Nghị định số 243 tạo cú hích mới cho đầu tư điện mặt trời mái nhà

Gỡ loạt điểm nghĩen

Nghị định số 243/2026/NĐ-CP ngày 26/6/2026 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 57/2025/NĐ-CP về cơ chế mua bán điện trực tiếp và Nghị định số 58/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Điện lực về phát triển điện năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới đang nhận được sự quan tâm lớn từ cộng đồng doanh nghiệp và các nhà đầu tư năng lượng tái tạo; được đánh giá là bước điều chỉnh quan trọng đối với hoạt động đầu tư và phát triển điện mặt trời mái nhà.

Ông An Đình Nhã - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Năng lượng Xanh An Gia (AG Green) cho rằng, việc ban hành Nghị định số 243 tạo ra bước ngoặt thực sự trên "bàn cờ" chiến lược năng lượng. Đây không đơn thuần là sự nới lỏng cơ chế mà còn là việc tái định nghĩa lại "luật chơi" cho toàn ngành.

Theo đó, Nghị định số 243 tập trung tháo gỡ 3 nhóm vướng mắc lớn gồm mở rộng đối tượng tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp, hoàn thiện cơ chế đối với các đơn vị bán lẻ điện trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp và đơn giản hóa thủ tục đầu tư, mở rộng tỷ lệ điện dư được phép bán lên lưới.

"Khơi dòng" cơ chế để phát triển điện mặt trời áp mái trong khu công nghiệp - Ảnh minh họa

Nghị định đã bổ sung thêm các nhóm khách hàng được tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp, DPPA, gồm trung tâm dữ liệu, trạm sạc xe điện, trạm đổi pin và các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ sạc xe điện. Quy định này tạo thêm cơ hội tiếp cận nguồn điện tái tạo cho các ngành đang phát triển nhanh tại Việt Nam.

Quyền tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp cũng được mở rộng đối với các đơn vị bán lẻ điện trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp và khu công nghệ cao. Các đơn vị này được đầu tư nguồn điện năng lượng tái tạo và bán điện trực tiếp cho khách hàng thông qua lưới điện kết nối riêng. Quy định này góp phần hoàn thiện cơ chế phát triển điện mặt trời mái nhà trong các khu, cụm sản xuất, tạo điều kiện hình thành thêm các mô hình phân phối điện độc lập và mở rộng khả năng tiếp cận năng lượng tái tạo của các cơ sở sản xuất.

Đồng thời, Nghị định đơn giản hóa thủ tục triển khai dự án, đơn vị phát điện tái tạo đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà để bán trực tiếp cho khách hàng lớn không phải thực hiện thủ tục đăng ký phát triển nguồn điện mặt trời mái nhà như trước đây. Việc cắt giảm thủ tục được kỳ vọng sẽ rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án, giảm chi phí thực hiện và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp trong quá trình triển khai đầu tư.

Đối với sản lượng điện dư, Nghị định quy định các bên được thỏa thuận mua bán tối đa 50% sản lượng điện phát ra của hệ thống điện mặt trời mái nhà thay cho mức tối đa 20% theo Nghị định số 58/2025/NĐ-CP. Từ thời điểm Nghị định có hiệu lực đến hết ngày 31/12/2030, trong trường hợp lưới điện còn khả năng tiếp nhận, các bên có thể thỏa thuận mua sản lượng điện dư vượt mức 50% nếu đáp ứng các quy định liên quan.

"Đây là những điểm mới rất quan trọng của Nghị định số 243 trong việc thúc đẩy đầu tư vào điện mặt trời mái nhà nói riêng và điện tái tạo nói chung", ông An Đình Nhã nhìn nhận cho cho rằng việc nâng tỷ lệ điện dư được phép bán lên lưới tạo thêm dư địa khai thác hiệu quả hệ thống điện mặt trời mái nhà. Chủ đầu tư có thêm cơ hội thu hồi vốn từ phần sản lượng không sử dụng hết, trong khi hệ thống điện có thể tiếp nhận thêm nguồn điện tái tạo khi hạ tầng lưới điện đáp ứng yêu cầu.

