Ngành máy bay không người lái Trung Quốc chao đảo vì lệnh cấm

Ngành máy bay không người lái Trung Quốc gặp khó bởi quy định ở 2 thị trường lớn nhất thế giới.

Áp lực khổng lồ từ hai phía đang buộc các nhà sản xuất, điển hình như công ty dẫn đầu toàn cầu DJI, phải khẩn trương chuyển hướng kinh doanh sang mảng máy ảnh và các lĩnh vực công nghệ khác để duy trì sự sinh tồn.

Quy tắc định danh máy bay không người lái và sức ép từ thị trường nội địa

Tại Đại hội Thế giới Máy bay không người lái diễn ra ở thành phố Thâm Quyến từ thứ năm đến thứ bảy tuần này, một bầu không khí vô cùng ảm đạm đã bao trùm lên hàng nghìn doanh nghiệp tham dự. Đại diện của một nhà sản xuất có trụ sở tại Thâm Quyến chua xót thừa nhận rằng toàn bộ ngành công nghiệp này đang phải hứng chịu những tổn thất nặng nề.

Rất nhiều trong số khoảng 1.200 công ty triển lãm, bao gồm cả những đơn vị lắp ráp thiết bị hoàn chỉnh lẫn các nhà cung cấp linh kiện, đều bày tỏ sự lo lắng tột độ. Một đơn vị triển lãm tiết lộ lượng hàng xuất xưởng trong năm nay của một doanh nghiệp lớn trên thị trường thậm chí chưa bằng một phần ba so với thành tích đạt được của năm ngoái.

Tại Trung Quốc, không phận được phân chia thành các khu vực bay tự do và các khu vực được kiểm soát cần có giấy phép chính thức. Nhằm giải quyết tình trạng thiết bị bay hoạt động trái phép trên bầu trời, chính quyền đã bắt đầu áp dụng các quy định mới từ tháng 5. Theo đó, nhà nước bắt buộc các thiết bị bay phải được tích hợp sẵn hai tính năng quan trọng.

Đầu tiên là hệ thống ngăn chặn thiết bị cất cánh trừ khi người dùng hoàn tất việc đăng ký tên thật với cơ quan chức năng. Thứ hai là bộ phát dữ liệu chuyến bay theo thời gian thực, liên tục báo cáo vị trí, tốc độ và độ cao của thiết bị về máy chủ của nhà nước. Cơ quan chức năng giờ đây có thể theo dõi sát sao ai đang bay, vào thời điểm nào, ở đâu và bằng cách thức gì. Những chuyến bay trái phép có thể khiến người điều khiển phải đối mặt với án phạt lên tới 15 ngày ngồi tù.

Sự thay đổi khắc nghiệt này đã trực tiếp làm giảm nhu cầu tiêu dùng, khiến nhiều người từ bỏ ý định mua sắm hoặc vội vã bán tháo thiết bị đang sở hữu. Các nhà sản xuất cũng bị buộc phải cập nhật phần mềm và linh kiện trên các sản phẩm hiện có trong một khoảng thời gian nhất định. Nhằm đối phó với những thay đổi này, một cơ sở sản xuất ở Sán Đầu thuộc tỉnh Quảng Đông đã phải đình chỉ toàn bộ hoạt động giao hàng vào tháng 4.

Việc chi phí tuân thủ tăng cao đang bào mòn sâu hơn nữa vào biên lợi nhuận vốn đã mỏng manh của các doanh nghiệp kinh doanh thiết bị bay. Quy định lại càng trở nên đặc biệt khắt khe tại thủ đô Bắc Kinh, nơi hoạt động bán máy bay không người lái bị cấm hoàn toàn và toàn bộ thành phố được đặt thành khu vực không phận kiểm soát. Nhân viên bán hàng tại một đại lý DJI ở thủ đô chia sẻ lượng khách hàng đã giảm đáng kể, đồng thời cho biết cửa hàng đã phải trả lại toàn bộ hàng tồn kho cho tổng công ty vào cuối tháng 4. Cửa hàng hai tầng rộng lớn giờ đây gần như trống rỗng, chỉ còn trưng bày những chiếc camera hành động nhỏ gọn.

Theo ước tính, quy mô thị trường tiêu dùng mặt hàng này tại Trung Quốc đạt giá trị khoảng 780 triệu USD vào năm ngoái. Đáng buồn thay, đà tăng trưởng hai chữ số được duy trì vững chắc trong những năm gần đây có nguy cơ bị đứt gãy.

Lệnh cấm của Mỹ và hành trình tìm kiếm lối đi mới

Song song với những rào cản trong nước, một cuộc trấn áp diện rộng cũng đang leo thang tại Mỹ, thị trường tiêu thụ lớn nhất thế giới. Vào tháng 12, Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) đã quyết định không cho phép phát hành các sản phẩm mới do Trung Quốc sản xuất, bao gồm cả các thiết bị của DJI.

Cơ quan này lập luận rằng các thiết bị thông minh trên không có nguy cơ bị lợi dụng cho mục đích do thám và tấn công trên lãnh thổ Mỹ. Nhằm bảo vệ quyền lợi, DJI đã đệ đơn kiện FCC, lập luận rằng các quy định mới đang ngăn chặn việc phát hành 25 sản phẩm mới của hãng, trực tiếp dẫn đến khoản thiệt hại vượt quá 1,5 tỉ USD chỉ tính riêng trong năm 2026.

Thống kê từ Tổng cục Hải quan Trung Quốc chỉ ra rằng biến động hàng tháng so với cùng kỳ năm trước đối với kim ngạch xuất khẩu máy bay không người lái dân dụng sang Mỹ đã bắt đầu chuyển sang đà giảm kể từ tháng 8/2025. Bắt đầu từ tháng 12, hầu hết các tháng đều ghi nhận mức sụt giảm khổng lồ từ 60% đến 70% so với cùng kỳ năm trước đó. Dù một số lô hàng đang được lách luật để xuất khẩu thông qua các khu vực hoặc quốc gia trung gian như Hong Kong, các doanh nghiệp logistics vẫn phải thừa nhận việc chi phí vận hành tăng vọt là điều không thể tránh khỏi.

Đứng trước áp lực sinh tồn, giới lãnh đạo doanh nghiệp buộc phải vạch ra những chiến lược mới. Hồi tháng 4, người sáng lập kiêm giám đốc điều hành của DJI, ông Frank Wang, đã trả lời truyền thông trong nước rằng bắt đầu từ năm nay, công ty của ông sẽ ươm mầm các mảng kinh doanh mới và tích cực thực hiện các khoản đầu tư ra nước ngoài.

Dù khẳng định vẫn còn dư địa để phát triển, ông thừa nhận nhu cầu khám phá các động lực tăng trưởng mới đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Hãng công nghệ này đã nhanh chóng tung ra hàng loạt sản phẩm mới, tiêu biểu là dòng camera hành động. Bên cạnh đó, họ cũng đẩy mạnh doanh số bán máy hút bụi robot ở thị trường quốc tế, một lĩnh vực mới mẻ mà hãng vừa chập chững bước chân vào từ năm ngoái.

Ở tầm nhìn vĩ mô, chính phủ Trung Quốc hiện vẫn đang nỗ lực bồi đắp một nền kinh tế tầm thấp xoay quanh máy bay không người lái và các phương tiện cất hạ cánh thẳng đứng chạy bằng điện. Bộ An ninh Quốc gia nước này tin tưởng rằng các quy định hạn chế mới sẽ giúp cho trật tự vận hành của nền kinh tế tầm thấp trở nên an toàn và đáng tin cậy hơn.