Ngành Thuế Việt Nam: Bước chuyển mình lịch sử từ thuế khoán đến quản trị số

Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống ngành Thuế (10/9/1945 - 10/9/2025) và đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhất. (Ảnh: Vietnam+)

Năm 2025 khép lại với con số nổi bật trong lịch sử 80 năm ngành Thuế Việt Nam - Tổng thu ngân sách lần đầu tiên vượt 2,3 triệu tỷ đồng. Bên cạnh kỷ lục về con số, đây cũng là minh chứng về sự trưởng thành vượt bậc cả quy mô, chất lượng nguồn thu và hiệu quả của tiến trình chuyển đổi số toàn diện của ngành.

Nhân dịp đầu năm mới 2026 - năm bản lề thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, phóng viên báo Điện tử VietnamPlus đã có cuộc trao đổi với Thứ trưởng Bộ Tài chính Cao Anh Tuấn - Lãnh đạo Bộ Tài chính được giao trực tiếp chỉ đạo ngành Thuế - để cùng nhìn lại hành trình đầy biến động nhưng cũng rất tự hào đồng thời giải mã “chiến lược” của ngành Thuế bước vào kỷ nguyên quản trị thông minh.

“Cuộc cách mạng” thể chế và bước ngoặt xóa bỏ thuế khoán

- Thưa Thứ trưởng, năm 2025 ghi dấu ấn cột mốc lịch sử khi số thu do cơ quan thuế quản lý lần đầu đạt trên 2,3 triệu tỷ đồng. Nhìn lại giai đoạn 2021-2025, ông đánh giá như thế nào về những con số tăng trưởng đầy ấn tượng này?

Thứ trưởng Bộ Tài chính Cao Anh Tuấn chia sẻ về triết lý “nuôi dưỡng nguồn thu” luôn ngành Thuế luôn theo đuổi với tổng gói hỗ trợ trong 5 năm lên gần 900 nghìn tỷ đồng. (Ảnh: Vietnam+)

Thứ trưởng Cao Anh Tuấn: Có thể nói năm 2025 là một năm thành công của ngành Thuế. Thu ngân sách Nhà nước năm 2025 do ngành Thuế quản lý đạt 2.321.552 tỷ đồng (lần đầu vượt mốc 2,3 triệu tỷ đồng), vượt 35% dự toán Quốc hội giao, tăng 32,5% so với cùng kỳ và cao nhất trong vòng 10 năm qua.

Đây là lần đầu tiên ngành Thuế ghi nhận sự bứt phá quy mô nguồn thu lớn như vậy sau 80 năm xây dựng. Đặc biệt, cả 34/34 địa phương đã hoàn thành vượt mức dự toán, trong đó “hai đầu tàu” Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh đóng góp kỷ lục, lần lượt là 631 và 606 nghìn tỷ đồng.

Nhìn rộng ra cả giai đoạn 5 năm 2021-2025, tổng thu ngân sách ước đạt 9,754 triệu tỷ đồng, vượt 17,5% mục tiêu. Tỷ trọng thu nội địa đã tăng từ 82,3% (năm 2021) lên 86,6% (năm 2025). Những con số này khẳng định cơ cấu thu ngân sách đang chuyển biến cực kỳ bền vững, nội lực của nền kinh tế được phát huy tối đa ngay cả trong những giai đoạn khó khăn nhất.

Hơn thế nữa, kết quả này đạt được trong bối cảnh ngành Thuế liên tục thực hiện các gói hỗ trợ miễn, giảm, gia hạn thuế cho doanh nghiệp. Đây cũng chính là minh chứng cho triết lý “nuôi dưỡng nguồn thu” mà ngành luôn theo đuổi. Trong 5 năm qua, tổng gói hỗ trợ lên tới gần 900 nghìn tỷ đồng (riêng năm 2025 là 229 nghìn tỷ đồng). Đây là nguồn tài chính trực tiếp giúp doanh nghiệp duy trì dòng tiền, phục hồi sau đại dịch và thiên tai. Khi doanh nghiệp khỏe, nguồn thu sẽ tự khắc tăng trưởng bền vững. Chúng tôi không thu bằng mọi giá, mà thu dựa trên sự phát triển của người nộp thuế.

Khi doanh nghiệp khỏe, nguồn thu sẽ tự khắc tăng trưởng bền vững. (Ảnh: Minh Sơn/Vietnam+)

- Năm 2025 cũng là năm ghi dấu ấn với việc Quốc hội thông qua Luật Quản lý thuế (sửa đổi). Theo ông, đâu là những điểm cốt lõi nhất của đạo luật này?

