Ngàn Trươi mang nước tưới, người dân gánh ngập định kì

Thấp thỏm sống dưới chân kênh Ngàn Trươi

Đến gần trưa 1.7, sân nhà ông Nguyễn Xuân Hảo (SN 1975), thôn Tân Tiến 2, xã Trường Lưu, tỉnh Hà Tĩnh vẫn phủ đặc nước bùn đất. Con đường dẫn vào nhà còn ngập ngang đầu gối.

Trong chuồng, lợn chết vì ngập nước vẫn chưa kịp đưa đi xử lý. Hai con nhỏ được vợ chồng anh Hảo giữ trên giường, đóng cửa, đề phòng các cháu chạy ra ngoài khi nước vẫn còn lênh láng khắp sân.

Vợ chồng ông Hảo dọn dẹp chuồng trại sau ngập úng

Những tưởng hình ảnh này diễn ra sau cơn lũ nào đó nhưng thực tế lại là sau đợt vận hành cấp nước của hệ thống thủy lợi Ngàn Trươi.

Ông Hảo kể, khoảng 23h đêm 30.6, cả gia đình giật mình tỉnh giấc khi nước bất ngờ dâng vào sân nhà. Chỉ trong thời gian ngắn, nước ngập gần nửa mét, tràn qua nền nhà, bếp, chuồng chăn nuôi, tràn vào cả bể chứa nước sinh hoạt.

Ông Hảo xót xa nhìn lợn trong chuồng bị chết vì ngập nước

Trong đêm tối, gia đình chỉ kịp kê một số đồ đạc lên cao. Đến sáng hôm sau, ông Hảo ra chuồng thì phát hiện một con lợn và 30 con gà đã chết.

"Nước vào ngập hết chuồng trại, cả bếp và bể chứa nước sinh hoạt. Từ sáng đến giờ gia đình vẫn chưa dọn dẹp xong", bà Nguyễn Thị Thủy, vợ ông Hảo, vừa thu dọn bùn đất vừa nói.

Hai con nhỏ được vợ chồng ông Hảo đóng cửa trong nhà để đảm bảo an toàn

Đây không phải lần đầu gia đình ông Hảo chịu thiệt hại. Khoảng 20 ngày trước, khi hệ thống Ngàn Trươi vận hành cấp nước cho tuyến kênh N19, nước tràn vào ao nuôi, cũng cuốn toàn bộ cá của gia đình theo dòng nước.

"Năm nào gia đình tôi cũng thiệt hại vật nuôi, cây trồng. Chúng tôi đã nhiều lần phản ánh nhưng đến nay tình trạng vẫn vậy", ông Hảo nói.

Nước ngập tràn vào bể chứa nước sinh hoạt của gia đình

Không riêng gia đình ông Hảo, nhiều hộ dân trong thôn Tân Tiến 2 cũng sống trong tâm trạng thấp thỏm mỗi khi đến kì vận hành cấp nước. Gia đình bà Nguyễn Thị Duyệt (SN 1956), sống cạnh nhà ông Hảo, trong đợt ngập trước cũng bị chết hơn 20 con gà. Ngoài ra, nhiều diện tích cây trồng, rau màu của các hộ dân cũng bị ảnh hưởng, thiệt hại.

Điều khiến người dân lo lắng là tình trạng này đã trở thành quy luật định kì. Cứ khoảng nửa tháng, khi hệ thống Ngàn Trươi vận hành cấp nước, nhiều hộ dân dọc tuyến kênh N19 lại chuẩn bị tinh thần đối mặt với một đợt ngập mới.

Bài toán còn bỏ ngỏ sau 5 năm vận hành

Theo ông Nguyễn Ngọc Lân - Trưởng phòng Kinh tế UBND xã Trường Lưu, tình trạng ngập tại thôn Tân Tiến 2 bắt đầu xuất hiện từ khi hệ thống Thủy lợi Ngàn Trươi đưa vào vận hành cách đây 5 năm.

Ghi nhận vào 10h sáng 1.7, nước vẫn ngập băng sân và đường vào nhà gia đình ông Hảo

Cứ 15 ngày một lần, công trình vận hành cấp nước phục vụ sản xuất nông nghiệp. Mỗi đợt vận hành, mực nước trên tuyến kênh N19 dâng cao, tràn vào cống tiêu thoát lũ, gây ngập đối với các hộ dân sinh sống dọc tuyến.

Địa phương đã nhiều lần có văn bản kiến nghị Công ty TNHH MTV Thủy lợi Hà Tĩnh và Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh tìm giải pháp xử lý nhưng đến nay vẫn chưa có phương án.

Bà Thủy dọn dẹp cật lực từ 4h sáng đến trưa vẫn chưa xong

Ông Lân cho hay, theo phản hồi của đơn vị quản lý công trình, dự án đã hoàn thành từ năm 2019 nên không còn nguồn kinh phí để đầu tư xử lý các điểm ngập phát sinh. Giải pháp được đưa ra là các hộ dân phải chủ động nâng nền nhà và nền vườn để thích ứng. Tuy nhiên, theo chính quyền địa phương, hầu hết các hộ bị ảnh hưởng đều không đủ điều kiện kinh tế để thực hiện.

Trao đổi với Văn Hóa, ông Trần Đức Dũng - Cụm trưởng Cụm Bắc Trà Sơn, Công ty TNHH MTV Thủy lợi Hà Tĩnh cho biết, hệ thống hiện mới vận hành ở cao trình khoảng 5,8m. Theo thiết kế giai đoạn 2, cao trình cấp nước sẽ được nâng lên khoảng 6,5m để mở rộng phạm vi tưới cho nhiều địa phương phía hạ lưu. Điều đó đồng nghĩa mực nước tại khu vực kênh N19 sẽ tiếp tục tăng thêm gần 1m.

Nước từ kênh dẫn N19 tràn qua cống tiêu thoát lũ, gây ngập úng cục bộ thường xuyên cho các hộ gia đình sinh sống dọc tuyến

"Đây là công trình thủy lợi cấp quốc gia do UBND tỉnh quản lý nên đơn vị khai thác không có nguồn kinh phí để hỗ trợ các hộ dân. Nếu người dân không chủ động xử lý nâng nền nhà, vườn thì sẽ còn ngập sâu hơn nữa khi giai đoạn 2 hoàn thành", ông Dũng nói.

Theo ông Dũng, không chỉ riêng thôn Tân Tiến 2 mà nhiều hộ dân sinh sống dọc tuyến kênh dẫn của hệ thống thủy lợi Ngàn Trươi cũng đang gặp tình trạng tương tự kể từ khi công trình đi vào vận hành.

Thực trạng diễn ra suốt 5 năm nhưng cơ quan quản lý vẫn không có giải pháp xử lý, đặt ra vấn đề hiệu quả sau đầu tư của công trình thủy lợi cấp quốc gia?

Hồ chứa Ngàn Trươi mang lại nguồn nước tưới, phục vụ hàng nghìn ha đất sản xuất, song cũng để lại nỗi ám ảnh ngập lụt với nhiều hộ dân dọc tuyến kênh. Đáng nói, hiện công trình vẫn chưa vận hành ở cao trình thiết kế, đồng nghĩa nguy cơ ngập úng còn có thể gia tăng. Sau 5 năm kiến nghị, bài toán này vẫn chưa có lời giải thỏa đáng.