Nghị quyết 25 và bước chuyển trong công tác tư tưởng

Trần Quốc Thành | Thiết kế: Hữu Quân • 15/09/2026

Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về “Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới” là một nghị quyết có tính chiến lược, với cách tiếp cận mới đối với công tác tư tưởng trước những thay đổi rất nhanh của xã hội, công nghệ và môi trường thông tin. Nghị quyết xác định phương châm của Chiến lược công tác tư tưởng là: “Chủ động - Sắc bén - Thuyết phục - Hiệu quả”.

Quan điểm chỉ đạo của Chiến lược là: “1. Kiên định, vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận về đường lối đổi mới; kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; kiên định đẩy mạnh toàn diện, đồng bộ công cuộc đổi mới; kiên định các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng. Lấy việc học tập và thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh làm nội dung cốt lõi, xuyên suốt của công tác tư tưởng. Xây dựng Đảng ta thật sự “là đạo đức, là văn minh”, xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên ngang tầm nhiệm vụ.

Ảnh minh họa.

2. Công tác tư tưởng là một nội dung đặc biệt quan trọng của công tác xây dựng Đảng, trực tiếp góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền, sức chiến đấu và tổ chức thực hiện của Đảng; tuyên truyền, giáo dục, thống nhất nhận thức, tạo đồng thuận chính sách, củng cố kỷ luật thực thi, bảo vệ uy tín của Đảng và niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ; phải đi trước mở đường, đi cùng trong tổ chức thực hiện và đi sau tổng kết thực tiễn, củng cố niềm tin. Chuyển trọng tâm từ quản lý thông tin sang dẫn dắt nhận thức xã hội, củng cố niềm tin của Nhân dân, tạo đồng thuận xã hội, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước. Công tác tư tưởng là công việc của toàn Đảng và hệ thống chính trị; cấp uỷ và người đứng đầu trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo, chịu trách nhiệm, không “khoán trắng” cho cơ quan chuyên trách.

3. Kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, lấy “xây” làm gốc, lấy “chống” làm nhiệm vụ thường xuyên, lấy thuyết phục làm phương thức chủ đạo. ”Xây” là bồi đắp niềm tin, bản lĩnh, văn hoá Đảng, môi trường thông tin lành mạnh, sức đề kháng tư tưởng của toàn xã hội; lòng yêu nước, ý chí tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường, tự hào dân tộc, tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc và khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, văn minh, hạnh phúc. "Chống” là kiên quyết đấu tranh không khoan nhượng với cái sai, cái xấu, cái độc hại, làm suy giảm niềm tin; chủ động ngăn chặn, đẩy lùi suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hoá” khi mới manh nha, ngay từ cơ sở. Công tác tư tưởng phải được tiến hành đồng bộ trên cả không gian thực và không gian số; chủ động bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, giữ vững an ninh tư tưởng trong mọi tình huống.

Trao giải B Cuộc thi chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng cho các tác giả đạt giải. Ảnh tư liệu: Thành Cường

4. Con người là trung tâm, đội ngũ cán bộ giữ vai trò then chốt, niềm tin của Nhân dân là thước đo cao nhất; Nhân dân là chủ thể tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Hiệu quả các hoạt động kinh tế, văn hoá - xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại và chính sách an sinh xã hội là giải pháp trực tiếp để nâng cao hiệu quả công tác tư tưởng. Phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và toàn xã hội; gắn kết chặt chẽ công tác tư tưởng với phát triển kinh tế, văn hoá - xã hội, tăng cường quốc phòng, an ninh, mở rộng đối ngoại; lấy cơ sở và địa bàn dân cư làm trọng tâm, tiến hành đồng bộ, thống nhất ở trong nước và ngoài nước. Lấy dữ liệu, dự báo, cảnh báo sớm làm năng lực nền tảng; công cụ kỹ thuật hiện đại, hệ thống thiết chế thông tin cơ sở và giải pháp kỹ thuật tổng thể bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là phương tiện hỗ trợ”.

Mục tiêu tổng quát là: “Sự đoàn kết, thống nhất trong Đảng, niềm tin của Nhân dân và đồng thuận xã hội được củng cố vững chắc; lòng yêu nước, tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc, ý chí tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường, tự hào dân tộc, sức đề kháng tư tưởng của toàn xã hội và khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, trở thành nguồn lực nội sinh để thực hiện thành công mô hình phát triển mới, xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong kỷ nguyên mới”.

