Ngành công nghiệp dầu khí Anh đối mặt khủng hoảng

Một giàn khoa dầu ở Biển Bắc nước Anh. (Ảnh: AFP)

Ngành dầu khí Biển Bắc của Anh, từng rất thịnh vượng, đã trụ được qua năm 2025 - năm khó khăn nhất kể từ thập niên 1960, khi hydrocarbon lần đầu được phát hiện tại khu vực này.

Sản lượng dầu khí từ các mỏ đã trưởng thành tiếp tục suy giảm trong năm qua, trong khi bất ổn gia tăng do ngành chờ đợi thay đổi chính sách của chính phủ Anh. Chính sách này áp mức thuế rất nặng lên các nhà khai thác, nhưng lại thiếu ưu đãi hay cơ chế khuyến khích đầu tư. Trước sự không chắc chắn ngày càng lớn, các doanh nghiệp hoạt động ngoài khơi Anh đã cắt giảm đầu tư và đóng băng nhiều kế hoạch.

Việc đầu tư sụt giảm, cùng với sự dè dặt của chính phủ trong cấp phép mới, đã khiến hoạt động thăm dò tại Biển Bắc rơi xuống mức thấp kỷ lục. Do chính sách tài khóa khó lường, năm 2025 trở thành năm đầu tiên kể từ 1960 nước Anh không có một giếng thăm dò nào ngoài khơi, theo cảnh báo của hãng tư vấn Wood Mackenzie.

Thuế “đánh vào lợi nhuận bất thường” bóp nghẹt đầu tư

Cuối năm 2025, ngành dầu khí Anh cuối cùng cũng có thêm thông tin rõ ràng về cơ chế tài khóa mà họ đã chờ đợi suốt hơn 6 tháng.

Chính phủ đã gỡ bỏ phần lớn bất định trong Ngân sách mùa thu công bố tháng 11. Tuy nhiên, thuế lợi nhuận bất thường vẫn được giữ nguyên đến năm 2030 - trái với kiến nghị và cảnh báo của ngành rằng mức thuế tổng cộng, bao gồm thuế này, lên tới 78%, trong khi không có ưu đãi hay khấu trừ, sẽ khiến ngành và chuỗi cung ứng “chết dần”.

Thực tế, điều chắc chắn duy nhất mà ngành nhận được là sắc thuế mang tính trừng phạt này, tên chính thức là Thuế Lợi nhuận Năng lượng (EPL), sẽ kéo dài tới hết thập niên. Trong năm 2025, thuế được kích hoạt khi giá dầu vượt 76 USD/thùng, hoặc giá khí tự nhiên vượt 59 xu. Dù giá dầu phần lớn dưới ngưỡng, giá khí vẫn duy trì trên mức 59 xu, kích hoạt thuế lợi nhuận bất thường 35%.

Năm ngoái là một năm tồi tệ đối với Biển Bắc của Anh. Tâm lý chung trong ngành cho rằng những năm khó khăn vẫn chưa kết thúc, và việc đầu tư, thăm dò tiếp tục lao dốc sẽ bóp chết ngành, đồng thời làm tăng nhu cầu nhập khẩu dầu khí của Anh. Điều này khiến một trong những nền kinh tế lớn của châu Âu càng dễ tổn thương trước biến động của thị trường dầu, khí và LNG quốc tế.

Theo Wood Mackenzie, sắc thuế này - được chính phủ áp dụng lần đầu trong cao điểm khủng hoảng năng lượng năm 2022, và nay được kéo dài dưới thời Công đảng - sẽ xóa sổ mọi khoản đầu tư không thiết yếu tại thềm lục địa Anh, khi ngành phải cạnh tranh với các khu vực có chính sách thuế thân thiện hơn.

“Chính phủ đã từ chối 50 tỷ bảng đầu tư cho nước Anh, cùng cơ hội bảo vệ việc làm và các ngành công nghiệp giúp đất nước vận hành”, ông David Whitehouse, Giám đốc điều hành Offshore Energies UK, nói khi phản hồi quyết định giữ nguyên thuế lợi nhuận bất thường.

