Nghệ An thúc tiến độ nhà máy điện rác hơn 4.000 tỷ đồng

Nhà máy điện rác Nghi Yên tại xã Hải Lộc đang được tỉnh Nghệ An yêu cầu tháo gỡ ba vướng mắc về nguồn rác, đường dây đấu nối 110 kV và hệ thống cấp nước thô. Đây là những nội dung được Chủ tịch UBND tỉnh Võ Trọng Hải chỉ đạo xử lý trong chuyến kiểm tra tiến độ dự án ngày 10/11.

Chủ tịch UBND tỉnh Võ Trọng Hải cùng đoàn công tác kiểm tra thi công xây dựng dự án Nhà máy điện rác Nghệ An. (Ảnh: Cổng TTĐT tỉnh Nghệ An)

Theo chỉ đạo, Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Sở Tài chính và các địa phương xây dựng phương án phân luồng, bảo đảm nguồn rác, cơ chế giá và hợp đồng dịch vụ xử lý, báo cáo UBND tỉnh trước ngày 25/11/2026.

Ban Quản lý Khu kinh tế Đông Nam được giao thẩm định hồ sơ đề xuất dự án đường dây 110 kV, đồng thời phối hợp hoàn thiện thủ tục xây dựng trạm bơm và tuyến ống cấp nước thô. Các sở, ngành phải xử lý kiến nghị của địa phương và nhà đầu tư trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ khi tiếp nhận.

Nhà máy do Công ty CP Galax, thành viên hệ sinh thái AMACCAO, làm chủ đầu tư, với tổng vốn 4.056 tỷ đồng, công suất xử lý 1.500 tấn rác sinh hoạt/ngày đêm và phát điện 30 MW. Dự án sử dụng công nghệ lò ghi cơ học Martin của Đức, khởi công ngày 19/8/2026.

Dự án có diện tích gần 72.000 m2, trong đó diện tích xây dựng công trình hơn 30.100 m2, cây xanh trên 21.000 m2, chiếm khoảng 29,2% tổng diện tích; phần còn lại dành cho giao thông và hạ tầng kỹ thuật nội bộ.

Nhà máy được đầu tư theo hai giai đoạn. Giai đoạn I gồm một dây chuyền xử lý 1.000 tấn rác sinh hoạt chưa phân loại mỗi ngày, công suất phát điện 20 MW. Giai đoạn II bổ sung dây chuyền 500 tấn/ngày và công suất phát điện 10 MW. Khi hoàn thành cả hai giai đoạn, nhà máy đạt tổng công suất xử lý 1.500 tấn rác/ngày đêm và phát điện 30 MW.

Theo hồ sơ thiết kế cơ sở, dự án còn có các xưởng tái chế nhựa và dầu DO, khu xử lý chất thải y tế, hệ thống xử lý nước thải, nước rỉ rác và tro xỉ cùng các công trình phụ trợ. Nhà máy chính cao 55,8 m, ống khói cao 80 m, được thiết kế với hệ thống chống sét và đèn cảnh báo hàng không.

Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng (Bộ Xây dựng) đánh giá hồ sơ thiết kế cơ sở cơ bản phù hợp với các quy hoạch liên quan, đồng thời đáp ứng về cơ bản yêu cầu về thiết kế, kết nối hạ tầng, an toàn xây dựng, bảo vệ môi trường và phòng cháy, chữa cháy.

Dự án cũng đã được Bộ Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường, có các thỏa thuận về cấp điện, cấp nước, thoát nước, viễn thông và tĩnh không xây dựng.

Theo báo cáo của nhà đầu tư tại buổi kiểm tra, khối lượng thi công đạt khoảng 35%; thiết bị chính đã được đặt hàng và thanh toán, lô đầu tiên dự kiến về công trường trong tháng 11.

Về tiến độ, quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư xác định giai đoạn I hoàn thành trong quý IV/2028, giai đoạn II vào quý IV/2030. Trong khi đó, Galax cam kết đưa cả hai giai đoạn vào vận hành trong quý IV/2027. Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu nhà đầu tư tập trung nguồn lực thực hiện cam kết này.

Việc tỉnh yêu cầu xây dựng phương án phân luồng và bảo đảm nguồn rác cho thấy đầu vào là một điều kiện quan trọng đối với dự án. Với công suất thiết kế 1.500 tấn/ngày, cần xác định rõ địa bàn cung ứng, tuyến vận chuyển, đơn giá và trách nhiệm của các bên trong hợp đồng dịch vụ. Công suất thiết kế không đồng nghĩa với lượng rác thực tế được tiếp nhận; các điều kiện này cần được chuẩn bị song song với quá trình xây dựng.

