Nghề hương Lũng Phìn tìm hướng đi mới

Mở hướng tăng thu nhập cho người dân

Từ nghề truyền thống phục vụ gia đình đến sản phẩm hàng hóa Ở Tráng Chá Phìn, xã Lũng Phìn giữa những dãy núi đá của vùng cao, nghề làm hương đã trở thành một phần đời sống của người dân.

Không cầu kỳ về máy móc, nghề chủ yếu dựa vào nguyên liệu tự nhiên và đôi bàn tay khéo léo. Trong số những người duy trì nghề, ông Vàng Mí Câu cho biết, nghề hương đã mang lại một khoản thu nhập đáng kể cho gia đình.

Ông Câu cho biết, nghề tuy chưa thể giúp gia đình giàu lên, nhưng đủ để trang trải một phần cuộc sống. Đằng sau những bó hương thơm là câu chuyện về sinh kế của người dân vùng cao. Một nghề nhỏ, nếu được tổ chức tốt, vẫn có thể trở thành điểm tựa để người dân có thêm thu nhập ngay trên quê hương.

Sản phẩm “Hương thắp Lũng Phìn” đã được đưa vào hệ thống truy xuất nguồn gốc của tỉnh Tuyên Quang. Sản phẩm có xuất xứ tại thôn Tráng Chá Phìn, với nguyên liệu gồm bột gỗ tự nhiên, rễ cây hương và thảo mộc. Hương được giới thiệu có mùi thơm thanh nhẹ, tự nhiên.

Nghề làm hương ở Tráng Chá Phìn không chỉ dừng ở quy mô phục vụ nhu cầu gia đình hay cộng đồng. Sản phẩm đã có bước tiếp cận thị trường và đặt nền móng để phát triển thành hàng hóa đặc trưng của địa phương.Tuy nhiên, để một sản phẩm nhỏ trở thành sinh kế bền vững, còn nhiều việc phải làm.

Theo ông Vàng Mí Câu, một trong những khó khăn lớn là nguồn nước. Vào mùa khô, việc thiếu nước ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình làm hương. Có thời điểm, gia đình phải tạm dừng công việc vì không đủ nước phục vụ sản xuất. Đó cũng là thực tế chung của nhiều hộ dân vùng cao, có đất, có nguyên liệu, có nghề nhưng để biến lợi thế thành thu nhập ổn định cần thêm kỹ thuật, vốn, hạ tầng và thị trường.

Vì vậy, việc xã Lũng Phìn khảo sát mô hình làm hương dược liệu tại Tráng Chá Phìn có ý nghĩa không chỉ ở câu chuyện bảo tồn nghề. Lãnh đạo xã Lũng Phìn đánh giá mô hình có tiềm năng trở thành sản phẩm đặc trưng, góp phần đa dạng hóa sản phẩm phục vụ khách du lịch.

Địa phương định hướng các hộ tiếp tục hoàn thiện quy trình sản xuất, nghiên cứu nguồn nguyên liệu dược liệu phù hợp, bảo đảm an toàn và thân thiện với môi trường. Đồng thời, từng bước gắn sản xuất với các hoạt động trải nghiệm và giới thiệu văn hóa truyền thống.

Đây là cách tiếp cận phù hợp với mục tiêu giảm nghèo bền vững: hỗ trợ người dân phát huy lợi thế sẵn có thay vì phụ thuộc vào trợ cấp.

Gắn nghề hương với du lịch để tăng giá trị Lũng Phìn có lợi thế về cảnh quan, văn hóa và đời sống cộng đồng. Trong định hướng phát triển kinh tế, địa phương đang quan tâm khai thác những giá trị này để phát triển du lịch cộng đồng.

Hương thắp Lũng Phìn là một phần văn hóa của người dân

Gắn nghề với du lịch

Tráng Chá Phìn cũng được xác định là địa bàn có tiềm năng phát triển các hoạt động trải nghiệm văn hóa. Nếu được tổ chức phù hợp, nghề làm hương có thể trở thành một điểm dừng trong hành trình khám phá địa phương. Du khách không chỉ mua sản phẩm mà có thể tìm hiểu nguyên liệu, xem người dân làm hương, trải nghiệm một số công đoạn và nghe câu chuyện về nghề. Khi ấy, giá trị của bó hương không chỉ nằm ở sản phẩm cuối cùng. Người dân có thêm việc làm.

Người trồng và cung cấp nguyên liệu có thêm đầu ra. Các hộ tham gia dịch vụ du lịch có thêm nguồn thu. Những giá trị văn hóa được giới thiệu rộng hơn. Đó chính là chuỗi sinh kế mà địa phương đang hướng tới.

Ông Nguyễn Trung Kiên, Bí thư xã Lũng Phìn cho biết, xã đang quan tâm khai thác các lợi thế bản địa để tạo động lực phát triển kinh tế. Trong đó, việc phát huy sản phẩm truyền thống, cây dược liệu và du lịch được xem là những hướng có thể tạo thêm sinh kế cho người dân.

Còn ông Nguyễn Văn Chinh, Chủ tịch UBND xã Lũng Phìn thông tin, xã cũng đang chỉ đạo triển khai các nhiệm vụ phát triển kinh tế, đào tạo nghề và hỗ trợ sản xuất trên địa bàn. Những hoạt động này tạo thêm điều kiện để người dân có nghề, có việc làm và từng bước nâng cao thu nhập.

Tuy vậy, để nghề hương thực sự trở thành một mô hình giảm nghèo hiệu quả, địa phương cần tiếp tục quan tâm đến nhiều khâu như: xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, bảo đảm nguồn nước, chuẩn hóa quy trình, nâng chất lượng sản phẩm, thiết kế bao bì, xây dựng thương hiệu và kết nối thị trường. Đặc biệt, cần có sự liên kết giữa các hộ dân.

Khi người làm hương cùng tham gia một tổ nhóm hoặc hợp tác xã, việc thống nhất chất lượng, sản lượng, giá bán và quảng bá sản phẩm sẽ thuận lợi hơn. Những bó hương ở Tráng Chá Phìn có thể chưa phải một sản phẩm lớn. Nhưng trong mỗi bó hương là nguyên liệu của núi rừng, bàn tay người dân và một phần văn hóa bản địa.

Nếu được đầu tư đúng hướng, nghề truyền thống ấy có thể đi xa hơn, từ một nghề để trang trải cuộc sống trở thành sinh kế bền vững; từ một sản phẩm gia đình trở thành sản phẩm du lịch; từ những giá trị sẵn có trở thành nguồn lực giảm nghèo.