Ngày 14 tháng 3 gắn liền với biểu tượng khoa học nào?

Tác giả: Neil deGrasse Tyson/NXB Trẻ

Thông điệp từ những vì sao

Cuốn sách trình bày về cách khoa học nhìn nhận thế giới và Trái đất như một tổng thể, qua đó bộ não con người có khả năng thiết lập lại và điều chỉnh các ưu tiên của cuộc sống, định hình hành động mà chúng ta có thể thực hiện để ứng phó với sự chia rẽ và phân cực trong nền văn hóa và chính trị.

Ngày 14 tháng 3 gắn liền với biểu tượng khoa học nào?

Tất cả những tín đồ khoa học trên thế giới kỷ niệm hằng năm vào ngày 14 tháng ba - ngày có thể được viết là 3.14.

Nếu các dân tộc cổ đại có thể tiếp cận với hình ảnh vũ trụ của ngày nay, những vị thần của họ có thể có được nhiều nơi chốn đẹp đẽ hơn để tụ tập khi ngắm nhìn Trái đất.

Một tinh vân (PSR B1509-58), được chụp bởi Kính viễn vọng Quang phổ Hạt nhân (NuSTAR) của NASA đang quay trên quỹ đạo, bằng tia-X, trông như một bàn tay khổng lồ phát sáng trong không gian với cổ tay, lòng bàn tay, ngón cái duỗi ra, và các ngón tay có thể nhìn thấy rõ. Mặc dù tinh vân này là tàn tích phát sáng của một ngôi sao chết, đã phát nổ, nhưng điều đó không ngăn cản mọi người gọi nó là “Bàn tay của Chúa.”

Bên cạnh mã số danh mục của chúng, chúng ta thường đặt tên cho các tinh vân trong vũ trụ dựa theo hình dạng mà chúng trông giống, sử dụng đủ loại tham chiếu thú vị trên Trái đất, bao gồm Tinh vân Mắt Mèo (NGC 6543), Tinh vân Cua (NGC 1952), Tinh vân Quả Tạ (NGC 6853), Tinh vân Đại Bàng (NGC 6611), Tinh vân Xoắn Ốc (NGC 7293), Tinh vân Đầu Ngựa (IC 434), Tinh vân Đầm Lầy (NGC 6523), Tinh vân Lát Chanh (IC 3568), Tinh vân Bắc Mỹ (NGC 7000), Tinh vân Cú (NGC 3587), Tinh vân Nhẫn (NGC 6720) và Tinh vân Nhện (NGC 2070).

Vâng, tất cả chúng thực sự trông giống hoặc gợi lên mạnh mẽ những gì chúng ta đặt cho chúng. Một cái nữa: Tinh vân Pacman (NGC 281), được đặt theo tên nhân vật trò chơi điện tử đói khát của thập niên 1980.

Số Pi là con số bí ẩn của khoa học và vũ trụ. Ảnh: ScientificAmerican.

Sự huy hoàng không dừng lại ở đó. Trong Hệ Mặt trời của mình, chúng ta có sao chổi, hành tinh, tiểu hành tinh, và mặt trăng, mỗi thứ đều biểu lộ sự độc đáo tuyệt vời về hình dạng và cấu trúc.

Đối với nhiều vật thể trong số này, chúng ta đã tích lũy được kiến thức sâu sắc, khách quan về những gì tạo nên chúng, chúng đến từ đâu, và sẽ đi đâu. Cùng lúc đó, chúng quay và di chuyển theo các quỹ đạo đã định trong chân không của không gian, như những vũ công xoay tròn trong vở ba lê vũ trụ, được biên đạo bởi lực hấp dẫn.

Tại Nhà Trắng những năm 1990, trên bàn cà phê trong Phòng Bầu Dục của mình, giữa hai chiếc ghế đối diện, Bill Clinton đặt một mẫu đá Mặt trăng được các phi hành gia Apollo mang về Trái đất từ khoảng cách bốn trăm ngàn kilomet. Ông ấy nói với tôi rằng bất cứ khi nào một cuộc tranh cãi sắp nổ ra giữa những đối thủ địa chính trị hoặc các thành viên ngoan cố của Quốc Hội, ông sẽ chỉ vào tảng đá và nhắc nhở mọi người rằng nó đến từ Mặt trăng.

Hành động này thường điều chỉnh lại cuộc trò chuyện, đóng vai trò như một lời nhắc nhở rằng bối cảnh vũ trụ có thể buộc bạn phải dừng lại và suy ngẫm về ý nghĩa của cuộc sống, và về giá trị của hòa bình, thứ duy trì nó.

Một hình thức của vẻ đẹp tự thân.

Nhưng thiên nhiên không giới hạn vẻ đẹp của mình vào các sự vật. Những ý tưởng đúng đắn khách quan có thể mang vẻ đẹp riêng của chúng. Cho phép tôi chọn một số ví dụ yêu thích:

Một trong những phương trình đơn giản nhất cũng là phương trình sâu sắc nhất trong tất cả các ngành khoa học: phương trình tương đương giữa năng lượng (E) và khối lượng (m) của Einstein: E = mc2. Chữ c nhỏ chỉ tốc độ ánh sáng - một hằng số xuất hiện ở vô số nơi khi chúng ta giải mã các mật mã vũ trụ, thứ vận hành vũ trụ.

Trong vô số nơi khác mà nó xuất hiện, phương trình nhỏ này là nền tảng cho cách mọi ngôi sao trong vũ trụ tạo ra năng lượng kể từ khi thời gian bắt đầu.

Cũng đơn giản không kém, và sâu sắc không kém, là định luật chuyển động thứ hai của Isaac Newton, quy định chính xác tốc độ mà một vật thể sẽ gia tốc (a) khi bạn tác dụng một lực (F) vào nó: F = ma. Chữ m tượng trưng cho khối lượng của vật thể bị đẩy. Phương trình nhỏ này, và phần mà Einstein mở rộng sau đó trong thuyết tương đối của ông, là nền tảng cho mọi chuyển động đã từng hoặc sẽ có đối với mọi vật thể trong vũ trụ.

Vật lý có thể rất đẹp

Bạn hẳn từng nghe đến số pi - một số giữa 3 và 4, có vô hạn chữ số thập phân, mặc dù thường bị cắt ngắn thành 3,14. Đây là số pi có đủ lượng chữ số để thấy được đủ từ 0 đến 9:

3,14159265358979323846264338327950...

Bạn có được số pi đơn giản bằng cách chia chu vi của một hình tròn cho đường kính của nó. Tỷ lệ đó không đổi bất kể kích thước của hình tròn. Sự tồn tại của số pi là một sự thật sâu sắc của hình học Euclid, được tất cả những tín đồ khoa học trên thế giới kỷ niệm hằng năm vào ngày 14 tháng ba - ngày có thể được viết là 3.14.