Thứ trưởng Cao Anh Tuấn: Ngày 10/12/2025, Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 chính thức được thông qua. Đây là kết quả của việc thực hiện Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Luật mới mang tư duy quản lý hiện đại, chuyển từ quản lý thủ công sang quản trị rủi ro và tự động hóa toàn diện. Điểm đột phá nhất chính là xóa bỏ thuế khoán đối với hộ kinh doanh từ ngày 1/1/2026, chuyển sang cơ chế tự tính, tự khai, tự nộp điện tử. Bên cạnh đó, Luật cũng tạo nền tảng pháp lý vững chắc để quản lý kinh tế số, thương mại điện tử và chính thức sử dụng số định danh cá nhân thay cho mã số thuế từ ngày 1/7/2025.

Việc xóa bỏ thuế khoán, một mô hình đã tồn tại hàng thập kỷ nên gặp không ít trở ngại. Trên cơ sở yêu cầu nhiệm vụ, bám sát các định hướng lớn của Nghị quyết 68-NQ/TW, Nghị quyết 138/NQ-CP, Nghị quyết 139/NQ-CP và Quyết định 2260/QĐ-BTC của Bộ Tài chính ban hành Kế hoạch hành động triển khai thực hiện Nghị quyết 138/NQ-CP ngày 16/5/2025 của Chính phủ, nhằm thực hiện Nghị quyết 68-68-NQ/TW.

Theo đó, tại Kế hoạch hành động số 2260 của Bộ Tài chính, ngành Thuế đã chủ động tham mưu và tổ chức triển khai nhiều nhiệm vụ trọng tâm đối với khu vực hộ kinh doanh. Ở cấp Bộ, Đề án số 3389/QĐ-BTC về chuyển đổi mô hình, phương pháp quản lý thuế khi xóa bỏ thuế khoán được ban hành, cùng với Văn bản số 17142/BTC-CT về phối hợp chỉ đạo liên ngành với các tỉnh, thành phố, đã tạo khuôn khổ pháp lý và cơ chế phối hợp đồng bộ trong tổ chức thực hiện.

100% hộ kinh doanh đã tiếp cận thông tin, hơn 18,3 nghìn hộ khoán đã tự nguyện chuyển sang kê khai trước hạn và hơn 3,2 nghìn hộ đã phát triển lên mô hình doanh nghiệp. (Ảnh: Vietnam+)

Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính đã chỉ đạo ngành Thuế đưa ra nhiều giải pháp để việc chuyển đổi này diễn ra theo đúng yêu cầu. Cụ thể, toàn ngành đã triển khai chiến dịch “60 ngày cao điểm” với tinh thần “Hộ hiểu, hộ tin, hộ chuyển đổi”. Kết quả ghi nhận rất khả quan, 100% hộ kinh doanh đã tiếp cận thông tin, hơn 18,3 nghìn hộ khoán đã tự nguyện chuyển sang kê khai trước hạn và hơn 3,2 nghìn hộ đã phát triển lên mô hình doanh nghiệp.

Không dừng lại ở đó, ngành Thuế còn xây dựng Cổng trải nghiệm riêng, sổ tay nghiệp vụ điện tử và hỗ trợ “1 chạm” trên ứng dụng eTax Mobile. Mục tiêu của chúng tôi không chỉ là quản lý chặt chẽ mà là giúp hộ kinh doanh tiếp cận môi trường kinh doanh minh bạch, chuyên nghiệp hơn.

Khi “thuế số” là “cánh tay nối dài”

- Có thể nói eTax Mobile và hoàn thuế tự động là điểm nhấn quan trọng trong tiến trình chuyển đổi số của ngành Thuế. Là người theo dõi sát và chỉ đạo công tác triển khai của ngành Thuế, ông có thể chia sẻ thêm về thành quả này?

Thứ trưởng Cao Anh Tuấn: Đúng vậy, chuyển đổi số đã không còn là khẩu hiệu mà hiện hữu trong từng giao dịch. Năm 2025, ứng dụng eTax Mobile đạt trên 13 triệu lượt tải, vươn lên vị trí số 1 nhóm ứng dụng Kinh doanh trên App Store Việt Nam.

Đặc biệt, hệ thống Hoàn thuế thu nhập cá nhân tự động triển khai từ tháng 4/2025 đã làm thay đổi hoàn toàn quy trình cũ. Máy móc sẽ tự xác định số thuế được hoàn, người nộp thuế chỉ cần vài thao tác trên điện thoại. Kết quả là hơn 282 nghìn hồ sơ đã được hoàn tự động với 1.315 tỷ đồng. Giải thưởng “Cơ quan Nhà nước chuyển đổi số xuất sắc” tại Giải thưởng chuyển đổi số Việt Nam (VDA) 2025 là sự ghi nhận xứng đáng cho những nỗ lực này.

