Nghệ thuật quân sự trong chiến dịch bảo vệ Thành cổ Quảng Trị năm 1972

Trong không gian chiến trường chỉ vài ki-lô-mét vuông, quân và dân ta đã phải đối mặt với sức mạnh hỏa lực rất lớn của Mỹ-ngụy. Tuy nhiên, vượt lên trên sự chênh lệch về vũ khí, trang bị, quân và dân ta đã làm nên một bản anh hùng ca bất tử, thể hiện đỉnh cao của bản lĩnh chính trị, ý chí quyết chiến, quyết thắng và nghệ thuật quân sự (NTQS) Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh.

Thành cổ Quảng Trị - điểm quyết chiến chiến lược của năm 1972

Sau thắng lợi của cuộc tiến công chiến lược năm 1972, Quân giải phóng đã giải phóng hoàn toàn tỉnh Quảng Trị đầu tháng 5-1972. Đây là tỉnh đầu tiên ở miền Nam được giải phóng hoàn toàn, tạo ra tác động chính trị và quân sự rất lớn đối với cục diện chiến tranh. Để cứu vãn tình thế và tạo lợi thế trên bàn đàm phán tại Hội nghị Paris, Mỹ-ngụy tập trung lực lượng lớn mở cuộc phản kích nhằm tái chiếm Quảng Trị bằng mọi giá. Thành cổ Quảng Trị trở thành mục tiêu then chốt, là biểu tượng của cuộc đọ sức quyết liệt giữa hai ý chí chiến lược.

Bộ đội ta ngăn chặn địch vào Thành cổ Quảng Trị. Ảnh tư liệu

Trong 81 ngày đêm, đối phương đã sử dụng hàng trăm nghìn tấn bom đạn, pháo hạm từ ngoài biển, pháo binh tầm xa và các đợt tiến công liên tục nhằm san phẳng trận địa. Mật độ bom đạn được nhiều nhà nghiên cứu quân sự đánh giá thuộc loại khốc liệt nhất trong lịch sử chiến tranh hiện đại. Chính trong hoàn cảnh đó, NTQS Việt Nam đã được phát huy ở trình độ cao, tạo nên sức mạnh chiến đấu phi thường.

Tạo thế trận phòng ngự chiến dịch linh hoạt, sáng tạo

Một trong những nét đặc sắc nổi bật của chiến dịch là nghệ thuật xây dựng và tổ chức thế trận phòng ngự. Khác với tư duy phòng ngự cố định theo kiểu truyền thống, quân ta đã xây dựng thế trận phòng ngự liên hoàn, nhiều tầng, nhiều lớp, kết hợp chặt chẽ giữa trận địa trong Thành cổ với các khu vực ven sông Thạch Hãn, thị xã Quảng Trị và các vùng phụ cận. Đây là thế trận phòng ngự mang tính cơ động cao, vừa giữ vững mục tiêu trọng yếu, vừa tiêu hao, tiêu diệt sinh lực địch.

Đặc biệt, quân ta không tuyệt đối hóa việc giữ từng công sự hay từng vị trí cố định mà linh hoạt vận dụng phương châm: “Còn người còn trận địa”. Khi bị bom đạn phá hủy công sự, bộ đội nhanh chóng tổ chức lại đội hình, tận dụng địa hình, địa vật để tiếp tục chiến đấu. Chính sự linh hoạt đó đã làm thất bại nhiều đợt tiến công quy mô lớn của đối phương.

Nghệ thuật phòng ngự ở Thành cổ Quảng Trị cho thấy sự phát triển vượt bậc của NTQS Việt Nam từ chiến tranh du kích tiến lên nghệ thuật tác chiến hiệp đồng quân, binh chủng trong điều kiện chiến tranh hiện đại.

Nghệ thuật lấy nhỏ thắng lớn, lấy yếu chống mạnh

Trong chiến dịch này, tương quan lực lượng và hỏa lực nghiêng mạnh về phía đối phương. Mỹ huy động tối đa ưu thế về không quân, pháo binh và hải quân để hỗ trợ cho ngụy quân. Trước đối thủ có ưu thế vượt trội về hỏa lực, quân ta đã vận dụng sáng tạo NTQS truyền thống của dân tộc: Lấy yếu chống mạnh, lấy ít địch nhiều, lấy tinh thần quyết chiến, quyết thắng để khắc chế ưu thế vật chất của đối phương.

Nụ cười chiến sĩ bảo vệ Thành cổ Quảng Trị. Ảnh: ĐOÀN CÔNG TÍNH

Bộ đội ta chủ động bám trụ trận địa, thu hẹp khoảng cách với đối phương, tổ chức chiến đấu ở cự ly gần, hạn chế khả năng phát huy hỏa lực không quân và pháo binh địch. Các hình thức chiến thuật như chốt giữ, phản kích nhỏ, tập kích ban đêm, đánh gần, đánh giáp lá cà được vận dụng linh hoạt, khiến đối phương dù có ưu thế hỏa lực vẫn gặp nhiều tổn thất.

