Ngành điện bước vào chu kỳ tăng trưởng mới, cổ phiếu phân hóa theo từng mắt xích

Theo báo cáo ngành điện tháng 10/2026 của Công ty Chứng khoán Kỹ thương (TCBS), ngành điện Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển tiếp quan trọng, khi nhu cầu tiêu thụ điện tiếp tục tăng, trong khi cơ cấu nguồn điện và cơ chế thị trường có nhiều thay đổi. Động lực tăng trưởng không còn phân bổ đồng đều mà phụ thuộc ngày càng lớn vào vị trí của từng doanh nghiệp trong chuỗi giá trị, khả năng kiểm soát chi phí và điều kiện vận hành của hệ thống điện.

TCBS dự báo tổng doanh thu của 12 doanh nghiệp điện trong phạm vi phân tích đạt 126.155 tỷ đồng trong năm 2026, tăng 34,3% so với năm trước. Lợi nhuận sau thuế thuộc cổ đông công ty mẹ dự kiến đạt 12.856 tỷ đồng, tăng 69,2%.

Kết quả này phản ánh triển vọng phục hồi và tăng trưởng lợi nhuận của ngành, song không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp đều hưởng lợi như nhau. Các nhà máy thủy điện có thể được hỗ trợ bởi giá thị trường điện tăng trong những giai đoạn thiếu nước; nhiệt điện khí và LNG chịu tác động từ giá nhiên liệu; trong khi doanh nghiệp điện tái tạo và xây lắp điện phụ thuộc nhiều vào tiến độ dự án, cơ chế giá và khả năng giải ngân đầu tư.

Nhu cầu điện tăng cao, chu kỳ đầu tư mở ra cơ hội mới

Một trong những cơ sở quan trọng cho triển vọng ngành điện là nhu cầu tiêu thụ điện tiếp tục tăng cùng quá trình mở rộng sản xuất, phát triển công nghiệp và chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Theo số liệu được TCBS dẫn trong báo cáo, sản lượng điện toàn hệ thống trong 9 tháng năm 2026 đạt 266,2 tỷ kWh, tăng 9,5% so với cùng kỳ. Diễn biến này cho thấy áp lực bảo đảm nguồn cung vẫn hiện hữu, nhất là khi nhu cầu điện tăng nhanh hơn trong những giai đoạn cao điểm nắng nóng.

Ở chiều dài hạn, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đặt mục tiêu nâng công suất nguồn điện lên khoảng 183.000–236.000 MW vào năm 2030, tùy theo kịch bản. Trong đó, năng lượng tái tạo, điện khí và các nguồn điện truyền thống vẫn giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu cung ứng điện, bên cạnh yêu cầu mở rộng hệ thống truyền tải để giải tỏa công suất.

TCBS cho rằng chu kỳ đầu tư mới sẽ tạo dư địa tăng trưởng cho cả nhóm phát điện và nhóm xây lắp, thiết bị điện. Tuy nhiên, cơ hội không chỉ nằm ở doanh nghiệp sở hữu nhà máy điện mà còn ở những đơn vị tham gia xây dựng đường dây, trạm biến áp, cung cấp thiết bị và triển khai các dự án truyền tải quy mô lớn.

Với nhóm xây lắp điện, nhu cầu đầu tư lưới điện được xem là động lực đáng chú ý khi hệ thống phải đáp ứng đồng thời hai yêu cầu: bổ sung nguồn cung và đưa điện từ các khu vực có tiềm năng phát điện đến trung tâm phụ tải. Việc chậm tiến độ lưới truyền tải có thể làm giảm hiệu quả khai thác nguồn điện, đặc biệt đối với các dự án năng lượng tái tạo tập trung tại những khu vực xa trung tâm tiêu thụ.

Dù vậy, triển vọng của nhóm doanh nghiệp này còn phụ thuộc vào tiến độ giao việc, khả năng triển khai dự án và hiệu quả quản trị vốn lưu động. Khối lượng đầu tư lớn không tự động chuyển thành lợi nhuận nếu doanh nghiệp không kiểm soát được chi phí, công nợ và tiến độ nghiệm thu.

