Ngày Văn hóa Việt Nam: Không đo hiệu quả bằng sân khấu hoành tráng

Theo Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) Trịnh Thị Thủy, hiệu quả cốt lõi của Ngày Văn hóa Việt Nam không được đo đếm bằng quy mô sân khấu hoành tráng hay kinh phí đầu tư đắt đỏ mà bằng chiều sâu lan tỏa.

Năm 2026 đánh dấu một cột mốc đặc biệt khi lần đầu tiên Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) được tổ chức trên quy mô toàn quốc, kết nối thành chuỗi sự kiện tầm vóc gắn liền với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11), Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam (23/11) và kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất.

Nhân dịp này, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Trịnh Thị Thủy trao đổi với VietNamNet về những định hướng chiến lược, giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn thể chế cho công nghiệp văn hóa cũng như khát vọng khơi dậy sức mạnh nội sinh dân tộc trong kỷ nguyên mới. 

Lấy nhân dân làm trung tâm, tránh chạy theo hình thức

- Thưa Thứ trưởng, Bộ VHTTDL đã có những chỉ đạo chiến lược như thế nào, với những điểm nhấn nghệ thuật ra sao để vừa tôn vinh các giá trị di sản truyền thống, vừa phản ánh tinh thần văn hóa Việt Nam hiện đại nhưng vẫn bảo đảm tiêu chí tiết kiệm, hiệu quả, tránh phô trương, lãng phí?

Bộ đã quán triệt tinh thần chỉ đạo xuyên suốt: Hiệu quả cốt lõi của Ngày Văn hóa Việt Nam không được đo đếm bằng quy mô sân khấu hoành tráng hay kinh phí đầu tư đắt đỏ mà đo bằng chiều sâu lan tỏa, sức thu hút bền vững và niềm tự hào trong lòng người dân. Chúng tôi cho rằng, tiết kiệm không có nghĩa là cắt giảm các hoạt động cần thiết hay hạ thấp chất lượng chuyên môn. Vấn đề là lựa chọn đúng việc, tổ chức đúng cách và dành nguồn lực cho những nội dung mang lại giá trị thiết thực.

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy: Văn hóa phải thực sự thấm sâu vào tư duy lãnh đạo, quản lý, trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và ứng xử xã hội. Ảnh: Nguyễn Dũng

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy: Văn hóa phải thực sự thấm sâu vào tư duy lãnh đạo, quản lý, trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và ứng xử xã hội. Ảnh: Nguyễn Dũng

Để thực hiện mục tiêu đó, Bộ đã chỉ đạo triển khai 3 định hướng chiến lược:

Thứ nhất, tối đa hóa nguồn lực sẵn có: Lấy hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao hiện có từ Trung ương đến cơ sở (nhà văn hóa, thư viện, bảo tàng, di tích, công viên, quảng trường...) làm không gian vận hành chủ đạo, huy động tối đa sức sáng tạo của đội ngũ nghệ nhân, văn nghệ sĩ và các câu lạc bộ văn nghệ quần chúng.

Thứ hai, lấy cơ sở làm hạt nhân, lấy nhân dân làm trung tâm: Tránh tâm lý phong trào, chạy theo quy mô hình thức. Chuyển mạnh từ tư duy "Nhà nước làm văn hóa cho dân hưởng thụ" sang "Nhà nước kiến tạo không gian, trao quyền để nhân dân chủ động đề xuất, tổ chức và thực hành văn hóa" ngay tại từng thôn bản, tổ dân phố, khu dân cư, cơ quan, doanh nghiệp.

Thứ ba, chuẩn hóa quy trình và tích hợp nguồn lực: Tổ chức kết nối đồng bộ chuỗi hoạt động từ ngày 18-24/11 theo Chỉ thị số 35/CT-TTg của Thủ tướng, bảo đảm tính bổ trợ, tránh trùng lặp, dàn trải.

Tính đến ngày 5/11, cả nước đã sẵn sàng hơn 400 hoạt động hưởng ứng phong phú (bao gồm 282 sự kiện văn hóa - nghệ thuật, 36 hoạt động thể thao cộng đồng và 85 chương trình triển lãm, trưng bày chuyên đề). Người dân cả nước được tham quan di tích, bảo tàng, trải nghiệm các tuần phim miễn phí và hòa mình vào không gian sáng tạo cộng đồng.