Chương trình “Dưới lá cờ vẻ vang của Đảng” khơi dậy lòng tự hào dân tộc, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân.

Với tầm nhìn đến 2045 và xa hơn là: “Hệ giá trị Việt Nam và bản sắc văn hoá dân tộc trở thành sức mạnh mềm quốc gia, tương xứng vị thế nước phát triển, có thu nhập cao; chủ quyền quốc gia trên lĩnh vực tư tưởng, văn hoá được giữ vững trong môi trường thông tin toàn cầu”.

Tư tưởng cốt lõi nhất của Nghị quyết là chuyển công tác tư tưởng từ “quản lý thông tin” sang “dẫn dắt nhận thức xã hội, củng cố niềm tin và tạo đồng thuận xã hội”. Đây là điểm đáng chú ý nhất và cũng là sự thay đổi về tư duy của Nghị quyết. Cách cũ thiên về: Có thông tin → quản lý → tuyên truyền → phản bác. Cách tiếp cận mới hướng tới: Nắm tình hình → phân tích dữ liệu → dự báo → cung cấp thông tin chính thống → đối thoại → giải thích, thuyết phục → hình thành đồng thuận. Nghị quyết đặc biệt nhấn mạnh điều tra xã hội học, nắm tình hình từ cơ sở, phân tích dữ liệu số, sử dụng AI và dữ liệu lớn để dự báo, cảnh báo sớm tình hình tư tưởng và dư luận xã hội. Đây là một bước chuyển khá rõ từ công tác tuyên truyền truyền thống sang quản trị nhận thức xã hội dựa trên dữ liệu.

Một điểm mới nữa đáng chú ý là, Nghị quyết yêu cầu: Một vụ việc - một đầu mối phát ngôn - một bộ thông điệp thống nhất trên cả không gian thực và không gian số. Điều này nhằm hạn chế tình trạng cùng một sự việc nhưng nhiều cơ quan phát ngôn khác nhau, thông tin không thống nhất, tạo khoảng trống để tin đồn phát triển. Nghị quyết không coi công tác tư tưởng chỉ là việc của Ban Tuyên giáo, cơ quan báo chí hay cán bộ tuyên truyền. Nghị quyết xác định cấp ủy và người đứng đầu phải trực tiếp chịu trách nhiệm. Đặc biệt, Nghị quyết xác định hiệu quả của các chính sách kinh tế, văn hóa, xã hội, an sinh, quốc phòng, an ninh, đối ngoại… cũng chính là những yếu tố trực tiếp tạo nên niềm tin xã hội. Có thể nói đây thực sự là định hướng về “tuyên giáo hành động” - công tác tư tưởng gắn với chất lượng quản trị nhà nước. Nói đơn giản: Chính sách tốt + thực hiện tốt + giải thích tốt + đối thoại tốt = công tác tư tưởng tốt. Và niềm tin là mục tiêu cuối cùng, còn dẫn dắt nhận thức là sự chuyển đổi quan trọng nhất về phương thức.

Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai một số nghị quyết, chỉ thị của Bộ Chính trị, ngày 3/9/2026. Ảnh: Phạm Thắng

Đánh giá về công tác tư tưởng thời gian qua, Nghị quyết 25-NQ/TW cũng nhận định rằng: Phương thức công tác tư tưởng còn chậm đổi mới, năng lực dẫn dắt nhận thức xã hội còn hạn chế, lực lượng và công cụ kỹ thuật chưa đồng bộ. Trong bối cảnh hiện nay với sự bùng nổ thông tin đa chiều trong môi trường số, khó khăn, thách thức của công tác tư tưởng không chỉ là “thông tin xấu, độc” mà sâu hơn là sự thay đổi căn bản cách con người hình thành nhận thức và niềm tin. Trong đó, cần quan tâm đến một số vấn đề sau:

Trước hết là, trong môi trường công nghệ số như hiện nay, tốc độ lan truyền thông tin nhanh hơn tốc độ phản ứng. Hiện nay, một sự kiện có thể được hàng triệu người biết đến chỉ sau vài phút. Nếu thông tin chính thống xuất hiện chậm, khoảng trống thông tin sẽ bị lấp đầy bởi tin đồn, suy đoán hoặc thông tin chưa được kiểm chứng. Vì vậy, thách thức không còn đơn giản là “nói đúng”, mà cần phải nắm chắc, dự báo sớm, phản ứng nhanh, đúng đối tượng. Chính vì vậy, Nghị quyết đã xác định: “Lấy dữ liệu, dự báo, cảnh báo sớm làm năng lực nền tảng; công cụ kỹ thuật hiện đại, hệ thống thiết chế thông tin cơ sở và giải pháp kỹ thuật tổng thể bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là phương tiện hỗ trợ”.

Hai là, mạng xã hội làm thay đổi “người dẫn dắt dư luận”. Đây là thay đổi rất lớn. Trước đây, nguồn thông tin chủ yếu là cơ quan báo chí và các thiết chế chính thống. Hiện nay, một cá nhân có hàng trăm nghìn người theo dõi cũng có thể tạo ảnh hưởng rất lớn đến nhận thức xã hội. Đặc biệt, khi mặt trái của sự lan truyền “vi rút tâm trí” (mind virus) trên internet bị lợi dụng sẽ ảnh hưởng rất lớn đến xã hội, nhất là lớp trẻ. Do đó, công tác tư tưởng phải chuyển từ tư duy: “Nói gì với người dân?” sang: Nắm bắt “Người dân đang nghĩ gì, vì sao họ nghĩ như vậy và ai, vấn đề gì đang ảnh hưởng đến họ?”. Đây chính là lý do Nghị quyết 25 nhấn mạnh chuyển từ “quản lý thông tin” sang “dẫn dắt nhận thức xã hội”.

Vấn đề thứ ba là AI và thuật toán làm xuất hiện một “mặt trận thông tin” hoàn toàn mới. AI có thể tạo ra: Văn bản rất thuyết phục; hình ảnh giả; video giả; giọng nói giả; nội dung được cá nhân hóa cho từng nhóm người... Hơn nữa, điều nguy hiểm không chỉ là tin giả, mà là khả năng tạo ra một môi trường thông tin, mà với công nghệ AI, thuật toán một thông tin có 80% thật, 20% giả, có tính hài hước, giật gân,... làm cho người dân dễ tiếp nhận mà khó phân biệt thật – giả. Nghị quyết, vì vậy, đặt vấn đề sử dụng AI, dữ liệu lớn, phân tích dữ liệu số để nắm bắt, dự báo và cảnh báo sớm tình hình tư tưởng, dư luận xã hội. Đồng thời “đưa văn hoá số, kỹ năng thông tin số và năng lực kiểm chứng thông tin vào chương trình giáo dục từ phổ thông đến đại học, nâng cao sức đề kháng của Nhân dân trước thông tin xấu độc”.

Nghị quyết 25-NQ/TW đặt vấn đề sử dụng AI, dữ liệu lớn, phân tích dữ liệu số để nắm bắt, dự báo và cảnh báo sớm tình hình tư tưởng, dư luận xã hội. Ảnh minh họa

Vấn đề thứ tư là, xã hội ngày nay ngày càng đa dạng về lợi ích và cách tiếp nhận thông tin (đặc biệt là lớp trẻ). Đây là sự thay đổi rất lớn trong xã hội, khi thế giới phẳng, khi đất nước hội nhập sâu vào thế giới, khi lớp trẻ tiếp cận với nhiều nền văn hóa. Chính vì vậy, không thể dùng một thông điệp, một cách tuyên truyền cho tất cả. Thanh niên, công nhân, doanh nhân, trí thức, nông dân, đồng bào dân tộc thiểu số, người cao tuổi... có nhu cầu thông tin và cách tiếp nhận rất khác nhau. Thách thức mới là phải chuyển từ: “Tuyên truyền đại chúng” sang “Truyền thông theo nhóm đối tượng và theo từng địa bàn”. Nghị quyết 25 yêu cầu mỗi chủ trương, chính sách lớn phải có phương án truyền thông phù hợp với từng nhóm đối tượng. Điều này là một áp lực rất lớn cho công tác tuyên truyền.