Một yếu tố khác cần theo dõi là khả năng hoàn thiện cơ chế thị trường điện. Theo TCBS, việc điều chỉnh khung pháp lý, cơ chế giá và phương thức huy động nguồn sẽ tác động trực tiếp đến doanh thu, dòng tiền cũng như mức độ hấp dẫn của từng loại hình phát điện.

Trong bối cảnh đó, nhà đầu tư cần phân biệt giữa tăng trưởng của toàn ngành và khả năng chuyển hóa tăng trưởng thành lợi nhuận của từng doanh nghiệp. Các đơn vị có hợp đồng đầu ra ổn định, chi phí nhiên liệu cạnh tranh và bảng cân đối tài chính lành mạnh có thể duy trì hiệu quả tốt hơn so với doanh nghiệp phụ thuộc lớn vào biến động giá thị trường.

El Niño và giá nhiên liệu tạo ra sự phân hóa giữa các nhóm nguồn điện

Bên cạnh triển vọng nhu cầu, diễn biến thời tiết là yếu tố có thể làm thay đổi đáng kể kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp điện trong giai đoạn 2026–2027.

TCBS nhận định El Niño có khả năng quay trở lại trong giai đoạn cuối năm 2026 đến đầu năm 2027. Kịch bản này có thể gây bất lợi cho thủy điện do lượng mưa và lưu lượng nước về hồ suy giảm, đồng thời làm tăng nhu cầu huy động các nguồn điện khác để bảo đảm cung ứng.

Theo phân tích của đơn vị này, tác động của El Niño không chỉ giới hạn ở sản lượng thủy điện mà còn ảnh hưởng đến giá thị trường điện và thứ tự huy động các nguồn phát. Khi thủy điện suy giảm khả năng cung cấp, nhiệt điện có thể được huy động nhiều hơn, tùy thuộc vào nhu cầu phụ tải, giá nhiên liệu và điều kiện vận hành của hệ thống.

Đối với doanh nghiệp thủy điện, lợi nhuận chịu ảnh hưởng trực tiếp từ lượng nước về hồ, sản lượng phát điện và giá bán điện. Trong điều kiện thủy văn thuận lợi, chi phí sản xuất thường thấp và biên lợi nhuận có thể duy trì ở mức cao. Ngược lại, khi nguồn nước suy giảm, sản lượng điện thương phẩm có thể giảm, dù giá thị trường điện có khả năng tăng trong những thời điểm hệ thống thiếu nguồn.

TCBS đánh giá nhóm thủy điện có thể chịu áp lực trong chu kỳ El Niño, đặc biệt ở những doanh nghiệp có tỷ trọng thủy điện lớn. Vì vậy, việc lựa chọn cổ phiếu cần dựa trên tình hình thủy văn tại từng lưu vực, khả năng tích nước của hồ chứa và cơ cấu nguồn điện của doanh nghiệp, thay vì chỉ nhìn vào xu hướng chung của giá điện.

Với nhiệt điện than và khí, câu chuyện lại phụ thuộc nhiều vào giá nhiên liệu và khả năng chuyển chi phí vào giá bán điện.

Báo cáo cho rằng nhiệt điện than có thể được hưởng lợi khi nhu cầu huy động tăng trong thời kỳ thủy điện gặp bất lợi. Tuy nhiên, hiệu quả kinh doanh vẫn chịu tác động từ giá than, chi phí vận hành, mức độ sẵn sàng của nhà máy và cơ chế thanh toán trên thị trường điện.

Đối với nhiệt điện khí, biến động giá khí và LNG là yếu tố đặc biệt quan trọng. Giá nhiên liệu đầu vào tăng có thể làm giảm lợi nhuận nếu doanh nghiệp không chuyển được đầy đủ chi phí vào giá bán điện hoặc sản lượng huy động không đạt kỳ vọng. Vì vậy, không thể mặc định mọi nhà máy nhiệt điện đều hưởng lợi khi thủy điện suy giảm.

Trong trung và dài hạn, LNG được kỳ vọng đóng vai trò bổ sung nguồn điện có khả năng điều chỉnh công suất, hỗ trợ cân bằng hệ thống khi tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng. Tuy nhiên, khả năng hiện thực hóa tiềm năng này phụ thuộc vào tiến độ xây dựng nhà máy, hạ tầng nhập khẩu và kho cảng LNG, hợp đồng cung cấp nhiên liệu cũng như cơ chế giá điện.

