Nghệ An khẩn trương xác lập lại không gian phát triển của 130 xã, phường.

Một góc thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An. Ảnh: TTXVN

Đây không chỉ là việc điều chỉnh địa giới hay cập nhật các đồ án cũ, mà còn là cơ hội để các địa phương định hình lại hướng phát triển, tổ chức không gian đô thị, dân cư, sản xuất, hạ tầng và sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai trong giai đoạn mới. Tuy nhiên, từ thực tế triển khai cho thấy, các địa phương đang gặp không ít điểm nghẽn về kinh phí, năng lực chuyên môn, sự đồng bộ giữa các cấp quy hoạch và định hướng phát triển liên vùng.

*Cơ sở cần nguồn lực và định hướng 

Sau sắp xếp, nhiều xã có quy mô diện tích và không gian phát triển lớn hơn trước, kéo theo yêu cầu quy hoạch cũng phức tạp hơn. Trong khi đó, nguồn lực của nhiều địa phương còn hạn chế, đặc biệt tại các xã miền núi.

Nga My là một trong những địa phương có diện tích tự nhiên lớn của tỉnh Nghệ An, với hơn 300 km2. Thực hiện chỉ đạo của UBND tỉnh, xã đang tiến hành lập lại quy hoạch chung. Tuy nhiên, địa phương đang gặp khó ngay từ nguồn kinh phí và năng lực chuyên môn. 

Bí thư Đảng ủy xã Nga My Lô Thanh Nhất cho biết, việc triển khai quy hoạch gặp hai khó khăn chính. Thứ nhất là nguồn kinh phí tổ chức thực hiện, trong khi năng lực của xã chưa đáp ứng được và phải phụ thuộc vào ngân sách của tỉnh.

Thứ hai là những bất cập trong quy hoạch cũ, bởi yêu cầu và tính chất quy hoạch trước đây khác với hiện nay; trong khi nhu cầu sử dụng đất, bố trí các thiết chế và định hướng phát triển đã thay đổi. Vì vậy, địa phương cần sự hỗ trợ về chuyên môn, kỹ thuật.

Không riêng Nga My, khó khăn về kinh phí cũng là vấn đề được nhiều xã miền núi quan tâm. Tại xã Tiền Phong, nguồn thu thấp trong khi nhiệm vụ quy hoạch đòi hỏi kinh phí lớn.

Chủ tịch UBND xã Lô Thị Nguyệt cho biết, nguồn thu của xã rất thấp, kinh phí được bố trí cho quy hoạch địa phương mới được tỉnh hỗ trợ một phần, trong khi dự toán thực hiện nhiệm vụ quy hoạch gần 1 tỷ đồng, nên địa phương rất cần sự hỗ trợ từ cấp trên.

Tại xã đồng bằng Đông Lộc, địa phương vẫn băn khoăn khi vai trò, vị trí của khu vực này trong tổng thể quy hoạch tỉnh Nghệ An chưa được xác định rõ.

Định hướng phát triển của xã Đông Lộc chịu tác động lớn từ không gian đô thị Vinh và hành lang kinh tế ven biển, trong khi quy hoạch đô thị Vinh sớm nhất trong quý IV mới hoàn thành nên Đông Lộc cũng chưa thể đẩy nhanh tiến độ lập quy hoạch.

Có thể thấy, từ vùng đồng bằng, đô thị cho đến miền núi cao, cái đích cuối cùng của mọi đồ án quy hoạch đều là mở ra không gian phát triển mới. Tuy nhiên, đây là điều mà một xã, phường khó có thể tự giải quyết nếu thiếu định hướng từ cấp tỉnh.

*Gắn quy hoạch với nguồn lực và khả năng thực hiện

Nếu nguồn lực và sự đồng bộ là điều kiện để lập quy hoạch, thì tính khả thi lại là yếu tố quyết định giá trị của một đồ án sau khi được phê duyệt.

Thực tế cho thấy, một trong những vấn đề gây nhiều hệ lụy tại cơ sở là những quy hoạch kéo dài nhưng không được triển khai. Khi đó, quy hoạch không những không tạo ra động lực phát triển mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người dân, làm lãng phí nguồn lực đất đai và hạn chế cơ hội thu hút đầu tư. 

Tại xã Minh Hợp, quy hoạch khu công nghiệp Sông Dinh thuộc Khu kinh tế Đông Nam được phê duyệt từ năm 2011, với tổng diện tích hơn 300 ha. Sau khoảng 15 năm, quy hoạch vẫn chưa được triển khai thực hiện.

Phó Chủ tịch UBND xã Minh Hợp Trương Ngọc Bình cho biết: việc chậm triển khai không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân trong vùng quy hoạch mà còn gây lãng phí nguồn lực đất đai, hạn chế khả năng thu hút đầu tư và phát triển của địa phương.

Câu chuyện tại Minh Hợp đặt ra yêu cầu quan trọng đối với việc lập quy hoạch hiện nay là phải tính đến khả năng thực hiện ngay từ khi xây dựng đồ án. Một định hướng dù phù hợp nhưng nếu không xác định được nguồn lực, lộ trình và điều kiện thực hiện thì rất dễ trở thành quy hoạch kéo dài, trong khi người dân phải chờ đợi và địa phương bỏ lỡ cơ hội phát triển.

Theo Kiến trúc sư Nguyễn Việt Đức, Viện trưởng Viện Quy hoạch Kiến trúc xây dựng tỉnh Nghệ An cho biết: Quá trình lập quy hoạch lần này cần kế thừa các định hướng phát triển của quy hoạch tỉnh và những quy hoạch trước đây, đồng thời xác định rõ các khu chức năng, trọng tâm phát triển. Đối với các khu vực đô thị, cần đặc biệt chú ý đến kết nối giao thông với các khu vực và đô thị lân cận; đồng thời xác định các khu đô thị, dịch vụ, thương mại, công nghiệp để cân đối nguồn lực đầu tư và tạo thuận lợi trong thu hút đầu tư.

Yêu cầu về lập quy hoạch càng đáng lưu ý trong bối cảnh Nghệ An đang tiếp tục thực hiện sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã. Hiện tỉnh có 33 xã chưa đủ tiêu chí về dân số và 3 xã chưa đạt tiêu chí về diện tích. Điều này đặt ra bài toán đối với việc bố trí kinh phí lập quy hoạch tại những địa phương có khả năng tiếp tục sắp xếp.

Nếu đầu tư kinh phí lớn để lập quy hoạch nhưng sau đó phải điều chỉnh do thay đổi đơn vị hành chính thì có nguy cơ lãng phí. Ngược lại, nếu chờ đợi quá lâu, địa phương lại thiếu cơ sở để tổ chức không gian phát triển, đầu tư hạ tầng và thu hút nguồn lực. Do đó, cùng với việc đẩy nhanh tiến độ lập quy hoạch chung cấp xã, cần có hướng dẫn cụ thể đối với những địa phương đang có khả năng tiếp tục sắp xếp.

Từ những kiến nghị của cơ sở, có thể thấy nhu cầu hiện nay không chỉ là tháo gỡ kinh phí hay đẩy nhanh thủ tục lập quy hoạch. Điều quan trọng hơn là hình thành một cách làm đồng bộ; trong đó, quy hoạch cấp xã phải bám sát quy hoạch tỉnh, gắn với không gian phát triển liên xã, đồng thời xác định rõ nguồn lực và khả năng thực hiện.