“Thay vào đó, họ đã chọn con đường khiến mỗi tháng tiếp tục mất 1.000 việc làm, gia tăng nhập khẩu năng lượng và tạo ra hiệu ứng lây lan tiêu cực trong toàn bộ chuỗi cung ứng, cũng như các trung tâm công nghiệp của chúng ta”, ông Whitehouse nói thêm.

Phòng Thương mại Aberdeen & Grampian nhận định: “Dầu khí Biển Bắc coi như tắt đèn khi Bộ trưởng Tài chính vẫn giữ thuế lợi nhuận bất thường”.

Giám đốc điều hành Phòng Thương mại, ông Russell Borthwick, cho biết, thay vì lắng nghe khuyến nghị từ ngành, “chính phủ Anh lại chọn cách kết thúc khai thác ở Biển Bắc theo kiểu rơi tự do và đánh thuế đến chết ngành này trong vòng 5 năm. Hàng nghìn việc làm sẽ bị mất trực tiếp vì sự thất bại trong hành động của chính phủ”.

Sắc thuế này đã khiến nhiều công ty trong những năm gần đây phải dừng đầu tư tại Anh và cắt giảm nhân sự.

Thông báo mới nhất đến từ Harbour Energy, một trong những nhà khai thác độc lập lớn nhất, khi công ty cho biết tháng trước sẽ cắt thêm khoảng 100 việc làm, bên cạnh 600 vị trí đã bị loại bỏ kể từ năm 2023.

Cuối tháng 12, Giám đốc điều hành Harbour Energy, bà Linda Cook, nói với tờ Financial Times rằng Anh là “môi trường tài khóa tệ nhất trong tất cả các quốc gia mà chúng tôi đang hoạt động”.

Theo bà Cook, cơ chế thuế hiện nay buộc ngành dầu khí Anh phải cạnh tranh với các khu vực khác trong tình thế “bị trói một tay sau lưng”.

Sáp nhập để sống sót

Trong môi trường tài khóa bất lợi, các nhà khai thác tại Biển Bắc đang tìm đến những giải pháp khác để tăng lợi nhuận và tạo giá trị cho cổ đông. Sáp nhập đã trở thành lựa chọn phổ biến nhất khi ngành phải hợp nhất để đối phó với mức thuế trừng phạt.

Tháng trước, Harbour Energy công bố một thương vụ mua lại tại Biển Bắc, trong bối cảnh ngành tìm cách vượt qua ảnh hưởng nặng nề của thuế lợi nhuận bất thường.

“Giao dịch này là bước đi quan trọng của Harbour tại Biển Bắc, tiếp nối những nỗ lực chúng tôi đã thực hiện để duy trì vị thế trong bể trầm tích này trước các thách thức tài khóa và pháp lý kéo dài”, ông Scott Barr, Giám đốc điều hành mảng kinh doanh Anh của Harbour, nói về thương vụ mua Waldorf Energy Partners và Waldorf Production - hai công ty đang trong quá trình quản lý phá sản - với giá 170 triệu USD.

Harbour Energy là doanh nghiệp mới nhất tại Anh công bố mua lại tài sản, sau khi Shell và Equinor thành lập liên doanh 50/50, hợp nhất các hoạt động dầu khí ngoài khơi của Anh vào công ty mới mang tên Adura. Trước đó, đầu tháng 12, tập đoàn TotalEnergies của Pháp cho biết sẽ sáp nhập mảng thượng nguồn tại Anh với NEO NEXT để tạo ra nhà khai thác dầu khí độc lập lớn nhất nước Anh, mang tên NEO NEXT+.

Các nhà phân tích dự báo làn sóng hợp nhất sẽ còn tiếp diễn, trong khi ngành tiếp tục kêu gọi chính phủ cải cách chính sách tài khóa.

“Khôi phục đầu tư vào Biển Bắc không có nghĩa là từ bỏ cam kết khí hậu; điều này cần thiết để bảo vệ việc làm, ổn định kinh tế và duy trì một cây cầu chuyển tiếp tới tương lai năng lượng sạch hơn”, tập đoàn năng lượng và hóa chất Ineos của Anh - doanh nghiệp đã dừng đầu tư tại Anh - tuyên bố tháng trước. “Doanh nghiệp có thể đầu tư cho tương lai đó bằng cách nào nếu họ đang bị đẩy tới bờ vực phá sản?”.

Nh.Thạch

AFP