Nghị quyết 57: Tạo động lực mới cho ngành hóa chất

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là kim chỉ nam nhằm thúc đẩy mạnh mẽ tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, trong đó có ngành hóa chất.

Định hướng phát triển hóa chất công nghệ cao

Quyết định số 726/QĐ-TTg ngày 16/6/2022 phê duyệt Chiến lược phát triển ngành công nghiệp hóa chất Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2040 xác định quan điểm phát triển nhanh, bền vững ngành công nghiệp hóa chất, ứng dụng công nghệ hiện đại, thân thiện với môi trường, hướng tới tăng trưởng xanh và kinh tế tuần hoàn…

Ngành hóa chất đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất.

Mục tiêu là đến năm 2040, công nghiệp hóa chất Việt Nam được phát triển với đa số các phân ngành có công nghệ tiên tiến chất lượng sản phẩm đạt tiêu chuẩn quốc tế, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cần, sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả, cạnh tranh bình đẳng trong hội nhập quốc tế; bước đầu chủ động trong các khâu nghiên cứu, thiết kế, chế tạo, làm chủ công nghệ sản xuất một số sản phẩm chất lượng cao; phát huy nội lực, góp phần vào phát triển một nền kinh tế Việt Nam độc lập, tự chủ. Đáng chú ý, đến năm 2040, đáp ứng được một phần nhu cầu trong nước các sản phẩm hóa chất cơ bản hữu cơ, sơn đặc chủng, pin - ắc quy công nghệ cao…

Theo Cục Hóa chất (Bộ Công Thương), tại Việt Nam, trong số 10 ngành công nghiệp lớn nhất cả nước theo phân ngành cấp 2, công nghiệp hóa chất được xếp vào nhóm ngành thứ ba, chiếm tỷ trọng 2-5% GDP của toàn ngành công nghiệp. Tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất công nghiệp của ngành khoảng 10-11%/năm; lực lượng lao động khoảng 2,7 triệu (chiếm gần 10% lao động toàn ngành công nghiệp) và năng suất lao động cao 1,36 lần năng suất lao động trung bình của toàn ngành công nghiệp (do có mức độ tự động hóa khá cao).

Không chỉ góp phần thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa, ngành hóa chất còn tạo nền tảng cho phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng tự chủ của nền kinh tế.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Phùng Mạnh Ngọc, Cục trưởng Cục Hóa chất cho biết, trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, yêu cầu tất yếu đặt ra là phải đẩy mạnh hoạt động hỗ trợ, khuyến khích nghiên cứu khoa học, công nghệ trong ngành hóa chất hướng tới học xanh và bền vững.

Cụ thể, trong sản xuất pin, ắc quy đã ứng dụng công nghệ sản xuất pin sạc thế hệ mới có công suất lưu điện cao, pin Liti thế hệ mới như Li(Ni0,5Mn0,5)O2, pin nhiên liệu kiểu màng polymer điện ly (PEM), ắc quy NaS dùng cho thiết bị điện năng tái sinh. Về lĩnh vực cao su đã sản xuất polyisopren, loại vật liệu tổng hợp có thành phần tương tự như vật liệu từ cao su thiên nhiên trên cơ sở isopren là sản phẩm phụ của ngành công nghiệp sản xuất etylen. Isopren sinh học còn được sản xuất theo phương pháp lên men có thể dùng để sản xuất ra các sản phẩm cao su thay thế cho các sản phẩm đi từ dầu mỏ.

Triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem) xác định, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ là trụ cột trong chiến lược phát triển của Vinachem giai đoạn mới. Tập đoàn đặt mục tiêu không chỉ nâng cao hiệu quả quản trị, tối ưu sản xuất mà còn từng bước chuyển dịch sang các lĩnh vực hóa chất có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

Theo đó, Vinachem sẽ tập trung phát triển các sản phẩm hóa dược, hóa mỹ phẩm, vật liệu mới, hóa chất phục vụ công nghiệp điện tử, bán dẫn, pin lưu trữ năng lượng và tách chiết đất hiếm; đồng thời đẩy mạnh xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu - phát triển (R&D), ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, ERP và các nền tảng số trong điều hành toàn hệ thống.

Báo cáo của Vinachem cho thấy, trong giai đoạn 2021-2025, tập đoàn đã triển khai đồng bộ nhiều chương trình, kế hoạch và cơ chế về khoa học công nghiệp, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Cụ thể, Vinchem đã thực hiện 76 đề tài, dự án khoa học công nghiệp và hơn 3.700 sáng kiến, mang lại hiệu quả thiết thực: tiết kiệm năng lượng, giảm chi phí, tăng năng suất, làm chủ nhiều quy trình kỹ thuật và phát triển thêm nhiều sản phẩm mới.

Nhiều đơn vị thành viên đã đạt được những kết quả nổi bật như: Công ty Hóa chất Việt Trì cho ra đời sản phẩm dung dịch khử khuẩn De-virus phục vụ phòng chống dịch bệnh. Đồng thời cải tiến dây chuyền sản xuất PAC bột nhằm làm sạch môi trường nước; Công ty Hóa chất Cơ bản Miền Nam làm chủ công nghệ sản xuất Chloramin B và PAC dạng bột, thay thế sản phẩm nhập khẩu, tiết kiệm hàng chục tỷ đồng mỗi năm.

