Nghị định mới thêm cơ chế thuận lợi cho doanh nghiệp tự khắc phục sai sót trong khai báo hải quan

Đây là một trong nhiều nguyên tắc quan trọng của Nghị định 169/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan, văn bản có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 và đã chính thức thay thế Nghị định số 128/2020/NĐ-CP.

Quy định trên được ông Nguyễn Mạnh Hảo, Phó Tổ trưởng Tổ quản lý tiêu chí, Ban quản lý rủi ro (Cục Hải quan), giải đáp cụ thể tại hội nghị về Nghị định 169 do Trung tâm Xúc tiến đầu tư và Hỗ trợ doanh nghiệp Hà Nội (Sở Tài chính Hà Nội) tổ chức vừa qua.

Lực lượng Hải quan kiểm soát hàng hoá nhập khẩu qua Cửa khẩu Quốc tế Hữu Nghị (tỉnh Lạng Sơn). Ảnh: Vũ Sinh – TTXVN

Theo đó, với hành vi khai sai theo quy định tại Điều 10 Nghị định 169, người nộp thuế không bị xử phạt nếu thuộc một trong các trường hợp: đã khai bổ sung trước thời điểm cơ quan hải quan thông báo kiểm tra trực tiếp hồ sơ hải quan đối với hàng hóa đang làm thủ tục; khai bổ sung trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày thông quan và trước thời điểm có quyết định thanh tra, kiểm tra đối với hàng hóa đã thông quan; sửa đổi, bổ sung báo cáo quyết toán trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày nộp báo cáo và trước thời điểm có quyết định kiểm tra báo cáo quyết toán; khai bổ sung về trị giá hải quan trong thời hạn quy định đối với hàng hóa chưa có giá chính thức tại thời điểm đăng ký tờ khai; hoặc khai bổ sung trong thời hạn quy định đối với trường hợp xuất khẩu, nhập khẩu được thỏa thuận dung sai về số lượng, cấp độ thương mại.

Ngoài nhóm liên quan đến khai sai theo Điều 10, ông Hảo cũng nêu thêm hai trường hợp không bị xử phạt khác: các tình huống thuộc tình thế cấp thiết, phòng vệ chính đáng, sự kiện bất ngờ hoặc bất khả kháng; và trường hợp hàng hóa gửi vào Việt Nam không phù hợp với hợp đồng nhưng đã được người gửi hàng hoặc người vận tải thông báo bằng văn bản, nêu rõ lý do kèm chứng từ liên quan, gửi tới Đội trưởng Hải quan cửa khẩu hoặc ngoài cửa khẩu nơi lưu giữ hàng hóa, trước khi đăng ký tờ khai hải quan.

Một nội dung khác được ông Hảo giải đáp là cách xác định tang vật vi phạm hành chính. Theo đó, tang vật vi phạm hành chính được xác định là vật, tiền, hàng hóa có liên quan trực tiếp đến vi phạm hành chính; không bao gồm vật, tiền, hàng hóa đã khai hải quan theo đúng quy định của pháp luật.

Ông lấy ví dụ: một container hàng khai đúng toàn bộ nhưng có một sản phẩm khai sai bị xử phạt hành chính, thì sản phẩm đó là tang vật chứ không phải toàn bộ container.

Ông Hảo cũng lưu ý nguyên tắc xử phạt khi vi phạm nhiều lần. Về nguyên tắc chung, tổ chức, cá nhân vi phạm hành chính nhiều lần thì bị xử phạt tương ứng với mỗi lần vi phạm. Tuy nhiên, có một số nhóm hành vi chỉ bị xử phạt một lần dù lặp lại nhiều lần, gồm: khai, nộp, xuất trình, cung cấp thông tin hồ sơ hải quan không đúng thời hạn quy định; nộp tờ khai hải quan khi hàng hóa xuất khẩu chưa được tập kết tại địa điểm đã thông báo với cơ quan hải quan; khai sai so với thực tế về lượng, tên hàng, chất lượng, trị giá hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu thuộc diện miễn thuế hoặc không chịu thuế; và vi phạm quy định về lập, lưu trữ hồ sơ, chứng từ, sổ sách, dữ liệu điện tử.

Về thời hiệu xử phạt, ông Hảo cho biết đối với hành vi trốn thuế chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, hoặc hành vi khai sai dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp, hoặc tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn, không thu, thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính là 5 năm.

Ông lưu ý thêm: quá thời hiệu xử phạt về quản lý thuế, người nộp thuế không còn bị xử phạt hành chính, nhưng vẫn phải nộp đủ số tiền thuế thiếu, số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn, không thu không đúng, hoặc số tiền thuế trốn, cùng tiền chậm nộp, trong thời hạn 10 năm trở về trước kể từ ngày phát hiện hành vi vi phạm.

Hội nghị đối thoại về những điểm mới và giải đáp vướng mắc trong quá trình thực hiện Nghị đinh 169 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan. Ảnh: Lê Việt Dũng - VNS

Cũng liên quan đến mốc thời gian, ông Hảo cho biết: với hành vi vi phạm xảy ra và kết thúc trước ngày 1/7/2026 nhưng bị phát hiện hoặc xử phạt sau thời điểm này, cơ quan hải quan áp dụng Nghị định 169 nếu văn bản này không quy định trách nhiệm pháp lý, hoặc quy định trách nhiệm pháp lý nhẹ hơn so với Nghị định 128.

Về cách tính mức phạt tiền cụ thể, ông Hảo giải thích: mức phạt tiền cụ thể đối với một hành vi vi phạm là mức trung bình của khung phạt tiền quy định cho hành vi đó. Nếu có 1 tình tiết giảm nhẹ, mức phạt bằng mức trung bình trừ 10%; có từ 2 tình tiết giảm nhẹ trở lên thì áp dụng mức tối thiểu của khung. Ngược lại, có 1 tình tiết tăng nặng thì mức phạt bằng mức trung bình cộng 10%; có từ 2 tình tiết tăng nặng trở lên thì áp dụng mức tối đa của khung. Trường hợp một hành vi vừa có tình tiết tăng nặng vừa có tình tiết giảm nhẹ, các tình tiết được giảm trừ lẫn nhau theo nguyên tắc một tình tiết giảm nhẹ trừ một tình tiết tăng nặng.

Theo thông tin công bố trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, Nghị định 169 còn có thêm một số quy định khác, trong đó có việc mở rộng thẩm quyền xử phạt của lực lượng Công an nhân dân đối với các vụ việc đã kết thúc điều tra nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, cho phép xử phạt trực tiếp mà không cần chuyển hồ sơ sang cơ quan hải quan như trước; đồng thời, đây cũng là lần đầu tiên lĩnh vực hải quan có quy định về xử phạt vi phạm hành chính trên môi trường điện tử.