Nghệ sĩ Ưu tú Trịnh Quang Tùng: Phim tài liệu Việt Nam đang thay đổi cùng điện ảnh thế giới

Nghệ sĩ Ưu tú Trịnh Quang Tùng, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Hãng Phim tài liệu và Khoa học Trung ương chia sẻ về hành trình đối thoại của điện ảnh tài liệu Việt Nam và thế giới, những thay đổi trong cách làm phim cũng như nỗ lực đưa thể loại này đến gần hơn với công chúng.

NSUT Trịnh Quang Tùng.

- Ông nhìn nhận thế nào về hành trình đối thoại điện ảnh giữa Việt Nam và châu Âu qua các mùa Liên hoan Phim tài liệu châu Âu - Việt Nam?

- Qua 15 mùa và năm nay là mùa thứ 16, liên hoan ghi nhận những kết quả tích cực cả về số lượng và chất lượng tác phẩm. Hàng trăm bộ phim đến từ các nước châu Âu và Việt Nam đã được giới thiệu tới công chúng, trong đó có nhiều tác phẩm giành giải thưởng tại các liên hoan phim trong nước và quốc tế.

Điều đáng mừng là liên hoan ngày càng nhận được sự quan tâm của khán giả, đặc biệt là khán giả trẻ. Qua khảo sát, chúng tôi nhận thấy họ tìm đến phim tài liệu bởi mong muốn được tiếp cận với những câu chuyện gần gũi, chân thực với nhịp sống của thời đại.

Đây là tín hiệu rất tốt đối với những người làm phim, bởi phim tài liệu vốn được xem là thể loại khá kén khán giả. Qua mỗi mùa liên hoan, sự gặp gỡ giữa các nhà làm phim Việt Nam và châu Âu đã tạo ra không gian trao đổi về cách nhìn, cách kể chuyện và phương thức sáng tạo. Còn khán giả được khám phá thế giới chân thực, sống động qua các tác phẩm.

- Từ những cuộc giao lưu ấy, phim tài liệu Việt Nam đã thay đổi như thế nào trong cách tiếp cận đề tài và kể chuyện?

- Sự thay đổi thể hiện khá rõ trong cách các nhà làm phim Việt Nam tiếp cận đề tài và tổ chức câu chuyện. Nhiều năm trở lại đây, các nhà làm phim bắt đầu tiếp cận cách làm phim không lời bình, đồng thời kéo dài thời lượng để có thêm không gian cho câu chuyện phát triển. Có những bộ phim của chúng tôi làm với thời lượng gần 2 giờ. Liên hoan cũng tạo điều kiện để các nhà làm phim Việt Nam trực tiếp xem, trao đổi và đối thoại với các nhà làm phim thế giới. Qua đó, cách tiếp cận cũng từng bước thay đổi, cởi mở hơn với những hình thức kể chuyện mới.

- Liên hoan năm nay có bộ phim “Hỏa hoạn Nhà thờ Đức Bà” của Pháp rất được công chúng chú ý. Tác phẩm này gợi mở điều gì về cách làm phim tài liệu, thưa ông?

- Các tác phẩm tại liên hoan năm nay tiếp cận những câu chuyện đời sống đương đại bằng nhiều phương thức khác nhau, về phụ nữ, trẻ em, về môi trường, sự phát triển bền vững đến lịch sử, văn hóa và các vấn đề xã hội.

Trong đó, “Hỏa hoạn Nhà thờ Đức Bà” của Pháp là một tác phẩm khá đặc biệt. Bộ phim dài gần 2 giờ, kết hợp giữa thể loại tài liệu (documentary) và hư cấu (fiction), tập trung tái hiện và giải đáp các thắc mắc xoay quanh vụ cháy chấn động thế giới xảy ra vào năm 2019 tại Nhà thờ Đức Bà Paris.

Bộ phim cho thấy ranh giới giữa phim hư cấu và phi hư cấu có thể được mở rộng, miễn là nhà làm phim tìm được cách kể phù hợp để truyền tải câu chuyện và thông điệp đến khán giả. Đây cũng là điều chúng tôi mong muốn các nhà làm phim Việt Nam tiếp tục suy nghĩ để tìm cách kể những câu chuyện mới, lạ, đi sâu hơn vào đời sống.

- Ở những mùa tiếp theo, ông mong muốn cuộc đối thoại điện ảnh Việt Nam - châu Âu sẽ diễn ra như thế nào?

- Tôi mong Liên hoan Phim tài liệu châu Âu - Việt Nam tiếp tục là không gian để các nhà làm phim gặp gỡ, trao đổi kinh nghiệm và chia sẻ những cách tiếp cận mới trong sáng tạo điện ảnh. Qua những bộ phim của Việt Nam và châu Âu được trình chiếu, chúng ta có thể hiểu hơn về văn hóa, con người, cuộc sống và những vấn đề xã hội đương đại của mỗi quốc gia.

Tôi kỳ vọng sẽ có thêm nhiều tác phẩm được giới thiệu, nhiều cách làm phim mới được trao đổi và nhiều cơ hội hợp tác được mở ra. Phim tài liệu có giá trị riêng trong việc đưa con người đến gần nhau thông qua những câu chuyện chân thực. Qua đó, điện ảnh tiếp tục trở thành một nhịp cầu văn hóa giữa Việt Nam và các nước châu Âu.

Cảnh trong bộ phim tài liệu "Những người kể chuyện phố cổ Hà Nội".

- Với hàng nghìn tác phẩm được sản xuất trong 70 năm qua, Hãng Phim tài liệu và Khoa học Trung ương làm gì để những bộ phim này đến gần công chúng hơn và phát huy giá trị?

- Mong muốn lớn nhất của chúng tôi là lan tỏa những tác phẩm điện ảnh của Hãng Phim tài liệu và Khoa học Trung ương tới đông đảo công chúng. Gần đây, Hãng Phim tài liệu và Khoa học Trung ương phối hợp tổ chức chương trình chiếu phim tài liệu “Việt Nam chưa kể hết” hằng tháng tại rạp chiếu phim của hãng, giới thiệu những bộ phim được sản xuất trong gần 7 thập niên hoạt động, theo các chủ đề gắn với ngày lễ, dấu mốc lịch sử, sự kiện văn hóa.

Chúng tôi cũng cùng Trung tâm Chiếu phim quốc gia thực hiện chương trình chiếu phim tài liệu miễn phí mang tên “Điểm hẹn 87” vào sáng Chủ nhật hằng tuần, để đưa những bộ phim giá trị đến khán giả hiện nay, giúp thế hệ trẻ tìm hiểu lịch sử, văn hóa và con người Việt Nam qua những trải nghiệm chân thực.

Bên cạnh đó, chúng tôi mong có thêm nhiều liên hoan phim tài liệu quốc tế, các chương trình chuyên đề và nguồn phim tài liệu nước ngoài đa dạng hơn để chiếu tại rạp của hãng nhằm tạo điểm đến thường xuyên cho khán giả, qua đó làm sống lại không gian vốn được xem là “cái nôi” của điện ảnh tài liệu nước nhà.