Ngành nước trước áp lực đô thị hóa: Cần đổi mới đào tạo nhân lực

Tại tọa đàm "Mạng lưới các trường đại học, cao đẳng, đào tạo ngành Cấp thoát nước, Môi trường, Kỹ thuật cơ sở hạ tầng" do Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM tổ chức sáng 15/5, nhiều chuyên gia cho rằng, cần thay đổi tư duy đào tạo theo hướng liên ngành, gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường, Hiệp hội nghề nghiệp và doanh nghiệp để đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững.

PGS.TS.KTS Phạm Trọng Thuật, Hiệu trưởng Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM.

Phát biểu tại tọa đàm, PGS.TS.KTS Phạm Trọng Thuật, Hiệu trưởng Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM đưa ra góc nhìn hóm hỉnh nhưng đầy thực tế về ngành cấp thoát nước.

Ông cho rằng, đây là lĩnh vực "khi mọi thứ vận hành hành tốt thì gần như chẳng ai nhắc đến, nhưng chỉ cần một buổi sáng mở vòi không có nước hay một cơn mưa khiến đường phố thành hồ điều hòa bất đắc dĩ thì lập tức mọi người đều quan tâm đến ngành cấp thoát nước".

Nói về công tác tuyển sinh ngành nước, PGS.TS.KTS Phạm Trọng Thuật hài hước cho rằng: "Nước càng trong thì ngành càng khó tuyển, nhưng đường phố càng thành biển thì tuyển sinh càng ngon". Câu nói vui đã có phần nào phản ánh ánh nghịch lý của ngành hạ tầng thiết yếu nhưng chưa thực sự thu hút người học trong nhiều năm qua.

Theo PGS.TS.KTS Phạm Trọng Thuật, tốc độ đô thị hóa nhanh của Việt Nam đang đặt ra áp lực rất lớn đối với hạ tầng kỹ thuật đô thị, đặc biệt là hệ thống cấp thoát nước. Nếu giao thông được xem là "trục xương sống" thì hệ thống nước chính là "hệ thống tuần hoàn" của đô thị hiện đại.

Các đại biểu tham dự tọa đàm.

"Trước đây, ngành nước chủ yếu được nhìn như một lĩnh vực kỹ thuật chuyên sâu, nhưng hôm nay đó là câu chuyện về chất lượng sống đô thị, của sức khỏe cộng đồng, của khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu và xa hơn là năng lực phát triển bền vững của quốc gia", ông nhấn mạnh.

Từ thực tiễn đó, người đứng đầu Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM cho rằng, các cơ sở đào tạo cần thay đổi cận cảnh trong việc phát triển nguồn nhân lực. Theo ông, việc chỉ đào tạo những kỹ sư giỏi tính toán kỹ thuật là chưa đủ, mà cần hướng tới đào tạo các chuyên gia có khả năng nhìn nhận đô thị như một hệ sinh thái phức hợp, nơi nước, môi trường, công nghệ, dữ liệu, quản trị và hành vi xã hội luôn tương tác với nhau.

Theo ghi nhận, một trong những nội dung được nhiều đại biểu đồng tình là yêu cầu tăng cường liên kết giữa nhà trường với doanh nghiệp và các hội nghề nghiệp. Theo các chuyên gia, đây là điều kiện quan trọng để chương trình đào tạo bám sát thực tiễn, đồng thời giúp sinh viên tiếp cận sớm với công nghệ và nhu cầu vận hành của thị trường.

PGS.TS.KTS Phạm Trọng Thuật cho rằng doanh nghiệp không chỉ là nơi tiếp nhận sinh viên sau tốt nghiệp mà cần phải trở thành một phần của quá trình đào tạo.

"Để nhà trường hiểu thực tiễn đang thay đổi thế nào, để sinh viên biết những gì mình học sẽ được ứng dụng ra sao và để nghiên cứu khoa học không chỉ dừng lại ở bài báo mà có thể đi vào cuộc sống", PGS.TS.KTS Phạm Trọng Thuật nói.

Công nhân thi công hệ thống cấp nước tại TP.HCM.

Tại buổi tọa đàm, các tham luận cũng cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của ngành cấp thoát nước trong đánh giá năng lực phát triển đô thị. Nhiều chuyên gia nhận định, hệ thống cấp thoát nước không chỉ là hạ tầng kỹ thuật thiết kế yếu mà còn là tiêu chí phản ánh ánh sáng "đẳng cấp" của một đô thị hiện đại, đặc biệt trong bối cảnh nhiều thành phố đang phải đối mặt với ngập nước, ô nhiễm môi trường và thiếu tài nguyên nước.

Bên cạnh yêu cầu đổi mới chương trình đào tạo, các chuyên gia cũng nhấn mạnh tính liên ngành trong lĩnh vực hạ tầng kỹ thuật đô thị. Theo đó, ngành cấp thoát nước hiện không thể tách rời các lĩnh vực như quy hoạch, giao thông, năng lượng, công nghệ thông tin và quản trị đô thị thông minh.

Đại diện Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM cho biết, Khoa Kỹ thuật Hạ tầng đô thị của trường đã có hơn hai thập kỷ phát triển, với các bộ môn cốt lõi bao gồm giao thông san nền, nước và môi trường, năng lượng thông tin. Đây được xem là định hướng đào tạo ra nhiều mục tiêu đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về nguồn nhân lực chất lượng cho khu vực hạ tầng đô thị bền vững.

Theo các chuyên gia, để ngành nước hấp dẫn hơn người học, ngoài việc đổi mới chương trình đào tạo theo hướng linh hoạt, cập nhật công nghệ và tăng cường trải nghiệm thực tế. Đồng thời, các cơ sở đào tạo, hội nghề nghiệp và doanh nghiệp cần có tiếng nói chung trong chiến lược định chiến lược phát triển nguồn nhân lực cho lĩnh vực hạ tầng kỹ thuật đô thị.

"Khi các trường cùng kết nối, chia sẻ chương trình đào tạo, phân phối nghiên cứu và đồng hành cùng doanh nghiệp, bức tranh đào tạo chắc chắn sẽ khác", PGS.TS.KTS Phạm Trọng Thuật kỳ vọng.

Theo ông, nếu làm được điều đó, những tham luận chuyên môn sẽ không chỉ dừng lại ở trao đổi học thuật mà có thể trở thành điểm khởi đầu cho các hợp tác dài hạn, thiết thực hơn trong đào tạo và phát triển chuyên ngành kỹ thuật hạ tầng đô thị tại Việt Nam.