Điểm nhấn của chuỗi sự kiện là lễ kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất sáng 24/11 tại Nhà hát Hồ Gươm, Hà Nội. Chương trình nghệ thuật chính luận đặc biệt Muôn sắc Việt Nam với chủ đề "Văn hóa soi đường - Non sông hòa nhịp" sẽ diễn ra tối 24/11 tại SVĐ quốc gia Mỹ Đình, kết hợp công nghệ sân khấu hiện đại, trình diễn 3D Mapping, thực cảnh kỹ thuật số để tái hiện dòng chảy di sản trên nền tảng tinh thần Việt Nam hiện đại. Các chương trình này sẽ được truyền hình trực tiếp trên kênh VTV1. 

Song song với đó, việc chính thức đưa vào vận hành Bản đồ số Văn hóa Việt Nam (cmap.vn) tích hợp tra cứu thời gian thực, tọa độ địa lý và chủ đề sự kiện sẽ tạo nên một bước tiến quan trọng trong chuyển đổi số văn hóa, giúp thế hệ trẻ dễ dàng tiếp cận, tương tác và chủ động lan tỏa bản sắc văn hóa dân tộc trên không gian mạng.

Hiệu quả của Ngày Văn hóa Việt Nam được đo bằng chiều sâu lan tỏa, sức thu hút bền vững và niềm tự hào trong lòng người dân.

Hiệu quả của Ngày Văn hóa Việt Nam được đo bằng chiều sâu lan tỏa, sức thu hút bền vững và niềm tự hào trong lòng người dân.

Tháo gỡ 4 điểm nghẽn thể chế, tạo cú hích để công nghiệp văn hóa cất cánh

- Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và phát triển công nghiệp văn hóa hiện nay, việc tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam đóng vai trò như thế nào trong việc định hình thương hiệu quốc gia và đưa giá trị Việt Nam ra thế giới? Để phát triển hệ sinh thái công nghiệp văn hóa và đóng góp hiệu quả cho tăng trưởng kinh tế, theo bà, những “điểm nghẽn” thể chế nào cần ưu tiên tháo gỡ nhất hiện nay?

Phát triển công nghiệp văn hóa không đơn thuần là bài toán tạo động lực mới cho tăng trưởng kinh tế mà còn là một trong những con đường quan trọng để góp phần định vị thương hiệu quốc gia và gia tăng sức mạnh mềm Việt Nam trên trường quốc tế. Sở hữu kho tàng tài nguyên văn hóa phong phú cùng nguồn nhân lực sáng tạo giàu tiềm năng, đất nước ta hoàn toàn có đủ điều kiện để bứt phá. Tuy nhiên, để hiện thực hóa tiềm năng và khát vọng đó, chúng ta phải thẳng thắn nhìn nhận những "điểm nghẽn" đang kìm hãm dòng chảy của nguồn lực.

Tài sản trí tuệ là “trái tim” của công nghiệp văn hóa. Chúng ta phải nhanh chóng hoàn thiện hệ thống định giá, xác lập, bảo hộ và thương mại hóa quyền tác giả...

Theo tôi, có 4 nhóm điểm nghẽn thể chế cốt lõi cần ưu tiên tháo gỡ ngay:

Thứ nhất, cần hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách đặc thù cho phát triển công nghiệp văn hóa. Hiện nay, các quy định pháp luật liên quan còn phân tán ở nhiều lĩnh vực, một số cơ chế, chính sách chưa theo kịp sự phát triển của các mô hình kinh doanh sáng tạo và sản phẩm văn hóa số.

Vì vậy, cần xây dựng khung pháp lý đồng bộ, thống nhất, tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động sáng tạo, đầu tư, sản xuất, phân phối và tiêu dùng sản phẩm, dịch vụ công nghiệp văn hóa; đổi mới phương thức quản lý theo hướng kiến tạo phát triển, giảm những thủ tục không cần thiết, tạo điều kiện cho các mô hình sáng tạo mới được hình thành và phát triển.

Trong đó, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát là một giải pháp quan trọng để vừa khuyến khích đổi mới sáng tạo, vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước. Trên cơ sở đó, việc xây dựng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa là yêu cầu cấp thiết nhằm tạo hành lang pháp lý chuyên biệt, khơi thông nguồn lực và thúc đẩy các ngành công nghiệp văn hóa phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

Thứ hai, tháo gỡ nút thắt huy động và tối ưu hóa nguồn lực tài chính: Cần thay đổi cơ bản tư duy đầu tư cho văn hóa. Xây dựng cơ chế hợp tác công - tư (PPP) linh hoạt trong lĩnh vực văn hóa; nghiên cứu các công cụ tài chính, quỹ đầu tư mạo hiểm và chính sách ưu đãi thuế, tín dụng phù hợp với đặc thù sản phẩm sáng tạo. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, định hướng, hỗ trợ và tạo điều kiện để doanh nghiệp, nhà đầu tư và các chủ thể sáng tạo tiếp cận nguồn lực, phát huy vai trò trong phát triển các ngành công nghiệp văn hóa.