Bên cạnh đó, hệ thống hóa đơn điện tử đã xử lý hơn 20,3 tỷ hóa đơn. Việc 100% cửa hàng xăng dầu xuất hóa đơn theo từng lần bán hàng và sự bùng nổ của hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền (tăng 380% so với năm 2024) đã tạo ra một môi trường dữ liệu “Đúng - Đủ - Sạch - Sống.”

Hệ thống hóa đơn điện tử đã xử lý hơn 20,3 tỷ hóa đơn.. (Ảnh: Vietnam+)

- Thương mại điện tử đang trở thành nguồn thu quan trọng nhưng cũng đầy thách thức. Theo ông, ngành Thuế đã làm gì để quản lý thu qua xuyên biên giới và đảm bảo công bằng cho các doanh nghiệp trong nước?

Thứ trưởng Cao Anh Tuấn: Năm 2025, tổng thu từ thương mại điện tử đạt mức kỷ lục 208.800 tỷ đồng, tăng 66,5% so với năm trước. Riêng đối với các giao dịch xuyên biên giới trên nền tảng số. Theo báo cáo của Cục Thuế, hiện đã có 202 nhà cung cấp nước ngoài thực hiện đăng ký, kê khai và nộp 13,9 nghìn tỷ đồng thuế qua Cổng thông tin điện tử.

Với Nghị định 117/2025/NĐ-CP, trách nhiệm kê khai nộp thuế thay của các sàn thương mại điện tử đã được định danh rõ ràng. Bộ Tài chính đã chỉ đạo cơ quan thuế tiếp tục tăng cường triển khai ứng dụng AI và Big Data từ đó có thể theo dõi từng tài khoản livestream, từng vận đơn vận chuyển để đối chiếu với dòng tiền ngân hàng. Quan điểm là kinh doanh trên không gian mạng cũng phải bình đẳng như kinh doanh truyền thống.

Hệ thống Hoàn thuế thu nhập cá nhân tự động triển khai từ tháng 4/2025 đã làm thay đổi hoàn toàn quy trình cũ. (Ảnh: Vietnam+)

Tái thiết kế quy trình nghiệp vụ theo hướng tự động hóa

- Bước sang năm 2026, Quốc hội giao dự toán thu ngân sách rất cao (hơn 2,24 triệu tỷ đồng). Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều rủi ro, ngành Thuế sẽ tập trung vào những chiến lược trọng tâm nào để về đích?

Thứ trưởng Cao Anh Tuấn: Năm 2026 là năm đầu thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV, yêu cầu đặt ra là rất lớn. Theo chỉ đạo của Quốc hội và Chính phủ, Bộ Tài chính quán triệt và đặt mục tiêu phấn đấu tăng thu tối thiểu 10% so với thực hiện 2025. Trong đó, chiến lược cốt lõi của năm 2026 gói gọn trong 8 chữ: “Kỷ cương - Trách nhiệm - Đổi mới - Sáng tạo.”

Nhận diện những khó khăn thách thức của ngành trong năm 2026, bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục tiềm ẩn nhiều rủi ro, bất ổn địa chính trị, xung đột, thiên tai, biến đổi khí hậu, tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất-kinh doanh và nguồn thu ngân sách.

Trong khi, một bộ phận người nộp thuế vẫn còn chưa tuân thủ pháp luật thuế, như tình trạng mua bán, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp, cố ý che giấu doanh thu, mua hàng hóa đầu vào không có hóa đơn, vi phạm chế độ sổ sách kế toán, khai báo lỗ giả, lãi thật, chuyển giá, bỏ địa chỉ kinh doanh để trốn thuế, gian lận hoàn thuế.

Cục Thuế sẽ quyết liệt triển khai hiệu quả các nhiệm vụ, đặc biệt là hỗ trợ hộ kinh doanh thực hiện kê khai thuế thuận lợi nhất. (Ảnh: Cục Thuế/Vietnam+)

Đáng chú ý, tình trạng trốn thuế, gian lận thuế qua thương mại điện tử, nền tảng số và giao dịch xuyên biên giới là rất tinh vi. Tình trạng nợ thuế tiếp tục xu hướng gia tăng. Thiếu nhân lực chất lượng cao, đặc biệt trong lĩnh vực phân tích dữ liệu công nghệ thông tin và kiểm soát thuế số. Áp lực tái cấu trúc, hiện đại hóa hệ thống công nghệ thông tin và quy trình nghiệp vụ, chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ tự động hóa, dữ liệu số vào quản lý thuế điện tử để nâng cao chất lượng phục vụ người nộp thuế.

