Nghệ sĩ trẻ với tâm nguyện của một Phật tử

Với người nghệ sĩ gen Z này, giữ gìn nghệ thuật truyền thống không chỉ là tiếp nối một di sản mà còn là con đường phụng sự cộng đồng bằng lòng biết ơn và tâm từ.

Tiếng hát từ miền đất cuối trời

Tâm Phúc Linh sinh năm 2002, quê tại xã Khánh Bình Tây, huyện Trần Văn Thời, tỉnh Cà Mau. Nơi ấy, đất trời mở ra trước biển, đời sống người dân gắn với gió, nước và những nhọc nhằn mưu sinh. Trong ký ức của Linh, tiếng ca cổ của bà và mẹ hòa cùng thanh âm trầm bổng của quê hương, tự nhiên như tiếng sóng, tiếng gió mỗi ngày.

Gia đình không có ai hoạt động nghệ thuật chuyên nghiệp, nhưng hai bên nội ngoại đều yêu thích ca cổ, cải lương. Tình yêu ấy truyền sang Linh từ khi anh còn rất nhỏ. Mẹ kể, lúc mới ba, bốn tuổi, cậu bé đã có thể hát theo khá đúng nhịp bài tân cổ Điệu buồn phương Nam. Khi đó, mọi người chỉ xem đây là sự lanh lợi của một đứa trẻ, chưa nghĩ những câu hát ấy sẽ theo Linh suốt tuổi thơ và dần trở thành lựa chọn nghề nghiệp.

Lớn thêm một chút, Linh tìm nghe nhiều thể loại, từ dân ca, nhạc trữ tình đến nhạc trẻ. Nhưng sau những lần thử sức, anh vẫn quay về với cải lương và đờn ca tài tử. Những làn điệu từng được nghe bên bà, bên mẹ dường như đã tạo thành một miền ký ức khó thay thế. Cải lương đối với Linh vì thế không phải một lựa chọn bất chợt, mà là cuộc trở về với phần sâu nhất trong mình.

Sống ở vùng quê xa các trung tâm nghệ thuật, Linh không có điều kiện thường xuyên gặp gỡ nghệ sĩ hay theo học bài bản. Anh tự tìm hiểu qua các phương tiện truyền thông, nghe từng bản thu, quan sát cách ca, cách nhả chữ và biểu cảm của những nghệ sĩ đi trước. Cách học này giúp Linh nuôi dưỡng đam mê, nhưng cũng khiến anh sớm nhận ra năng khiếu chỉ là điểm khởi đầu. Muốn bước đi lâu dài, người hát phải có thầy hướng dẫn, có môi trường luyện tập và kỷ luật với chính mình.

Tâm Phúc Linh (phải) nhận Bằng khen của Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh TP.HCM

Năm 2020, trong một lần giao lưu nghệ thuật tại Bảo tàng Áo dài TP.HCM, Linh gặp nghệ nhân đờn ca tài tử Nguyễn Minh Châu, thường được gọi thân mật là Út Châu. Cuộc gặp ấy trở thành một bước ngoặt. Từ đây, Linh bắt đầu hành trình học nghề một cách nghiêm túc, đi từ những kỹ thuật căn bản đến cách cảm nhận chiều sâu của từng bài bản.

Nghệ nhân Nguyễn Minh Châu nhận xét người học trò trẻ có năng khiếu, khéo léo, lễ phép và đặc biệt kiên trì. Có những ngày Linh lặn lội trong mưa nắng để đến lớp. Sự vất vả ấy, theo anh, không phải hy sinh lớn lao mà là niềm vui của người cuối cùng đã tìm thấy con đường mình muốn đi.

Linh giành giải Nhất cuộc thi Âm hưởng dân gian do Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn tổ chức; giải Tuyên truyền viên xuất sắc TP.Thủ Đức năm 2023; giải Đặc biệt Hội thi Đờn ca tài tử quận 1 lần thứ VII cùng một số thành tích khác. Anh cũng tham gia biểu diễn với các nhóm tài tử, góp mặt trong hoạt động giới thiệu đờn ca tài tử Nam Bộ đến công chúng.

Nhưng khi nói về giải thưởng, Linh không xem đó là những dấu son để khoe thành tích. Mỗi cuộc thi trước hết là một lớp học, nơi anh gặp thầy, gặp bạn nghề, nhận ra điểm mạnh và cả những thiếu hụt của mình. Nhìn lại những tấm bằng, kỷ niệm hiện lên rõ hơn danh hiệu. Có người thầy từng đồng hành cùng anh nay đã qua đời, để lại khoảng trống cùng lời nhắc nhở rằng tình nghĩa trong nghề đáng quý không kém tài năng.