Thứ ba, chuẩn hóa cơ chế bảo hộ, định giá và thương mại hóa tài sản trí tuệ: Tài sản trí tuệ là “trái tim” của công nghiệp văn hóa. Chúng ta phải nhanh chóng hoàn thiện hệ thống định giá, xác lập, bảo hộ và thương mại hóa quyền tác giả, quyền liên quan. Hình thành thị trường giao dịch tài sản trí tuệ minh bạch, chuyên nghiệp nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà sáng tạo, tạo niềm tin và động lực để tái đầu tư cho hoạt động sáng tạo.

Thứ tư, phát triển hệ sinh thái thị trường và ứng dụng hạ tầng văn hóa số: Cần có cơ chế chính sách thúc đẩy hình thành các trung tâm công nghiệp văn hóa, tổ hợp không gian sáng tạo cấp quốc gia. Đồng thời, xây dựng chính sách hỗ trợ doanh nghiệp văn hóa nâng cao năng lực quản trị, tích hợp AI và dữ liệu lớn (Big Data), xây dựng thương hiệu quốc gia và mở rộng kênh xuất khẩu văn hóa. Việc thí điểm triển khai “Thẻ văn hóa quốc gia” sẽ là giải pháp đột phá để vừa kích cầu tiêu dùng văn hóa trong nước, vừa nâng cao mức thụ hưởng nghệ thuật của nhân dân.

Quan điểm xuyên suốt của Bộ VHTTDL là lấy sáng tạo làm động lực, doanh nghiệp và văn nghệ sĩ làm trung tâm, công nghệ làm nền tảng, thị trường làm thước đo dẫn dắt, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo phát triển.

Tất cả những định hướng chiến lược này đang được Bộ nghiên cứu, thể chế hóa trong dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa để trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp đang diễn ra. Chúng tôi tin tưởng đây sẽ là “cú hích thể chế” đưa công nghiệp văn hóa Việt Nam thực sự cất cánh.

Khát vọng đưa văn hóa trở thành nền tảng tinh thần trong kỷ nguyên mới

- Thứ trưởng có kỳ vọng Ngày Văn hóa Việt Nam sẽ tạo ra những chuyển biến lâu dài nào trong nhận thức và hành động của xã hội về phát triển văn hóa? Bà có thông điệp nào muốn gửi tới người dân cùng cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài nhân dịp này?

Chúng tôi kỳ vọng Ngày Văn hóa Việt Nam không chỉ là sự hưởng ứng trong 1 ngày mà tạo dựng được chuyển biến thực chất, lâu dài trong nhận thức và hành động của toàn xã hội về vị trí, vai trò của văn hóa, cho đến trách nhiệm chủ động gìn giữ, bồi đắp và phát triển văn hóa trong từng lĩnh vực của đời sống xã hội. Văn hóa phải thực sự thấm sâu vào tư duy lãnh đạo, quản lý, trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và ứng xử xã hội, qua đó trở thành nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và động lực quan trọng cho sự phát triển bền vững của đất nước.

Chúng tôi mong muốn mỗi gia đình là nơi nuôi dưỡng các giá trị văn hóa tốt đẹp, mỗi cộng đồng dân cư là một không gian văn hóa nhân văn, đoàn kết, mỗi cơ quan, doanh nghiệp và mỗi người dân đều trở thành chủ thể sáng tạo, thực hành và lan tỏa văn hóa. Đặc biệt, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài chính là cầu nối quan trọng để gìn giữ bản sắc, lan tỏa giá trị Việt Nam và làm giàu thêm sức mạnh văn hóa dân tộc trong giao lưu quốc tế.

Hãy để văn hóa bồi đắp tình quê hương đất nước, khơi dậy khát vọng cống hiến và lòng tự tôn dân tộc trong mỗi con người Việt Nam. Khi những giá trị văn hóa tốt đẹp được hun đúc trong mỗi gia đình, lan tỏa trong mỗi cộng đồng và kết nối trí tuệ, tâm hồn người Việt trên toàn cầu, văn hóa sẽ trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, sức mạnh nội sinh, đưa dân tộc ta vững bước trong kỷ nguyên mới.

Tình Lê

Nguồn VietnamNet: https://vietnamnet.vn/khong-do-hieu-qua-ngay-van-hoa-viet-nam-bang-san-khau-hoanh-trang-2575025.html