Ngày giỗ chung của làng quê có 503 liệt sĩ

Những cái tên được nhắc lại bên mâm cơm

Trước ngày 27/7, ông Nguyễn Văn Phước, 68 tuổi, cẩn thận lau lại từng khung bằng Tổ quốc ghi công, thay hoa và sửa soạn bàn thờ để đón con cháu trở về.

Dòng họ ông có 14 liệt sĩ và 4 Mẹ Việt Nam anh hùng. Bà nội, mẹ, cô ruột và thím của ông đều được phong tặng hoặc truy tặng danh hiệu này.

Ông Phước có 3 người anh ruột. Người anh cả là Trung tướng Nguyễn Văn Thảng, nguyên Chính ủy Quân khu 5. Hai người anh khác đã hy sinh trong chiến tranh. Trong đó, liệt sĩ Nguyễn Thảng ngã xuống tại quê nhà trong cuộc chiến đấu của Đội công tác xã Điện Nam ngày 19/1/1972.

Trước bàn thờ, ông Nguyễn Văn Phước thắp hương tưởng niệm các liệt sĩ.

Mỗi dịp 27/7, gia đình ông chuẩn bị một mâm cơm tưởng nhớ 14 người thân đã không trở về. Mâm cúng không cầu kỳ, chủ yếu là những món ăn quen thuộc. Điều được coi trọng nhất là sự có mặt của con cháu và những câu chuyện về người đã khuất.

Người đi làm ăn xa cố gắng thu xếp trở về. Những người ở gần cùng đi chợ, nấu nướng, dọn dẹp. Trong làn khói hương, tên tuổi, cuộc đời và sự hy sinh của từng người lại được kể cho lớp trẻ.

Theo ông Phước, chiến tranh để lại mất mát trong hầu hết các dòng họ ở Cẩm Sa. Có người hy sinh ngay trên quê hương, có người nằm lại tại chiến trường xa. Nhiều gia đình không xác định được chính xác ngày mất, thậm chí đến nay vẫn chưa tìm thấy hài cốt người thân.

Nếu tổ chức giỗ theo ngày hy sinh của từng người, có gia đình phải làm nhiều đám giỗ trong năm. Từ hoàn cảnh ấy, người dân chọn ngày 27/7 để cùng tưởng niệm những người đã nằm xuống.

Cẩm Sa là một làng quê không lớn bên dòng Vĩnh Điện nhưng có 503 liệt sĩ, 111 Mẹ Việt Nam anh hùng và là quê hương của 5 vị tướng trong lực lượng quân đội, công an.

Ông Nguyễn Thanh Vỹ, Chủ tịch UBND phường Điện Bàn Đông, cho biết hiếm có làng quê nào mà những mất mát trong chiến tranh lại hiện diện đậm đặc như Cẩm Sa. Sau mỗi tấm bằng Tổ quốc ghi công là một gia đình có người không trở về; có dòng họ cùng lúc mất nhiều người con, người cháu.

Theo ông Vỹ, truyền thống cách mạng của Cẩm Sa không chỉ được ghi lại bằng những con số, mà còn hiện diện trong cách người dân đối đãi với nhau. Những gia đình không còn người trực tiếp chăm lo hương khói vẫn được bà con trong họ, hàng xóm đến dọn bàn thờ, thắp giúp một nén hương.

Những mâm cơm được người dân làng Cẩm Sa chuẩn bị trong ngày giỗ chung 27/7 để tưởng nhớ các liệt sĩ.

"Người đã hy sinh là thân nhân của từng gia đình, nhưng cả làng xem họ như người thân chung. Vì vậy, ngày 27/7 ở Cẩm Sa có không khí rất riêng, vừa trang nghiêm vừa gần gũi như một ngày giỗ lớn", ông Vỹ nói.

Ông cho rằng điều đáng quý nhất là tập quán ấy vẫn được duy trì trong đời sống hiện đại. Người trẻ đi học, đi làm xa có thể không về đầy đủ, nhưng trong mỗi gia đình, câu chuyện về những người đã hy sinh vẫn được nhắc lại để con cháu biết lịch sử của dòng họ và quê hương.

Ký ức được nối dài qua các thế hệ

Cách nhà ông Phước không xa là Nhà bia tưởng niệm 7 liệt sĩ - dũng sĩ xã Điện Nam, nằm bên dòng Vĩnh Điện. Công trình ghi tên bảy cán bộ, du kích địa phương đã hy sinh trong cuộc chiến đấu ngày 19/1/1972.

Liệt sĩ Nguyễn Thảng, anh ruột ông Phước, là 1 trong 7 người được ghi danh tại đây.

Ông Phạm Ngọc Cước góp phần gìn giữ ký ức về những người đã hy sinh trên quê hương Cẩm Sa.

Mỗi khi tháng 7 về, ông Phạm Ngọc Cước, 72 tuổi, lại đến nhà bia lau bụi, dọn chân hương và chăm chút khu vực tưởng niệm. Ông thường đứng khá lâu trước những cái tên được khắc trên mặt đá.

Theo lời kể của người dân địa phương, sáng 19/1/1972, nơi trú quân của Đội công tác xã Điện Nam bị phát hiện và bao vây. Bảy cán bộ, du kích bám trụ chiến đấu đến khi cùng hy sinh.

Các thế hệ người dân dâng hương tại Nhà bia tưởng niệm 7 liệt sĩ - dũng sĩ xã Điện Nam, tri ân những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc.

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, nơi từng diễn ra trận đánh nay đã trở thành khu dân cư với những vườn rau, ngôi nhà mới và đường bê tông. Nhà bia nằm giữa cuộc sống yên bình, lưu lại dấu tích về một thời bom đạn trên quê hương.

Trước đó, tối 26/7, người dân cùng đoàn viên, thanh niên đến nhà bia dâng hoa, thắp hương và đặt những ngọn nến dưới 7 cái tên. Người lớn kể lại câu chuyện về trận đánh, giúp nhiều người trẻ hiểu rằng nơi mình đang sống từng chứng kiến sự hy sinh của những người chỉ hơn họ vài tuổi.

Sau đêm thắp nến, người dân trở về tiếp tục chuẩn bị mâm cơm cho sáng hôm sau. Ông Phước vẫn nhắc con cháu rằng dù sinh sống, làm việc ở đâu, đến ngày 27/7 cũng nên hướng về quê nhà và dành một nén hương cho những người đã khuất.

Từ nhà bia bên dòng Vĩnh Điện đến từng bàn thờ trong làng, những cái tên đi qua chiến tranh tiếp tục được nhắc lại.

Bằng mâm cơm gia đình, nén hương của người hàng xóm và câu chuyện kể cho lớp trẻ, ký ức về những người hy sinh vẫn được người Cẩm Sa trao truyền qua nhiều thế hệ.