Giữ nghề bằng chữ tâm

Theo đuổi cải lương trong đời sống đương đại là lựa chọn không dễ dàng. Sân khấu truyền thống đang phải cạnh tranh với nhiều loại hình giải trí nhanh, mới và thuận tiện hơn. Không gian biểu diễn thu hẹp, khán giả trẻ chưa đông, trong khi nghệ sĩ còn phải đối diện bài toán mưu sinh.

Tâm Phúc Linh hiểu những khó khăn ấy nhưng không nghĩ người trẻ nên giữ cải lương bằng cách đặt nghệ thuật trong chiếc tủ kính của hoài niệm. Theo anh, đời sống hiện thực luôn là mảnh đất để nghệ thuật nảy mầm. Các thế hệ đi trước tạo nên những “cây nghệ thuật” nhiều màu sắc bởi họ đã quan sát xã hội, sống cùng nhân vật và đưa hơi thở thời đại vào tác phẩm.

Tâm Phúc Linh (trái) tham gia chương trình Giới thiệu tác giả, tác phẩm của Hội Sân khấu TP.HCM

Người trẻ hôm nay cũng cần đi theo tinh thần đó: quan sát kỹ hơn, bước sâu vào đời sống, hiểu những vui buồn của con người đương thời rồi chuyển hóa thành sáng tạo. Một nghệ sĩ chỉ mặc trang phục cổ, hát lại bài cũ chưa chắc đã giữ được nghề. Di sản chỉ thật sự sống khi tác phẩm còn đối thoại được với tâm tư của khán giả hiện tại.

Linh muốn tìm kiếm những cách thể hiện gần gũi hơn, kết nối cải lương với các yếu tố âm nhạc mới nhưng vẫn tôn trọng căn cốt của bộ môn. Sự đổi mới, theo anh, phải dựa trên nền tảng rèn luyện nghiêm túc. Người trẻ có thể đưa cải lương lên nền tảng số, xây dựng những tiết mục ngắn hoặc chọn chủ đề gần với đời sống, nhưng không thể xem nhẹ kỹ thuật, bài bản và chiều sâu văn hóa.

“Yếu tố quan trọng nhất vẫn là chữ tâm, để mọi việc mình làm được vững vàng và mang lại giá trị cho công chúng”, Linh bày tỏ. Chữ tâm trong quan niệm của Linh còn được nuôi dưỡng từ đời sống của một Phật tử. Anh ăn chay trường, học Phật và xem giáo pháp như điểm tựa giúp mình điều chỉnh cách sống, cách làm nghề. Từ bi không nằm ngoài nghệ thuật; nó hiện diện trong sự tôn trọng người cùng làm việc, lòng biết ơn Thầy Tổ, ý thức giữ gìn lời nói và mong muốn dùng khả năng của mình để đem lại niềm vui cho người khác.

Bởi vậy, bên cạnh các cuộc thi và sân khấu chuyên nghiệp, Linh dành thời gian tham gia những chương trình thiện nguyện tại bệnh viện, chùa và các hoạt động cộng đồng. Những nơi ấy đôi khi không có điều kiện âm thanh hoàn hảo, nhưng lại giúp người nghệ sĩ hiểu rõ giá trị trực tiếp của tiếng hát. “Một ca khúc có thể không thay đổi được hoàn cảnh của người bệnh, song có thể trao cho họ vài phút nhẹ lòng. Một câu vọng cổ về tình thân có thể khiến người nghe nhớ về cha mẹ và muốn sống tử tế hơn”, Tâm Phúc Linh nói.

Linh quan niệm việc đem lời ca tiếng hát phụng sự tại chùa mang giá trị tinh thần và nhân văn, giúp lan tỏa vẻ đẹp của những tác phẩm viết về Phật pháp. Qua giọng ca, tâm tư của người sáng tác gặp được tâm hồn người thưởng thức, còn bản thân người biểu diễn cũng có dịp soi lại mình.

Trong tương lai, Tâm Phúc Linh mong có thể kết nối thêm bạn bè, đồng nghiệp trong các chương trình tại bệnh viện, chùa và những không gian cộng đồng; đồng thời hình thành nhiều câu lạc bộ, hội nhóm để người trẻ cùng học, cùng diễn và chia sẻ tình yêu nghệ thuật truyền thống. Anh muốn cải lương không chỉ xuất hiện trong ký ức của thế hệ trước mà còn có chỗ đứng tự nhiên trong đời sống tinh thần hôm nay.