Nghề muối Châu Hạ trước thách thức thu nhập và đầu ra

Những hạt muối trắng kết tinh từ nước biển và công sức của người dân.

Hạt muối kết tinh từ những giọt mồ hôi

Khi nhiều người còn chìm trong giấc ngủ, diêm dân Châu Hạ đã bắt đầu ngày lao động mới. Hơn 4 giờ sáng, dưới ánh đèn le lói, bà con tranh thủ lúc trời dịu mát để ra đồng làm đất mặn, lọc lấy nước chạt (nước muối đậm đặc từ cát).

Công việc tưởng chừng đơn giản nhưng đòi hỏi sự bền bỉ qua nhiều công đoạn thủ công nhọc nhằn. Đất mặn sau khi được trang gạt cho ngấm nước mặn sẽ được xúc vào bể. Sau đó lọc qua bể chứa lấy nước rồi mới đưa lên các ô nại (sân phơi). Ông Phạm Văn Tân (thôn Châu Hạ) cho biết, để duy trì chất lượng ô nại, người dân phải thường xuyên cải tạo nền.

“Từ tháng Giêng, bà con đã phải sửa lại sân phơi bằng cách dùng vỏ hàu nghiền nhỏ trộn với tro trấu làm nền. Nước biển được phân loại theo độ mặn trước khi đưa vào sản xuất. Chúng tôi dùng hai loại đó là nước 10 độ đổ vào sân trước, sau đó mới thêm nước 15 độ. Thời tiết thuận lợi, nắng gắt thì chỉ sau 6-7 tiếng muối sẽ kết tinh”, ông Tân chia sẻ.

Khoảng giữa trưa, khi hơi nóng hắt lên từ mặt nền trắng lóa bỏng rát, những đôi tay chai sần lại tiếp tục bám trụ trên đồng. Đến chiều, khi lớp nước mặn đã bốc hơi hết, trên mặt ô nại dần hiện lên những hạt muối trắng tinh, lấp lánh dưới nắng. Ông Tân cùng bà con nhanh tay dùng dụng cụ cào nhẹ từng lớp muối mỏng, từng mảng muối kết tinh bong lên rời khỏi mặt sân, được gom thành từng đống nhỏ ngay trên ô nại, rồi khéo léo vun lại gọn gàng để chuẩn bị vận chuyển. Những động tác thu hoạch diễn ra liên tục, dứt khoát nhưng tỉ mỉ, tránh làm vỡ hạt muối còn non.

Những rổ muối được người dân xếp thành hàng dài sau khi thu hoạch.

“Buổi chiều là lúc vất vả nhất vì bà con phải làm luôn tay, vừa xúc đất, phơi đất, lọc nước cho mẻ muối ngày hôm sau, lại vừa nạo muối chở về. Nắng quá gắt khiến nhiều người không chịu nổi”, ông Tân bộc bạch.

Gian nan giữ nghề truyền thống

Ông Phan Huy Thanh, Trưởng thôn Châu Hạ cho biết, nghề làm muối tại địa phương đã có từ lâu đời. Tuy nhiên, những khó khăn về đầu ra, cơ sở vật chất và thu nhập khiến số người bám trụ ngày càng vơi dần.

“Diện tích đồng muối toàn thôn là 14 ha. Trước đây có khoảng 300 lao động, nhưng bây giờ trực tiếp làm chỉ còn khoảng 100 người, phần đa là lớn tuổi”, ông Thanh nói.

Theo ông Thanh, làm muối có đặc thù là nắng càng to, kết tinh càng nhanh, nhưng cũng đồng nghĩa với việc người dân phải vắt kiệt sức lao động dưới nền nhiệt khắc nghiệt. “Làm việc liên tục dưới cái nắng 39-40 độ C, nhưng thu nhập thực tế của một diêm dân chỉ được 200.000 - 250.000 đồng/ngày, rất thấp so với mặt bằng chung. Nếu hai vợ chồng trực tiếp làm, thu nhập cả năm chỉ khoảng 30 triệu đồng, trong khi chi phí đầu tư ban đầu đã mất hơn 10 triệu đồng”, vị trưởng thôn nhẩm tính.

Những rổ muối trắng được tập kết chờ vận chuyển về kho.

Không chỉ thu nhập thấp, việc tiêu thụ sản phẩm cũng là một bài toán nan giải. Ông Lê Xuân Toàn, người có khoảng 60 năm bám đồng muối Châu Hạ ngậm ngùi: “Muối Châu Hạ là muối sạch, ngày trước làm ra đến đâu tiêu thụ hết đến đó. Bây giờ bà con làm lụng vất vả, năng suất cao nhưng lại rất khó bán. Con cháu giờ cũng chẳng ai ở nhà theo nghề vì quá nhọc nhằn mà thu nhập chẳng đáng là bao”.

Cùng chung tâm sự, bà Trần Thị Loan (người có hơn 40 năm làm nghề) bộc bạch: “Giá muối rẻ, thu nhập không cao, nhưng đây là nghề truyền thống của cha ông nên chúng tôi cố bám trụ. Giờ tuổi cao, không có công việc gì khác thì đành ra đồng muối”.

Dù nghề muối Châu Hạ đã được công nhận Làng nghề truyền thống, những diêm dân nơi đây vẫn mong muốn có thêm sự hỗ trợ để tìm kiếm đầu ra ổn định. Giữa “chảo lửa” Châu Hạ, mỗi hạt muối kết tinh mang vị mặn của biển, thấm đẫm mồ hôi nhọc nhằn và gửi gắm niềm trăn trở giữ gìn nghề truyền thống của một vùng quê ven biển.