đánh giá và hướng dẫn người bệnh.

Nếu sau khi người bệnh dùng các thuốc mua trên mạng, có xuất hiện các biểu hiện như: Lơ mơ, ngất, co giật, khó thở, nôn nhiều hoặc tình trạng xấu đi nhanh, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay. Đặc biệt, không nên trông chờ vào việc người bán hàng trả lời qua tin nhắn…

“Người dân không nên đặt sức khỏe của mình vào những lời hứa không thể kiểm chứng trên mạng”, BS. Nguyễn Huy Hoàng cảnh báo.

Trong nội dung dự thảo sửa đổi Luật Dược đang được lấy ý kiến, Bộ Y tế đề xuất việc kinh doanh thuốc, nguyên liệu làm thuốc sẽ bị cấm nếu không thực hiện trên nền tảng thương mại điện tử kinh doanh trực tiếp hoặc nền tảng thương mại điện tử trung gian; thực hiện thông qua chức năng livestream bán hàng; hoặc sử dụng phương tiện không bảo đảm định danh điện tử của người bán và khả năng truy xuất giao dịch theo quy định về giao dịch điện tử.

Như vậy, livestream bán thuốc thuộc nhóm hành vi bị cấm. Bên cạnh đó, việc quy định danh điện tử của người bán và khả năng truy xuất giao dịch giúp quản lý rõ hơn người bán, giao dịch thuốc khi mua bán trên môi trường số.

Theo đó, việc mua bán thuốc trực tuyến sẽ phải tuân thủ các quy định về điều kiện kinh doanh, nguồn gốc và thông tin sản phẩm. Đồng thời, người dân cũng cần phân biệt giữa tư vấn, khám chữa bệnh từ xa do cơ sở y tế thực hiện với livestream vừa tư vấn sức khỏe vừa chốt đơn bán thuốc.