Nghi Yên: Từ Ecovi đến nhà máy điện rác

Nhà máy điện rác mới được xây dựng trong Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Nghi Yên, nơi tiếp nhận rác từ TP Vinh, Cửa Lò, Nghi Lộc và một phần huyện Hưng Nguyên trong nhiều năm.

Phối cảnh tổng thể nhà máy điện rác Nghệ An. (Ảnh: AMACAO)

Trước dự án hiện nay, Công ty CP Galax, thông qua Chi nhánh tại Nghệ An, đã triển khai Nhà máy xử lý rác thải Ecovi - dự án xử lý rác đầu tiên tại khu liên hợp, công suất thiết kế khoảng 300 tấn/ngày. Tuy nhiên, hoạt động của nhà máy không đạt công suất và yêu cầu xử lý như thiết kế.

Năm 2017, cơ quan chức năng phát hiện nhiều bất cập về hiệu quả xử lý, khói bụi và hệ thống thu gom nước rỉ rác; doanh nghiệp bị xử phạt 40 triệu đồng. Ngày 21/3/2020, UBND tỉnh yêu cầu dừng hoạt động nhà máy.

Trong khi đó, khu chôn lấp hợp vệ sinh do Công ty CP Môi trường và Công trình đô thị Nghệ An vận hành cũng chịu áp lực về sức chứa. Tháng 1/2022, khi khảo sát khu liên hợp, lãnh đạo tỉnh được báo cáo 3 trong 8 ô chôn lấp đã đầy, khả năng tiếp nhận toàn khu được dự báo chỉ còn đến năm 2027. Tỉnh đồng thời yêu cầu các địa phương xây dựng phương án xử lý rác tại chỗ, giảm phụ thuộc vào khu xử lý tập trung.

Quy hoạch tỉnh Nghệ An thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050, được phê duyệt tại Quyết định 1059/QĐ-TTg ngày 14/9/2023, xác định Nghi Yên là khu xử lý chất thải thuộc vùng liên huyện I. Tháng 2/2024, tỉnh thông qua chủ trương đầu tư nhà máy điện rác tại đây, chuyển hướng từ mô hình xử lý, tái chế chất thải trước đó sang đốt rác thu hồi năng lượng.

Định hướng này tiếp tục được nhấn mạnh trong Quyết định 2856/QĐ-UBND tháng 6/2026 về điều chỉnh Quy hoạch tỉnh, với mục tiêu giảm chôn lấp trực tiếp, tăng xử lý rác bằng công nghệ đốt thu hồi năng lượng và hoàn thiện mạng lưới thu gom, vận chuyển liên vùng.

Kiểm soát chất thải sau đốt

Theo báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) do Galax lập tháng 10/2025, hệ thống xử lý khí thải của nhà máy dự kiến sử dụng công nghệ SNCR để giảm lượng ôxit nitơ phát sinh trong quá trình đốt rác. Vôi tôi được dùng để trung hòa khí axit, than hoạt tính hấp phụ dioxin và furan, sau đó bụi được giữ lại bằng hệ thống lọc túi vải. Khí thải sau xử lý được dẫn qua ống khói cao 80 m.

Khu xử lý chất thải rắn Nghi Yên. (Ảnh: Cổng TTĐT tỉnh Nghệ An)

Đối với nước thải, báo cáo dự báo lượng nước rỉ rác từ bể chứa rác khoảng 330-350 m3/ngày đêm. Hệ thống xử lý nước rỉ rác có công suất thiết kế 500 m3/ngày đêm, kết hợp các công đoạn xử lý sinh học và màng lọc nhiều cấp, trong đó có công nghệ MBR, màng siêu lọc UF và thẩm thấu ngược RO. Nước sau xử lý dự kiến được tái sử dụng hoặc xả thải khi đáp ứng quy chuẩn môi trường.

Việc kiểm soát nước rỉ rác có ý nghĩa đặc biệt tại Nghi Yên, nơi vấn đề này từng được cơ quan chức năng ghi nhận trong quá trình vận hành khu liên hợp. Công suất thiết kế của hệ thống là một điều kiện cần; hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào chất lượng nước đầu vào, quy trình vận hành và công tác quan trắc.

Đáng chú ý hơn là lượng tro xỉ phát sinh sau đốt. Theo báo cáo ĐTM, nhà máy dự kiến phát sinh khoảng 270 tấn xỉ đáy lò khô mỗi ngày; sau khi làm nguội và dập bụi bằng nước, khối lượng có thể tăng lên khoảng 351 tấn/ngày.