Vấn đề thứ năm là, công tác tư tưởng ở cơ sở có thể không theo kịp thay đổi xã hội nếu không có sự đổi mới và tăng cường năng lực. Đây là vấn đề đáng chú ý sau sắp xếp tổ chức bộ máy và thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp. Nghị quyết thẳng thắn đánh giá công tác tư tưởng ở cơ sở chưa theo kịp yêu cầu mới. Trong khi đó, những vấn đề tư tưởng lại thường phát sinh rất cụ thể: Triển khai dự án trên địa bàn, quyết định thu hồi đất đai, vấn đề môi trường, triển khai chính sách mới hay thông tin lan truyền trên mạng xã hội... Nếu chính quyền cơ sở không nắm được từ sớm, một vấn đề nhỏ có thể trở thành vấn đề lớn. Trong khi đó, thẩm quyền của chính quyền cơ sở hiện nay rất lớn, trực tiếp với dân vừa là cơ hội để thực thi tốt hơn, vừa là thách thức nếu đội ngũ cán bộ chưa tốt hay chưa được kiểm tra giám sát thường xuyên của cấp trên và của nhân dân. Bên cạnh đấy, toàn bộ hệ thống chính trị và cả đội ngũ làm công tác tư tưởng ở cơ sở mới tiếp cận với bối cảnh mới, địa bàn rộng, dân cư đông mà chưa có hệ thống như cấp huyện trước đây. Trong khi đó, trong bối cảnh mới, năng lực của đội ngũ làm công tác tư tưởng đòi hỏi phải thay đổi rất mạnh. Không chỉ giỏi viết bài, nói chuyện, giao tiếp, hiểu tâm lý,... mà còn đòi hỏi năng lực đối thoại, thuyết phục, phân tích dữ liệu, truyền thông số, xử lý khủng hoảng thông tin trên môi trường số, sử dụng AI,.. mà công tác đào tạo nâng cao năng lực không thể nhanh. Chính vì vậy, Nghị quyết định hướng chuyển trọng tâm công tác tư tưởng về cơ sở, địa bàn dân cư, kết hợp công tác tư tưởng trên không gian thực và không gian ảo. Đồng thời khẳng định bố trí đủ và xây dựng tiêu chuẩn năng lực và tiêu chuẩn chức danh, đào tạo bồi dưỡng đội ngũ làm công tác tư tưởng ở cơ sở cùng với nâng cấp cơ sở hạ tầng kỹ thuật số, giải pháp công nghệ cũng như xây dựng một hệ sinh thái thông tin chính thống,...

Cán bộ xã Giai Xuân nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người dân. Ảnh: Mai Hoa

Thế giới đang diễn ra cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư với sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ số, AI,... Đó là cơ hội để đất nước chúng ta bước vào kỷ nguyên mới với khát vọng vươn mình. Đồng thời cũng đặt ra thách thức to lớn, trong đó có công tác tư tưởng trong bối cảnh bùng nổ thông tin. Khi mà thông tin và quản lý thông tin trở thành quyền lực. Nghị quyết 25 ra đời nhằm giải quyết bài toán công tác tư tưởng trong bối cảnh mới. Khi mà công nghệ có thể làm thay đổi thông tin, làm con người thay đổi cách tiếp nhận thông tin, thì niềm tin là vấn đề trung tâm, và hiệu quả của công tác tư tưởng cần được đo đếm được. Vì vậy, công tác tư tưởng trong giai đoạn mới không nên chỉ đặt câu hỏi: “Làm thế nào để tuyên truyền tốt hơn?” mà phải đặt câu hỏi lớn hơn: “Làm thế nào để hiểu xã hội tốt hơn, đối thoại tốt hơn, giải quyết vấn đề tốt hơn và từ đó củng cố niềm tin”. Đó chính là lý do quan điểm “dẫn dắt nhận thức xã hội” là điểm đột phá quan trọng nhất của Nghị quyết 25. Và giải pháp quan trọng nhất là: Hiểu xã hội bằng dữ liệu, đối thoại thay cho độc thoại, thuyết phục bằng thực tiễn, dẫn dắt nhận thức xã hội trên cả không gian thực và không gian số. Trong đó, “nắm bắt tư tưởng, dư luận xã hội” phải đi trước, còn “niềm tin và đồng thuận xã hội” là thước đo cuối cùng.