Đối với điện gió và điện mặt trời, triển vọng tăng trưởng công suất vẫn đáng chú ý, nhưng khả năng tạo lợi nhuận phụ thuộc vào cơ chế giá, tiến độ hoàn thiện hạ tầng truyền tải và mức độ huy động thực tế. Tình trạng nghẽn lưới hoặc chậm hoàn thiện cơ chế thanh toán có thể khiến doanh nghiệp không khai thác hết công suất thiết kế.

Như vậy, cùng một biến động của hệ thống điện có thể tạo ra tác động trái chiều giữa các nhóm doanh nghiệp. Đây là yếu tố khiến việc lựa chọn cổ phiếu theo chu kỳ nguồn điện trở nên quan trọng hơn trong giai đoạn tới.

Lợi nhuận tăng mạnh nhưng định giá đòi hỏi sự chọn lọc

Về triển vọng đầu tư, TCBS cho rằng nhà đầu tư cần đánh giá cổ phiếu điện theo đặc điểm từng nhóm doanh nghiệp, thay vì coi đây là một ngành có mức độ đồng nhất cao.

Với nhóm thủy điện, cần quan tâm đến diễn biến El Niño, lượng nước về hồ và khả năng duy trì sản lượng trong các quý tới. Những doanh nghiệp có hồ chứa lớn, khả năng điều tiết nước tốt và cơ cấu tài chính ổn định có thể có lợi thế nhất định, nhưng vẫn phải đối mặt với rủi ro suy giảm sản lượng khi thời tiết bất lợi kéo dài.

Ở nhóm nhiệt điện, triển vọng phụ thuộc vào khả năng huy động, chi phí nhiên liệu và cơ chế thanh toán. Nhà đầu tư cần phân tích kỹ chênh lệch giữa giá đầu vào và giá bán điện, đồng thời xem xét mức độ ổn định của dòng tiền và nghĩa vụ nợ vay.

Trong khi đó, nhóm xây lắp và thiết bị điện có thể hưởng lợi từ chu kỳ đầu tư nguồn và lưới điện đến năm 2030. Tuy nhiên, việc đánh giá doanh nghiệp cần gắn với lượng hợp đồng đã ký, khả năng chuyển hợp đồng thành doanh thu, biên lợi nhuận và tiến độ thu hồi công nợ.

TCBS cũng lưu ý rằng mức định giá của các cổ phiếu điện không hoàn toàn phản ánh cùng một triển vọng tăng trưởng. Chênh lệch về P/E, P/B, hiệu quả sử dụng vốn và chính sách cổ tức cần được đặt trong tương quan với chu kỳ lợi nhuận của từng doanh nghiệp.

Đặc biệt, lợi nhuận tăng đột biến trong một năm có thể xuất phát từ điều kiện thời tiết thuận lợi, giá thị trường điện cao hoặc những yếu tố không lặp lại. Vì vậy, nhà đầu tư cần phân biệt lợi nhuận mang tính chu kỳ với năng lực tạo lợi nhuận bền vững, đồng thời xem xét dòng tiền kinh doanh và khả năng chi trả cổ tức.

Triển vọng ngành điện giai đoạn 2026–2030 nhìn chung được hỗ trợ bởi nhu cầu tiêu thụ tăng và quy mô đầu tư lớn. Tuy nhiên, rủi ro thời tiết, biến động giá nhiên liệu, tiến độ dự án và cơ chế thị trường có thể khiến kết quả kinh doanh giữa các doanh nghiệp phân hóa mạnh.

Trong bối cảnh đó, cơ hội đầu tư không đơn thuần nằm ở việc lựa chọn cổ phiếu thuộc ngành điện, mà ở khả năng xác định đúng doanh nghiệp có lợi thế trong từng giai đoạn của chu kỳ. Những đơn vị sở hữu tài sản hiệu quả, kiểm soát tốt chi phí, duy trì dòng tiền ổn định và có khả năng chuyển hóa nhu cầu đầu tư thành lợi nhuận thực chất sẽ là nhóm đáng theo dõi trong trung và dài hạn.