Tro bay được thu giữ trong hệ thống xử lý khí thải, có thể chứa các kim loại như asen, chì, kẽm, niken, đồng, mangan, cadimi, crom và selen. Báo cáo đề xuất hóa rắn tro bay bằng xi măng và chất tạo phức, lưu chứa tạm thời trong khuôn viên nhà máy trước khi chuyển giao cho đơn vị có chức năng xử lý.

Hồ sơ đã bố trí kho lưu trữ tro bay tạm thời diện tích khoảng 583,6 m2, hai nhà xưởng xử lý tro xỉ với tổng diện tích khoảng 4.608 m2 và bãi chứa tro xỉ tạm. Tuy nhiên, hạ tầng lưu chứa trong nhà máy không thay thế cho phương án quản lý lâu dài. Tro bay sau hóa rắn vẫn phải được xử lý theo quy định; tro đáy lò chỉ có thể tái sử dụng khi đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và môi trường.

Kinh nghiệm tại Hà Nội cho thấy đây là vấn đề cần tính trước khi nhà máy vận hành. Tại phiên chất vấn HĐND TP Hà Nội ngày 22/10/2026, tổng lượng tro bay tồn lưu tại hai nhà máy điện rác Sóc Sơn và Seraphin được thông tin ở mức khoảng 100.000 tấn. Thành phố phải tính toán vị trí lưu chứa, phương án chôn lấp và nghiên cứu công nghệ tái chế, tái sử dụng.

Seraphin cũng là trường hợp đáng chú ý khi đặt trong mối liên hệ với hệ sinh thái AMACCAO. Theo thông tin doanh nghiệp công bố tại buổi làm việc với lãnh đạo Hà Nội tháng 5/2026, nhà máy phát sinh khoảng 300 tấn tro xỉ mỗi ngày, trong đó tro bay khoảng 60 tấn. Doanh nghiệp đề xuất xây dựng hệ sinh thái môi trường tại Khu xử lý chất thải rắn Xuân Sơn, gồm nhà máy điện rác, khu xử lý và tái chế vật liệu xây dựng, bãi chôn lấp tro bay và dự án phục hồi môi trường khu chôn lấp cũ.

Trường hợp Seraphin cho thấy, xử lý tro bay và tro đáy lò cần được tính toán ngay từ khâu quy hoạch, thiết kế nhà máy, thay vì chỉ đặt ra khi dây chuyền đi vào vận hành.

Với Nghi Yên, bên cạnh các hạng mục lưu chứa và xử lý đã được bố trí trong khuôn viên, phương án quản lý lâu dài lượng chất thải sau đốt cũng là vấn đề cần được tính toán đồng bộ. Khả năng lưu chứa, quỹ đất, địa điểm tiếp nhận và đầu ra của từng loại tro xỉ đều có ý nghĩa đối với quá trình vận hành.

Trong đó, tro đáy lò có thể được nghiên cứu tái chế làm vật liệu xây dựng hoặc san lấp nếu đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và môi trường; tro bay sau xử lý cần được quản lý, lưu giữ hoặc chuyển đến cơ sở có chức năng theo quy định.

Áp lực tiến độ cũng xuất hiện tại một số dự án ở các địa phương lân cận. Ở Thanh Hóa, Nhà máy điện rác Bỉm Sơn do Công ty TNHH Năng lượng Môi trường Tianyu Thanh Hóa làm chủ đầu tư, công suất xử lý khoảng 1.000 tấn/ngày đêm và phát điện 18 MW, khởi công tháng 5/2024.

Đến tháng 8/2026, nhiều hạng mục trọng điểm vẫn chậm so với kế hoạch. Phần lớn công trình chính còn ở giai đoạn thi công móng; một số hạng mục phụ trợ như trạm xử lý nước tuần hoàn, hệ thống xử lý nước thô và kho lưu giữ chất thải nguy hại chưa được triển khai đồng bộ.

Cũng tại Thanh Hóa, Nhà máy điện rác Nghi Sơn khởi công ngày 16/9/2026, với công suất xử lý 500 tấn rác/ngày đêm ở giai đoạn đầu tư mới. Khi kết hợp với công suất 120 tấn/ngày đêm của giai đoạn 1 đang vận hành, tổng công suất dự kiến đạt 620 tấn/ngày đêm.

Tại Quảng Trị, một dự án điện rác công suất 1.000 tấn/ngày, phát điện 25 MW cũng được liên danh nhà đầu tư đề xuất vào tháng 5/2026.

Trong bối cảnh một số dự án điện rác trong khu vực còn chậm tiến độ, việc đẩy nhanh xây dựng Nhà máy điện rác Nghi Yên càng có ý nghĩa đối với định hướng giảm chôn lấp chất thải của Nghệ An.