Ngành cá tra chuyển mạnh từ tư duy sản lượng sang giá trị

Xuất khẩu cá tra năm 2025 ước đạt 2,1 - 2,2 tỷ USD

Cục Thủy sản và Kiểm ngư cho biết, năm 2025, ngành hàng cá tra duy trì được trạng thái ổn định, dù gặp không ít khó khăn. Diện tích nuôi giảm do người dân e ngại giá cá tra thương phẩm thấp trong khi chi phí sản xuất tăng, đặc biệt là chi phí thức ăn, thuốc và năng lượng. Sản lượng cá tra năm qua đạt 1,74 triệu tấn, giảm nhẹ so với 1,87 triệu tấn của năm 2024. Tuy nhiên, hiệu quả sản xuất lại cải thiện nhờ đáp ứng được yêu cầu của thị trường về chất lượng và truy xuất nguồn gốc.

Đáng chú ý, xuất khẩu cá tra tiếp tục ghi nhận tăng trưởng. Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), 11 tháng năm 2025, xuất khẩu cá tra đạt trên 2 tỷ USD, tăng 9% so với cùng kỳ 2024; ước cả năm đạt 2,1 - 2,2 tỷ USD, vượt 5% so với mục tiêu. Riêng tháng 11, xuất khẩu cá tra đạt 195 triệu USD, tiếp tục tăng 9% so với cùng kỳ năm ngoái, cho thấy xu hướng phục hồi ổn định của ngành trong những tháng cuối năm.

Cơ cấu sản phẩm xuất khẩu đa dạng, tập trung vào sản phẩm fillet đông lạnh và sản phẩm giá trị gia tăng.

Giai đoạn tới, ngành hàng cá tra sẽ chuyển mạnh từ tư duy “sản lượng” sang “giá trị”, hiệu quả và phát triển bền vững. Ảnh: VASEP

Dù vậy, ngành hàng cá tra vẫn gặp những khó khăn nhất định. Nghề nuôi cá tra ở đồng bằng sông Cửu Long đã tổ chức lại sản xuất và ứng dụng công nghệ tiên tiến, nhưng chịu ảnh hưởng từ biến đổi khí hậu gây tăng bệnh dịch, chất lượng nước kém và xâm nhập mặn. Chất lượng con giống chưa đảm bảo khiến tỷ lệ sống thấp, cùng với diễn biến thời tiết thất thường, cá dễ mắc bệnh ngoài mùa vụ. Công tác kiểm soát kháng sinh và dịch bệnh chưa thật sự bền vững, tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với sức khỏe cộng đồng và uy tín của ngành. Chi phí sản xuất tăng lên 1,2 - 1,3 USD/kg, làm giảm sức cạnh tranh.

Bước sang năm 2026, mức thuế đối ứng 20% tại thị trường Mỹ được dự báo sẽ tiếp tục gây tác động bất lợi, làm giảm sức cạnh tranh của sản phẩm cá tra Việt Nam tại thị trường này. Bên cạnh đó, cạnh tranh từ các quốc gia như Bangladesh, Indonesia và Trung Quốc gây áp lực lớn với doanh nghiệp xuất khẩu cá tra. Thách thức từ rào cản kỹ thuật như địa điểm nhận hàng (POR), đạo luật nông trại (Frambill) và quy định về lao động, môi trường, tín chỉ xanh cũng ngày càng khắt khe.

Gỡ nút thắt con giống, hình thành vùng nuôi tập trung và đồng bộ

Với những thách thức này, mô hình tăng trưởng dựa vào mở rộng diện tích và cạnh tranh giá thấp không còn phù hợp với ngành cá tra. Cục Thủy sản và Kiểm ngư cho biết, định hướng của ngành giai đoạn tới sẽ chuyển mạnh từ tư duy “sản lượng” sang “giá trị”; lấy chất lượng, an toàn thực phẩm, uy tín và tính bền vững làm nền tảng.

Trong đó, giống cá tra được xác định là yếu tố cốt lõi, cần ưu tiên đầu tư nghiên cứu, quản lý và gắn kết chặt chẽ giữa khoa học với sản xuất. Đồng thời, hình thành các vùng nuôi và vùng sản xuất giống tập trung, có hạ tầng đồng bộ tại các địa phương trọng điểm đồng bằng sông Cửu Long.

Đối với doanh nghiệp xuất khẩu, yêu cầu đặt ra là chủ động nâng cấp vùng nuôi, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, đẩy mạnh chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc và đo lường phát thải carbon. Đây được xem là “giấy thông hành” để cá tra Việt Nam gia tăng hiện diện tại các thị trường cao cấp như EU, Mỹ, Nhật Bản; nâng cao giá trị và vị thế ngành hàng trên thị trường toàn cầu.

Đại diện VASEP khuyến nghị, để ứng phó với thuế đối ứng của Mỹ, doanh nghiệp cá tra cần chủ động mở rộng xuất khẩu sang các thị trường khác, đa dạng hóa sản phẩm và tập trung hơn vào các dòng sản phẩm chế biến sâu. Đồng thời, việc đạt được các chứng nhận bền vững, quốc tế rất quan trọng nhằm nâng cao thương hiệu cá tra Việt Nam; củng cố lợi thế cạnh tranh cho sản phẩm cá tra trong bối cảnh cạnh tranh về giá ngày càng gay gắt.

Trúc Oanh