Ngày Môi trường và câu chuyện rác đại dương

Đoàn viên thanh niên, lực lượng chức năng và tình nguyện viên tham gia làm sạch bãi biển.

Thực tế, đây không phải là câu chuyện mới, bởi hầu như năm nào cũng vậy, cứ vào đầu mùa mưa, mùa gió tây nam tháng 4 hay mùa gió đông bắc (từ tháng 10), nhiều khu vực ven biển từ Phan Thiết, Mũi Né, Hàm Tiến đến Hòn Rơm lại phải đối mặt với tình trạng rác từ biển tấp vào bờ. Những đợt ra quân thu gom rác với sự tham gia của chính quyền địa phương, doanh nghiệp du lịch, lực lượng đoàn thể và người dân đã trở thành hoạt động quen thuộc. Tuy nhiên, điều đáng suy nghĩ là chúng ta đang chỉ tập trung xử lý phần ngọn nhiều hơn là giải quyết tận gốc nguyên nhân.

Phải khẳng định rằng, rác thải đại dương không tự nhiên xuất hiện. Phần lớn số rác đó bắt nguồn từ chính các hoạt động sinh hoạt, sản xuất của con người. Từ đất liền, bao bì ni-lông theo các dòng sông, suối, hệ thống thoát nước chảy ra biển. Trên biển, một bộ phận người dân còn duy trì thói quen vứt rác, ngư cụ hư hỏng, bao bì nhựa xuống mặt nước. Đáng lo ngại hơn là tại một số khu dân cư ven biển, đặc biệt các làng chài đông đúc ở phía Đông Nam tỉnh như: Phan Rí Cửa, Phước Thể, Mũi Né, Phan Thiết, La Gi, Phước Hội… nhiều người vẫn xả rác trực tiếp xuống biển do thói quen sinh hoạt tồn tại nhiều năm. Thực tế cho thấy, nhiều khu dân cư ven biển được hình thành từ lâu đời với hệ thống hạ tầng chưa đồng bộ. Điển hình như khu vực Chí Công cũ (nay là Phan Rí Cửa), các con hẻm nhỏ, lối đi chật hẹp khiến xe thu gom rác không thể tiếp cận. Trong khi đó, việc tổ chức thu gom, bố trí các điểm tập kết rác còn bất cập, dẫn đến tình trạng người dân lựa chọn cách tiện nhất là đổ thẳng xuống biển hoặc các bãi đất trống ven bờ.

Rác ven biển luôn là vấn đề nhức nhối với môi trường.

Từ thực trạng trên, muốn giảm rác đại dương thì trước hết phải ngăn chặn rác từ nguồn phát sinh trên bờ. Bên cạnh việc tăng cường tuyên truyền, nâng cao ý thức cộng đồng, điều quan trọng là phải tổ chức lại công tác thu gom rác theo hướng khoa học, phù hợp với đặc thù các khu vực dân cư ven biển. Những khu vực xe ép rác không thể vào được cần được bố trí các điểm trung chuyển hợp lý. Chính quyền địa phương có thể đầu tư các xe thu gom cỡ nhỏ hoặc xe ba bánh chuyên dụng để vận chuyển rác từ các ngõ hẹp ra điểm tập kết.

Tại các khu dân cư ven biển đông đúc, cần xây dựng mạng lưới thu gom theo giờ cố định để người dân thuận tiện bỏ rác đúng nơi quy định. Cùng với đó, cần nghiên cứu mô hình các tổ tự quản môi trường tại cộng đồng dân cư ven biển. Chính những người dân sống bằng nghề biển sẽ là lực lượng hiệu quả nhất trong việc giám sát, nhắc nhở và thay đổi thói quen xả rác của cộng đồng.

Ô nhiễm rác ven biển thường xuyên xảy ra khu vực bờ biển xã Phan Rí Cửa

Khi người dân nhận thức được rằng môi trường biển sạch chính là nguồn sinh kế lâu dài của mình, thì việc bảo vệ môi trường sẽ không còn là nhiệm vụ của riêng chính quyền. Đối với ngành du lịch, các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ ven biển cần tiếp tục giảm sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần, tăng cường phân loại rác tại nguồn và phối hợp với địa phương tổ chức các hoạt động làm sạch bãi biển định kỳ. Du khách cũng cần được nhắc nhở và tạo điều kiện thuận lợi để bỏ rác đúng nơi quy định.

Biển không phải là bãi chứa rác của con người. Mỗi túi ni-lông, chai nhựa bị ném xuống biển hôm nay có thể bị đại dương trả lại chính bờ biển của quê hương mình vào ngày mai. Nhân ngày Môi trường thế giới 5/6, cũng là dịp để nhìn nhận nghiêm túc trách nhiệm của địa phương, của mỗi cá nhân đối với môi trường sống. Khi ý thức cộng đồng được nâng lên, câu chuyện rác đại dương sẽ không còn là nỗi ám ảnh mỗi mùa gió, mưa đến.