Ngành Thuế đẩy mạnh chống gian lận thương mại điện tử bằng công nghệ phân tích dữ liệu

Quản lý rủi ro và ngăn chặn gian lận trên không gian mạng

Tại phiên chất vấn Quốc hội ngày 12/11, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn thông tin số thu thuế từ thương mại điện tử trong 10 tháng năm 2026 đã đạt 241.000 tỷ đồng, ghi nhận mức tăng 42% so với cùng kỳ. Hiện cơ quan quản lý đang giám sát hơn 140.000 doanh nghiệp cùng trên một triệu hộ và cá nhân kinh doanh trên các nền tảng số. Sự phát triển bùng nổ của quy mô và phương thức thanh toán đòi hỏi hệ thống Thuế tỉnh, thành phố và các Thuế khu vực phải đổi mới cách tiếp cận.

Phương thức quản lý hiện nay tập trung kiểm soát chặt chẽ người bán hàng, những người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội, các sàn giao dịch và mạng lưới dịch vụ bổ trợ như thanh toán và vận chuyển. Việc lựa chọn đối tượng kiểm tra được thiết kế dựa trên đánh giá rủi ro về doanh thu, hóa đơn, dòng tiền và nguồn gốc hàng hóa để ngăn chặn tình trạng buôn lậu, hàng giả, hàng nhái vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Bộ Tài chính đã chỉ đạo lực lượng thuế toàn ngành tăng cường kiểm soát các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro cao, đặc biệt là hành vi mua bán hóa đơn bất hợp pháp nhằm hợp thức hóa hàng nhập lậu và tình trạng lập doanh nghiệp ma.

Tăng cường liên thông dữ liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo

Tính đến tháng 11/2026, cơ quan thuế đã kết nối cơ sở dữ liệu với khoảng 96 ngân hàng cung cấp dịch vụ thanh toán số và 105 doanh nghiệp logistics. Sự liên thông dữ liệu từ nền tảng giao dịch, tài khoản ngân hàng và đơn vị vận chuyển giúp đối chiếu chính xác giá trị đơn hàng thực tế, tiền thực nhận và tình trạng giao nhận hàng hóa. Khi các nguồn dữ liệu cùng định danh một chủ thể, những khoảng trống về việc sử dụng nhiều kênh bán hoặc nhiều tài khoản nhận tiền sẽ bị thu hẹp đáng kể.

Cục Thuế hiện đang ứng dụng mạnh mẽ trí tuệ nhân tạo và công nghệ dữ liệu lớn để phân tích dòng tiền chéo từ nhiều nguồn nhằm khoanh vùng các dấu hiệu rủi ro. Mặc dù công nghệ mở rộng phạm vi sàng lọc, kết luận cuối cùng về nghĩa vụ tài chính vẫn bám sát hồ sơ giao dịch thực tế và quy định pháp luật hiện hành. Bên cạnh đó, cơ chế khấu trừ và nộp thuế thay trên các nền tảng có chức năng thanh toán cũng cung cấp thêm cơ sở dữ liệu vững chắc phục vụ công tác đối chiếu chéo.

Chủ động rà soát thông tin để bảo đảm tuân thủ pháp luật

Để tránh rủi ro pháp lý trong đợt cao điểm, các tổ chức và cá nhân kinh doanh cần tự đối chiếu các nhóm thông tin trọng yếu bao gồm định danh mã số thuế, tài khoản nhận tiền trên từng nền tảng, doanh thu thực tế sau khi trừ đơn hoàn hủy, chứng từ hóa đơn đầu vào và số thuế đã được nền tảng khấu trừ. Mọi khoản chênh lệch cần được giải trình bằng chứng từ hợp lệ ngay từ sớm thay vì chờ cơ quan chức năng yêu cầu giải trình.

Về phía các sàn thương mại điện tử, trách nhiệm pháp lý không chỉ dừng ở việc cung cấp dữ liệu doanh thu. Các nền tảng phải chuẩn hóa thông tin người bán, lưu trữ trạng thái giao dịch chi tiết, tách biệt rõ ràng đơn thành công với đơn hủy hoặc hoàn trả, đồng thời bảo đảm tính đồng bộ của dữ liệu khấu trừ với tài khoản thuế điện tử. Các sàn giao dịch cũng phải phối hợp chặt chẽ với cơ quan chức năng để ngăn chặn kịp thời các tài khoản vi phạm, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh số minh bạch và tuân thủ lâu dài.