Ngành cơ khí TP. Hồ Chí Minh trước 'cửa sổ cơ hội' trong chuỗi cung ứng toàn cầu

Ngành cơ khí đang chứng kiến sự chuyển dịch từ gia công sang tham gia các khâu có giá trị gia tăng cao hơn

Ông Đỗ Phước Tống, Chủ tịch Hiệp hội Cơ khí - Điện TP.HCM (HAMEE), nhận định áp lực từ biến động địa chính trị và chi phí đầu vào buộc doanh nghiệp phải tái cấu trúc hoạt động, tối ưu hóa chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đây không chỉ là thách thức mà còn là động lực thúc đẩy doanh nghiệp chuyển đổi, hướng đến các chuẩn mực cao hơn của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thực tế, nhiều doanh nghiệp trong ngành đang chấp nhận thu hẹp biên lợi nhuận để duy trì đơn hàng và giữ chân đối tác. Ông Kiều Huỳnh Sơn, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Máy Thép Việt (Vietsteel), cho biết trong ngắn hạn, việc giảm lợi nhuận là khó tránh khỏi. Tuy nhiên, về dài hạn, đây lại là “bài kiểm tra” năng lực vận hành. Những doanh nghiệp giữ được sự ổn định sẽ củng cố uy tín, qua đó mở rộng cơ hội hợp tác và thâm nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Ở góc độ thị trường, Việt Nam tiếp tục được đánh giá là điểm đến an toàn của dòng vốn quốc tế. Xu hướng dịch chuyển sản xuất khỏi các trung tâm truyền thống đang tạo lợi thế cho các địa phương có nền tảng công nghiệp như TP.HCM. Đáng chú ý, ngành cơ khí đang chứng kiến sự chuyển dịch từ gia công sang tham gia các khâu có giá trị gia tăng cao hơn.

Ông Miguel Ferrer, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Bỉ - Luxembourg tại Việt Nam, cho rằng TP.HCM đang nổi lên như một trung tâm chiến lược của ngành cơ khí chế tạo. Nếu trước đây hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) chủ yếu diễn ra ở nước ngoài, thì hiện nay nhiều doanh nghiệp quốc tế đã lựa chọn Việt Nam không chỉ để sản xuất mà còn để thiết kế và phát triển công nghệ.

“Sự dịch chuyển này cho thấy Việt Nam đang từng bước chuyển từ vai trò gia công sang trung tâm phát triển công nghệ trong khu vực, đặc biệt trong lĩnh vực cơ khí”, ông Ferrer nhận định.

Về định hướng, TP.HCM đặt mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng giá trị gia tăng ngành cơ khí - tự động hóa ở mức 8–10%/năm đến năm 2030. Tỷ trọng ngành trong toàn bộ công nghiệp dự kiến đạt 15–16%, trong khi tỷ lệ nội địa hóa tăng thêm 3–5% mỗi năm. Số lượng doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng cũng được kỳ vọng tăng tương ứng 3–5%.

Tầm nhìn đến năm 2050, thành phố hướng tới tỷ trọng công nghiệp công nghệ cao trong ngành cơ khí đạt tối thiểu 60%, tỷ lệ nội địa hóa trên 80% và đóng góp 16–20% vào cơ cấu công nghiệp.

TP. Hồ Chí Minh quy hoạch khu công nghiệp chuyên ngành cơ khí tại khu vực Bình Dương cũ để phát triển chuyên sâu

Để đạt các mục tiêu này, chính quyền TP.HCM đang thúc đẩy liên kết giữa nghiên cứu, đào tạo và sản xuất nhằm đáp ứng nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Đồng thời, thành phố khuyến khích phát triển vật liệu cơ bản có hàm lượng công nghệ cao, thân thiện môi trường và hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng các trung tâm R&D để từng bước làm chủ công nghệ cốt lõi.

Theo chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành, xu hướng nhiều quốc gia quay lại với chính sách công nghiệp đang mở ra dư địa lớn cho Việt Nam. Việc ban hành Luật Công nghiệp trọng điểm với hai trụ cột là phát triển sản xuất trong nước và công nghiệp hỗ trợ sẽ tạo nền tảng chính sách quan trọng cho ngành cơ khí.

Đáng chú ý, các dự án hạ tầng quy mô lớn như hệ thống đường sắt đô thị tại TP.HCM và Hà Nội được xem là “đầu kéo” tạo cầu thị trường, mở ra cơ hội cho doanh nghiệp cơ khí tham gia cung ứng thiết bị, linh kiện.

Ở cấp độ hỗ trợ, TP.HCM đang triển khai các chương trình hỗ trợ lãi suất cho doanh nghiệp thuộc lĩnh vực ưu tiên, qua đó thúc đẩy đầu tư đổi mới máy móc và công nghệ. Thành phố cũng định hướng thu hút các doanh nghiệp lớn sản xuất sản phẩm hoàn chỉnh, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn này.

Tuy nhiên, để tạo bước đột phá, cộng đồng doanh nghiệp cho rằng cần có các giải pháp mang tính cấu trúc. Ông Đỗ Phước Tống kiến nghị thành phố sớm hình thành các khu công nghiệp chuyên biệt cho ngành cơ khí và công nghiệp hỗ trợ nhằm giảm chi phí đầu tư và nâng cao hiệu quả sản xuất. Đồng thời, các chương trình kích cầu cần được thiết kế theo hướng thực chất hơn để tạo động lực cho doanh nghiệp mở rộng đầu tư.

Một trong những dự án đáng chú ý là khu công nghiệp chuyên ngành cơ khí tại khu vực Bình Cơ và Tân Uyên (Bình Dương cũ), quy mô hơn 780 ha, tổng vốn đầu tư trên 75.000 tỷ đồng (tương đương 3 tỷ USD). Dự án dự kiến vận hành giai đoạn đầu từ tháng 9/2026, tạo việc làm cho khoảng 32.200 lao động, trong đó có khoảng 10.000 lao động trình độ đại học trở lên.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục tái định hình, việc tận dụng “cửa sổ cơ hội” hiện nay sẽ quyết định khả năng bứt phá của doanh nghiệp cơ khí TP.HCM trong giai đoạn tới.