Trong lĩnh vực công nghiệp cao su, Công ty Cao su Đà Nẵng và Công ty Cao su Miền Nam đầu tư công nghệ sản xuất lốp Radial và lốp xe điện EV với chất lượng đạt tiêu chuẩn quốc tế, góp phần nâng cao vị thế sản phẩm cao su Việt Nam trên thị trường khu vực và thế giới.

Đáng chú ý, Viện Hóa học Công nghiệp Việt Nam giữ vai trò đầu tàu trong hoạt động nghiên cứu và phát triển khoa học công nghiệp của Tập đoàn. Trong giai đoạn 2021-2025, Viện đã sở hữu 2 bằng sáng chế quốc tế, 3 bằng sáng chế trong nước, 6 bằng độc quyền giải pháp hữu ích và nhiều công trình được ứng dụng hiệu quả trong sản xuất.

Tiếp tục đổi mới sáng tạo hiện thực hóa mục tiêu Nghị quyết 57

Nhận thức sâu sắc tầm nhìn chiến lược của Bộ Chính trị và Chính phủ, ngành hóa chất đã và đang khẳng định vai trò tiên phong trong việc biến các chủ trương vĩ mô thành hành động đột phá, gắn liền định hướng dịch chuyển xanh của ngành Công Thương.

Trao đổi với Báo Công Thương, ông Nguyễn Hữu Tú - Tổng giám đốc Vinachem nhấn mạnh, triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Tập đoàn xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ là trụ cột trong chiến lược phát triển của Vinachem giai đoạn mới. Tập đoàn đặt mục tiêu không chỉ nâng cao hiệu quả quản trị, tối ưu sản xuất mà còn từng bước chuyển dịch sang các lĩnh vực hóa chất có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) làm việc với Vinachem nhằm rà soát kết quả thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW

Theo đó, Vinachem sẽ tập trung phát triển các sản phẩm hóa dược, hóa mỹ phẩm, vật liệu mới, hóa chất phục vụ công nghiệp điện tử, bán dẫn, pin lưu trữ năng lượng và tách chiết đất hiếm; đồng thời đẩy mạnh xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu - phát triển (R&D), ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, ERP và các nền tảng số trong điều hành toàn hệ thống. Đây được xem là bước chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa trên quy mô sang mô hình tăng trưởng dựa trên công nghệ, tri thức và đổi mới sáng tạo.

"Trọng tâm đối với các đơn vị tiếp tục đổi mới công nghệ, hiện đại hóa, cơ cấu lại sản xuất để nâng quy mô công suất; bám sát Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị về đột phá khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Hiện nay, Tập đoàn đã sản xuất được axit sulfuric tinh khiết và cung cấp cho các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp FDI, góp phần thu hút doanh nghiệp FDI đầu tư vào Việt Nam"- Tổng giám đốc Vinachem nêu và giao nhiệm vụ, đồng thời nhấn mạnh, Vinachem phải coi khoa học công nghệ là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh trong giai đoạn tới; đổi mới phải bắt đầu từ tư duy quản trị, cơ chế điều hành đến nghiên cứu phát triển sản phẩm. Trên cơ sở đó Viện Hóa học Công nghiệp Việt Nam phát huy vai trò trung tâm nghiên cứu đầu tàu, tập trung nghiên cứu các sản phẩm chiến lược, đẩy nhanh quá trình thương mại hóa kết quả nghiên cứu, góp phần hình thành những động lực tăng trưởng mới cho toàn tập đoàn.

Lãnh đạo Vinachem cho rằng, cần thiết thành lập Trung tâm Nghiên cứu phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; định hướng mô hình tổ chức, lĩnh vực nghiên cứu trọng tâm, cơ chế vận hành cũng như phương án đầu tư xây dựng trung tâm trong giai đoạn tới.

Trung tâm tập trung nghiên cứu vào 4 lĩnh vực trọng tâm gồm: hóa chất siêu tinh khiết; hóa dược; vật liệu mới và giải quyết các bài toán kỹ thuật, công nghệ phát sinh trong hoạt động sản xuất kinh doanh của các đơn vị thành viên.Tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 1.500 tỷ đồng, triển khai trong giai đoạn 2026-2030.

Việc đầu tư xây dựng Trung tâm Nghiên cứu phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là bước đi mang tính chiến lược nhằm hiện thực hóa định hướng phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của Vinachem. Trung tâm sẽ góp phần nâng cao năng lực nghiên cứu, làm chủ công nghệ lõi, phát triển các sản phẩm hóa chất công nghệ cao, từ đó nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của ngành hóa chất Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Chia sẻ thêm, PGS.TS. Nguyễn Trần Hùng - Viện Khoa học và Công nghệ Quân sự cho hay, cần quan tâm phát triển tính lưỡng dụng của ngành hóa chất, vừa phục vụ phát triển kinh tế, vừa đáp ứng yêu cầu quốc phòng, an ninh. Ông cũng kiến nghị Nhà nước có cơ chế đặt hàng các chương trình nghiên cứu trọng điểm, tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu tư mạnh hơn cho hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D), hình thành các công nghệ và sản phẩm hóa chất có hàm lượng khoa học, công nghệ cao.