Nghệ sĩ không chuyên làm mới nghệ thuật truyền thống

Chuyện xưa kể nhịp sống hôm nay

Trong hai ngày hội diễn tại Trung tâm Văn hóa - Triển lãm tỉnh, hơn 500 nghệ nhân, diễn viên, nhạc công của 21 đoàn nghệ thuật quần chúng đã mang đến những tiết mục chuẩn bị công phu. Bằng ngôn ngữ sân khấu, các vở diễn, trích đoạn đã kể câu chuyện về quê hương, đất nước, về con người Bắc Ninh trong dòng chảy lịch sử và cuộc sống đương đại. Điều tạo nên sức hấp dẫn của hội diễn chính là sự gặp gỡ giữa truyền thống và sáng tạo hiện đại. Những làn điệu chèo, tuồng quen thuộc được đặt trong cách dàn dựng mới, tiết tấu, ngôn ngữ sân khấu mới để gần hơn với khán giả hôm nay.

Một cảnh trong vở diễn "Hoàng Vân mảnh đất anh hùng" của đoàn nghệ thuật xã Hoàng Vân.

Trích đoạn "Thị Hến kén chồng" của đoàn nghệ thuật phường Thuận Thành khiến khán giả nhiều lần bật cười bởi những lớp diễn hóm hỉnh, duyên dáng. Lấy tích xưa để nói chuyện nay, tác phẩm khéo léo phê phán những thói hư, tật xấu trong đời sống hiện đại. Đó cũng là nét đặc sắc của nghệ thuật chèo - tiếng cười luôn đi cùng những bài học về đạo lý.

Không chỉ khai thác chất liệu truyền thống, nhiều tác phẩm còn mạnh dạn phản ánh những vấn đề của hôm nay. Tiết mục "Khát vọng" của đoàn nghệ thuật phường Đồng Nguyên gợi lên nỗi đau da cam còn dai dẳng nhưng vẫn thắp sáng niềm tin vào cuộc sống, tương lai. Tiết mục "Bài thơ trên vách đá" của đoàn nghệ thuật phường Cảnh Thụy lại khiến khán giả lặng đi trước câu chuyện về tình yêu, sự hy sinh của những người lính, thanh niên xung phong. Đặc biệt, vở chèo “Hoàng Vân mảnh đất anh hùng” của đoàn nghệ thuật xã Hoàng Vân không chỉ tái hiện truyền thống cách mạng của vùng đất anh hùng mà còn tạo ấn tượng bằng cách xử lý sân khấu linh hoạt, kết hợp hài hòa giữa âm nhạc truyền thống, những lớp diễn giàu nội tâm với các màn võ thuật, hành động được dàn dựng công phu.

"Hội diễn là sân chơi để các đoàn nghệ thuật quần chúng giao lưu, học hỏi, góp phần phát hiện, bồi dưỡng những hạt nhân văn nghệ ở cơ sở, tạo động lực để phong trào nghệ thuật quần chúng tiếp tục phát triển, đóng góp vào công cuộc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống" - Ông Trịnh Hữu Hùng, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Được kể bằng ngôn ngữ nghệ thuật giàu sức lay động, vở diễn gây xúc động cho khán giả với câu chuyện về lòng yêu nước và sự hy sinh. Đạo diễn Nguyễn Bá Chung chia sẻ: “Chúng tôi vẫn giữ hồn cốt của chèo nhưng mạnh dạn đưa vào những thủ pháp dàn dựng mới, từ âm nhạc, vũ đạo đến xử lý không gian sân khấu. Điều quan trọng nhất là để khán giả, nhất là người trẻ cảm thấy nghệ thuật truyền thống gần gũi chứ không xa cách”.

Qua từng vở diễn, những nghệ sĩ không chuyên không chỉ đang bảo tồn nghệ thuật truyền thống bằng việc gìn giữ nguyên vẹn những giá trị cũ mà còn tìm cách để di sản có thể đối thoại với cuộc sống hôm nay, được người xem đồng cảm. Chị Nguyễn Thu Hạnh (phường Tân Tiến) chia sẻ: “Điều khiến tôi bất ngờ là nhiều vở diễn rất hiện đại nhưng vẫn giữ được chất chèo, chất tuồng. Qua cách truyền đạt hấp dẫn đó, người xem hiểu hơn về lịch sử, văn hóa quê hương”.

Gìn giữ di sản bằng niềm đam mê

Phía sau ánh đèn sân khấu, những nghệ sĩ không chuyên là những con người bình dị như: Nông dân, giáo viên, công nhân, học sinh... Bởi tình yêu dành cho nghệ thuật truyền thống, sau những buổi bận rộn lao động, công tác, học tập, họ lại miệt mài tập luyện cho nhuần nhuyễn từng điệu múa, lời ca, vai diễn. Ở tuổi 66, bà Ngô Thị Bằng, Câu lạc bộ Chèo Suối Hoa (phường Kinh Bắc) vẫn đều đặn có mặt trong mỗi buổi sinh hoạt cuối tuần. Hơn mười năm gắn bó với chèo, bà cùng các thành viên tập luyện, biểu diễn ở đình, chùa, lễ hội và mang niềm đam mê ấy đến hội diễn với trích đoạn “Hai người mẹ”. Với bà, mỗi lần được cất lên câu hát chèo cũng là thêm một lần góp phần giữ gìn nét đẹp văn hóa quê hương.

Một cảnh trong vở diễn "Khát vọng" của đoàn nghệ thuật phường Đồng Nguyên.

Nghệ sĩ Nhân dân Tạ Quang Lẫm, Giám đốc Nhà hát Chèo Bắc Ninh, Phó Trưởng Ban Giám khảo hội diễn đánh giá: “Nhiều đơn vị đã mạnh dạn lựa chọn những đề tài gắn với thực tiễn đời sống, khai thác hiệu quả nghệ thuật chèo, tuồng kết hợp hơi thở của thời đại. Dù là lực lượng không chuyên nhưng nhiều diễn viên đã thể hiện sự nghiêm túc trong tập luyện, khả năng hóa thân tự nhiên, giàu cảm xúc và tinh thần tìm tòi, sáng tạo đáng ghi nhận, giọng ca chạm đến trái tim của khán giả”.

Đó cũng là điều làm nên ý nghĩa lớn nhất của hội diễn. Không chỉ là dịp giao lưu, học hỏi giữa các địa phương, đây còn là môi trường phát hiện những hạt nhân nghệ thuật quần chúng, nuôi dưỡng phong trào sân khấu ở cơ sở và khơi dậy tình yêu đối với các loại hình nghệ thuật truyền thống. Hội diễn khép lại nhưng hành trình của những nghệ sĩ không chuyên không bao giờ dừng lại. Sau hội diễn, các nghệ sĩ vẫn sẽ tiếp tục tập luyện, dàn dựng mở rộng nội dung các trích đoạn, hoàn thiện vở diễn để phục vụ Nhân dân địa phương. Ở các nhà văn hóa, đình làng, sân khấu lễ hội hay trong những buổi sinh hoạt câu lạc bộ, những câu hát chèo, những tích tuồng, câu chuyện về lịch sử, lòng nhân ái và tình yêu quê hương vẫn được các nghệ sĩ nghiệp dư lặng lẽ gìn giữ, trao truyền. Chính từ sự bền bỉ ấy, di sản không chỉ được bảo tồn mà còn tiếp tục sống trong đời sống đương đại, lan tỏa giá trị văn hóa tốt đẹp đến cộng đồng.