Nghệ sĩ bước vào cuộc chiến pháp lý với AI giả mạo

Tài năng âm nhạc Mỹ Taylor Swift. Ảnh: Taylorswift.com

Nghệ sĩ đua nhau đăng ký bản quyền

Ngay trong những ngày cuối tháng 4, Taylor Swift gây chú ý khi nộp đơn đăng ký nhãn hiệu bảo hộ cho giọng hát, câu nói đặc trưng "Hey, it's Taylor Swift (Chào, đây là Taylor Swift)" và "Hey, it's Taylor (Chào, đây là Taylor)", và hình ảnh biểu diễn trên tay cầm chiếc guitar màu hồng trong bộ váy ngắn lấp lánh. Động thái này nhằm ngăn chặn việc AI tái tạo trái phép danh tính của cô, từ các quảng cáo giả mạo đến nội dung nhạy cảm từng lan truyền trên mạng.

Đây được cho là “lá chắn pháp lý mới” trong bối cảnh luật bản quyền truyền thống không đủ để xử lý các sản phẩm AI “giống nhưng không sao chép”.

Không chỉ nữ ca sĩ, làn sóng “tự bảo vệ danh tính” đang lan rộng trong giới nghệ sĩ toàn cầu. Matthew McConaughey đã đăng ký nhãn hiệu cho câu nói nổi tiếng “Ổn thôi! ổn! ổn!” (Alright, alright, alright) và nhiều yếu tố giọng nói, hình ảnh của mình nhằm tạo “ranh giới rõ ràng về quyền sở hữu” trong thời đại AI.

Tương tự, nữ diễn viên Scarlett Johansson từng phản đối khi một hệ thống AI sử dụng giọng nói giống mình, còn MC nổi tiếng người Anh Jeremy Clarkson đăng ký nhãn hiệu cho khuôn mặt để tránh bị khai thác trái phép trong quảng cáo.

Matthew MccConaughey diễn viên, nhà sản xuất phim nổi tiếng người Mỹ, từng đoạt giải Oscar. Ảnh: Derek Shapton/ The Guardian

Xu hướng này cũng lan sang Bollywood. Theo báo chí Ấn Độ, những tên tuổi lớn như Amitabh Bachchan hay Asha Bhosle đã được bảo hộ pháp lý đối với giọng nói và hình ảnh nhằm chống lại việc bị AI giả mạo.

Các trường hợp kiện tụng cũng gia tăng, Hoa hậu - diễn viên Aishwarya Rai Bachchan từng phải nhờ đến tòa án khi phát hiện video deepfake nhạy cảm sử dụng hình ảnh của mình lan truyền trên mạng.

Thực tế, theo thống kê, nhiều ngôi sao như Shah Rukh Khan hay Alia Bhatt nằm trong nhóm bị khai thác deepfake nhiều nhất, thường bị gắn vào các nội dung quảng cáo lừa đảo hoặc thông tin sai lệch.

Deepfake và hệ lụy

Diễn viên Bollywood nổi tiếng của Ấn Độ Amitabh Bachchan cũng đã tham gia vào "cuộc chiến" chống nạn siêu giả mạo AI. Ảnh: X/ @SrBachchan

Sự bùng nổ của deepfake không chỉ dừng ở việc xâm phạm hình ảnh cá nhân mà còn kéo theo những rủi ro lớn hơn. Công nghệ này đã bị lợi dụng để tạo quảng cáo giả, lừa đảo tài chính và lan truyền thông tin sai lệch với quy mô lớn.

Luật sư sở hữu trí tuệ Josh Gerben nhận định, việc đăng ký nhãn hiệu giọng nói như trường hợp của Taylor Swift là hướng đi mới nhằm lấp khoảng trống pháp lý: luật bản quyền chỉ bảo vệ bản ghi âm gốc, nhưng không thể ngăn AI tạo ra một “giọng tương tự”.

Tuy nhiên, không phải chuyên gia nào cũng lạc quan. Một số ý kiến cho rằng việc coi giọng nói là nhãn hiệu vẫn còn gây tranh cãi và chưa chắc đứng vững trước tòa án.

Ở cấp độ chính sách, nhiều quốc gia đã bắt đầu nhập cuộc. Tại Nhật Bản, các chuyên gia pháp lý đề xuất coi giọng nói là một phần của quyền hình ảnh cần được bảo vệ, đồng thời xây dựng hướng dẫn để xử lý các vụ việc deepfake ngày càng gia tăng.

Giới quan sát cho rằng, trong kỷ nguyên AI, danh tính cá nhân, nhất là của những người nổi tiếng, từ giọng nói đến khuôn mặt hay thần thái đang trở thành “tài sản số” có giá trị kinh tế cao. Nhưng khi công nghệ phát triển nhanh hơn luật pháp, nguy cơ bị sao chép, bóp méo và lạm dụng cũng tăng theo cấp số nhân.