Nghệ thuật kết hợp tiến công và phòng ngự

Một điểm nổi bật khác là sự kết hợp chặt chẽ giữa phòng ngự và tiến công. Về hình thức, đây là chiến dịch phòng ngự bảo vệ Thành cổ. Tuy nhiên, trong thực tiễn tác chiến, quân ta không hoàn toàn ở thế bị động. Xen kẽ giữa các đợt phòng ngự là những hoạt động phản kích, tập kích, tiến công hỏa lực nhằm tiêu hao sinh lực đối phương và giành lại thế chủ động.

Nghệ thuật kết hợp phòng ngự với tiến công đã khiến đối phương không thể nhanh chóng đạt được mục tiêu tái chiếm Thành cổ. Mỗi bước tiến của địch đều phải trả giá đắt bằng sinh lực và phương tiện chiến tranh. Thực tiễn chiến dịch cho thấy phòng ngự trong NTQS Việt Nam không phải là co cụm giữ đất đơn thuần mà là một hình thức tác chiến tích cực nhằm bảo tồn lực lượng, tiêu hao sinh lực địch và tạo điều kiện chuyển hóa thế trận khi thời cơ xuất hiện.

Nghệ thuật bảo đảm hậu cần trong điều kiện chiến tranh khốc liệt

Một trong những kỳ tích của chiến dịch là công tác bảo đảm hậu cần, kỹ thuật. Dưới mưa bom bão đạn, tuyến vận tải qua sông Thạch Hãn trở thành huyết mạch duy trì sức chiến đấu của bộ đội. Hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến đã ngày đêm vượt sông vận chuyển lương thực, đạn dược, đưa thương binh ra tuyến sau.

Nghệ thuật tổ chức hậu cần chiến dịch được thể hiện ở khả năng duy trì liên tục sức chiến đấu trong điều kiện đối phương đánh phá cực kỳ ác liệt. Các phương thức vận chuyển bí mật, phân tán, cơ động được triển khai hiệu quả, góp phần bảo đảm cho các đơn vị bám trụ chiến đấu suốt 81 ngày đêm.

Nghệ thuật chiến tranh nhân dân và sức mạnh chính trị tinh thần

Nếu hỏa lực là thế mạnh của đối phương thì ý chí chiến đấu chính là sức mạnh vượt trội của quân và dân ta. Chiến dịch bảo vệ Thành cổ Quảng Trị là biểu tượng cao đẹp của chiến tranh nhân dân Việt Nam. Không chỉ có bộ đội chủ lực mà còn có lực lượng địa phương, dân quân du kích, nhân dân các vùng giải phóng cùng tham gia phục vụ chiến đấu.

Tinh thần “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” được thể hiện sâu sắc qua sự hy sinh anh dũng của hàng vạn cán bộ, chiến sĩ. Nhiều đơn vị chiến đấu đến người cuối cùng nhưng vẫn giữ vững trận địa. Ý chí đó đã tạo nên sức mạnh tinh thần to lớn, làm nên một “pháo đài bất khuất” giữa mưa bom bão đạn. Thực tiễn chiến dịch một lần nữa khẳng định chân lý: Trong chiến tranh, con người là nhân tố quyết định. Đây chính là nét đặc sắc nhất của NTQS Việt Nam-nghệ thuật phát huy sức mạnh chính trị tinh thần để chiến thắng kẻ thù có ưu thế về vật chất và công nghệ.

Giá trị lịch sử và bài học đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc hiện nay

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, nhưng chiến dịch 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị vẫn giữ nguyên giá trị lịch sử và ý nghĩa thời đại sâu sắc.

Trước hết, chiến dịch góp phần quan trọng làm phá sản chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh” của Mỹ, tạo thêm ưu thế cho ta trên bàn đàm phán Paris, thúc đẩy tiến trình đi tới thắng lợi hoàn toàn của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Thứ hai, chiến dịch là minh chứng tiêu biểu cho sự phát triển của NTQS Việt Nam trong chiến tranh hiện đại, đặc biệt là nghệ thuật phòng ngự chiến dịch, tổ chức thế trận, hiệp đồng lực lượng và phát huy sức mạnh chiến tranh nhân dân.

Thứ ba, những bài học về xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân, phát huy nhân tố con người, kết hợp sức mạnh quân sự với sức mạnh chính trị tinh thần vẫn còn nguyên giá trị trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.

Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực có nhiều biến động phức tạp, việc nghiên cứu, vận dụng những kinh nghiệm quý báu từ chiến dịch bảo vệ Thành cổ Quảng Trị có ý nghĩa thiết thực đối với xây dựng nền quốc phòng toàn dân, thế trận chiến tranh nhân dân và Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.