Trước thực tiễn đó, Bộ Tài chính đã chỉ đạo Cục Thuế tiếp tục đề ra các giải pháp đồng bộ, đảm bảo hoàn thành nhiệm vụ thu ngân sách nhà nước và phấn đấu tăng thu theo chỉ tiêu Quốc hội, Chính phủ và Bộ Tài chính giao.

Với việc áp dụng Luật Quản lý thuế mới, trong thời gian tới Cục Thuế sẽ phải quyết liệt triển khai hiệu quả đặc biệt là hỗ trợ hộ kinh doanh thực hiện kê khai thuế thuận lợi nhất. Tái thiết kế toàn bộ quy trình nghiệp vụ theo hướng tự động hóa, triển khai Đề án tái cấu trúc hệ thống công nghệ thông tin giai đoạn 2026-2030, trọng tâm là ứng dụng AI và Big Data để phân tích hóa đơn điện tử, quản lý rủi ro và tự động hóa nghiệp vụ. Hoàn thành đồng bộ dữ liệu thuế với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, thống nhất sử dụng mã định danh làm mã số thuế. Nâng cấp các ứng dụng eTax, eTax Mobile và mở rộng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền (xăng dầu, bán lẻ) để chống thất thu.

Về quản lý thu và chống gian lận, ngành Thuế cần đẩy mạnh việc vận hành hệ thống quản lý rủi ro theo Nghị định 70/2025/NĐ-CP, cải cách thúc đẩy ứng dụng AI cảnh báo sớm hành vi mua bán hóa đơn. Tập trung chống thất thu trong lĩnh vực thương mại điện tử và kinh doanh xuyên biên giới bằng cách kết nối ứng dụng và khai thuế dữ liệu TMĐT, ngân hàng, hải quan. Phối hợp liên ngành để đấu tranh quyết liệt với tội phạm về thuế và chuyển giá.

Một trong những điểm sáng nhất trong năm 2025 của ngành Thuế là sự chuyển mình mạnh mẽ trong công tác quản lý. (Ảnh: Vietnam+)

Công tác hỗ trợ người nộp thuế và cải cách hành chính, ngành tiếp tục thực hiện kịp thời các gói miễn, giảm thuế (đặc biệt là giảm 2% thuế GTGT) để nuôi dưỡng nguồn thu. Đẩy mạnh cải cách theo Nghị quyết 66/NQ-CP, Đẩy mạnh cải cách hành chính, cắt giảm thêm 30% điều kiện kinh doanh và chi phí tuân thủ cho người nộp thuế phấn đấu giảm 30% chi phí tuân thủ và đảm bảo 100% thủ tục hành chính được xử lý trực tuyến. Chuẩn hóa quy trình tiếp nhận kết quả theo thời gian thực và lấy sự hài lòng của người nộp thuế làm thước đo đánh giá cán bộ, công chức thuế.

Một điểm rất quan trọng mà Bộ Tài chính quan tâm chỉ đạo ngành Thuế, đó là việc siết chặt kỷ cương công vụ, kiên quyết làm trong sạch đội ngũ cán bộ, công chức, đồng thời duy trì “đường dây nóng” để xử lý phản hồi về hành vi nhũng nhiễu. Tăng cường kiểm tra nội bộ đột xuất, quản lý chặt chẽ chi tiêu công và triệt để thực hành tiết kiệm. Đồng thời, đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công và kiện toàn bộ máy theo hướng minh bạch, hiệu quả.

Có thể nói, sau khi sắp xếp lại bộ máy, giảm từ 63 Cục Thuế xuống 34 và tinh giản 21,1% biên chế. Dù bộ máy tinh gọn sâu nhưng hiệu quả phải tăng lên và chúng tôi nhất trí với quan điểm mục tiêu mà ngành Thuế đã đặt ra cho mỗi cán bộ thuế phải là một “chuyên gia số,” có đạo đức công vụ trong sáng. Đồng thời, cơ quan thuế sẽ kiên quyết xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm để củng cố niềm tin của Nhân dân. Ngành Thuế phải là đối tác tin cậy, đồng hành cùng doanh nghiệp, chứ không chỉ là cơ quan thu thuế.

- Xin trân trọng cảm ơn Thứ trưởng!

Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng trao Huân chương Lao động hạng Ba cho tập thể Cục Thuế. (Ảnh: Vietnam+)

(Vietnam+)