Tạo chuyển động mới trên thị trường

Từ góc độ địa phương, lãnh đạo Sở Công Thương tỉnh Bắc Ninh đánh giá Nghị định số 243/2026/NĐ-CP đã kịp thời tháo gỡ những khó khăn phát sinh trong thực tiễn. Nghị định mở rộng và làm rõ hơn cơ chế mua bán điện trực tiếp, trong đó bổ sung các quy định liên quan đến đơn vị bán lẻ điện tại khu công nghiệp và cụm công nghiệp. Nội dung này phù hợp với điều kiện thực tế của những địa phương tập trung nhiều khu công nghiệp, cụm công nghiệp như Bắc Ninh.

Đối với điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, Nghị định đã điều chỉnh theo hướng mở rộng cơ chế mua bán điện dư lên mức trên 50% sản lượng điện phát theo quy định; bổ sung trường hợp nguồn điện mặt trời mái nhà lắp đặt tại công trình, tài sản công được bán điện dư, đồng thời mở rộng chủ thể mua điện dư ngoài các đơn vị thuộc Tập đoàn Điện lực Việt Nam.

Đối với mô hình điện kết nối qua đường dây riêng, sản lượng điện dư có thể được mua bán thông qua đơn vị bán lẻ điện. Cơ chế này tạo hành lang pháp lý để tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp và khu vực công khai thác hiệu quả diện tích mái nhà, giảm chi phí sử dụng điện và nâng cao khả năng tự chủ về năng lượng. Việc làm rõ phương thức mua bán điện trực tiếp và xử lý sản lượng điện dư cũng góp phần đa dạng hóa hình thức sử dụng năng lượng tái tạo, tạo điều kiện để các chủ thể lựa chọn phương án đầu tư phù hợp với nhu cầu và điều kiện thực tế.

Tiềm năng phát triển điện mặt trời mái nhà tại Bắc Ninh đang từng bước được khai thác hiệu quả - Ảnh: EVNNPC.

Trước đó, tại hội nghị phổ biến, quán triệt những nội dung của Nghị định số 243/2026/NĐ-CP do Bộ Công Thương tổ chức ngày 3/7, ông Bùi Quốc Hoan - Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC) cho biết, các chính sách liên quan đến điện mặt trời mái nhà và cơ chế mua bán điện trực tiếp thời gian qua liên tục được tiếp thu, hoàn thiện trên cơ sở những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.

Theo ông Hoan, từ Nghị định số 135/2024/NĐ-CP quy định cơ chế, chính sách khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ; Nghị định số 80/2024/NĐ-CP quy định về cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa đơn vị phát điện năng lượng tái tạo với khách hàng sử dụng điện lớn; Nghị định số 57/2025/NĐ-CP quy định cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa đơn vị phát điện năng lượng tái tạo và khách hàng sử dụng điện lớn đến Nghị định số số 243 có thể thấy quá trình sửa đổi, bổ sung chính sách được thực hiện liên tục nhằm kịp thời xử lý những vấn đề phát sinh trong quá trình triển khai. Việc quy định rõ trách nhiệm của các đơn vị bán lẻ điện, đặc biệt là đơn vị bán lẻ điện trong khu công nghiệp, sẽ tạo động lực thúc đẩy phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ.

Khu công nghiệp là khu vực có tiềm năng lớn về diện tích mái nhà và tập trung nhiều doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng năng lượng xanh, đáp ứng các chứng chỉ xanh phục vụ hoạt động sản xuất. Thời gian qua, việc triển khai chủ yếu được thực hiện trên cơ sở thỏa thuận và tự nguyện, khi trách nhiệm của các đơn vị bán lẻ điện đã được quy định cụ thể tại Nghị định số 243, cơ chế này được kỳ vọng sẽ góp phần thúc đẩy đầu tư và hỗ trợ mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng.