Nghị quyết 57 tạo động lực mới cho tăng trưởng từ khoa học công nghệ

1 năm 6 tháng không phải là quãng thời gian dài đối với một nghị quyết chiến lược, nhưng đủ để nhìn thấy một điều rất rõ: Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã tạo nên sự thay đổi căn bản trong tư duy phát triển của đất nước. Lần đầu tiên, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được đặt ở vị trí "đột phá quan trọng hàng đầu", trở thành động lực chính của tăng trưởng, của quản trị quốc gia và của năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên mới.

* Cuộc cách mạng bắt đầu từ thay đổi nhận thức

Ngày 22/12/2024, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Không chỉ là một nghị quyết chuyên ngành, đây được xem là một trong những Nghị quyết mang tính chiến lược nhất trong giai đoạn phát triển mới của đất nước, khi Việt Nam đứng trước yêu cầu phải chuyển đổi mô hình tăng trưởng, vượt qua bẫy thu nhập trung bình và tạo dựng lợi thế cạnh tranh bằng tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Người dân giải quyết thủ tục hành chính tại Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố Hà Nội. Ảnh: Vũ Quang – TTXVN

Điểm đặc biệt của Nghị quyết 57 không nằm ở việc đề cập đến khoa học và công nghệ, bởi nội dung này đã xuất hiện trong nhiều nghị quyết trước đây. Điều mới là Nghị quyết đã thay đổi cách nhìn về vai trò của khoa học, công nghệ.

Nếu trước đây khoa học, công nghệ thường được xem là lĩnh vực hỗ trợ phát triển thì nay được xác định là động lực chính của tăng trưởng. Nếu trước đây chuyển đổi số chủ yếu là nhiệm vụ của ngành thông tin và truyền thông thì nay trở thành yêu cầu đối với toàn bộ hệ thống chính trị, doanh nghiệp và người dân. Nếu trước đây đổi mới sáng tạo được khuyến khích thì nay được coi là điều kiện sống còn của năng lực cạnh tranh quốc gia.

Quan trọng hơn, Nghị quyết đã đưa ra một quan điểm rất mới: người dân và doanh nghiệp là trung tâm, là chủ thể, nguồn lực và động lực chính; Nhà nước giữ vai trò kiến tạo; nhà khoa học là nhân tố then chốt. Đó là sự thay đổi có tính nền tảng trong tư duy quản trị phát triển.

* Từ nghị quyết đến hành động

Nhìn lại chặng đường hơn 1 năm qua có thể thấy tốc độ triển khai Nghị quyết 57 diễn ra với cường độ hiếm thấy.

Trung ương nhanh chóng thành lập Ban Chỉ đạo về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số do Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm làm Trưởng ban Chỉ đạo; Chính phủ ban hành chương trình hành động; Quốc hội từng bước hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và cơ chế đặc thù nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, đầu tư, tài chính, thử nghiệm công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Tỉnh Đồng Tháp đã và đang triển khai sâu rộng Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số nhằm thúc đẩy xây dựng chính quyền hiện đại, nâng cao hiệu quả phục vụ người dân. Ảnh: Hữu Chí - TTXVN

Ở địa phương, Nghị quyết 57 không còn là khẩu hiệu mà đã trở thành chương trình hành động cụ thể. Các tỉnh, thành phố xây dựng kế hoạch triển khai, thành lập ban chỉ đạo, xác định các nhiệm vụ trọng tâm về chuyển đổi số, dữ liệu, cải cách hành chính, phát triển doanh nghiệp công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực số của đội ngũ cán bộ. Nhiều địa phương đã tổ chức sơ kết, đánh giá định kỳ, coi kết quả thực hiện Nghị quyết là một trong những tiêu chí đánh giá hiệu quả lãnh đạo, điều hành.

Điển hình như tại TP Hồ Chí Minh, Thành phố đã chủ động cụ thể hóa Nghị quyết 57 thông qua các kế hoạch hành động đồng bộ, hướng đến mục tiêu kinh tế số đóng góp ≥ 30% GRDP năm 2026. TP Hồ Chí Minh là địa phương đầu tiên trong cả nước ban hành đầy đủ chiến lược phát triển dữ liệu số thành phố giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2035.

Về phát triển thị trường khoa học-công nghệ, Thành phố đã triển khai 54 sản phẩm công nghệ tham gia thí điểm thương mại hóa, thu hút đầu tư khoảng 500 tỷ đồng; ra mắt Sàn giao dịch công nghệ phiên bản mới thu hút 17 hợp đồng chuyển giao, trị giá khoảng 22 tỷ đồng.

Về hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, Thành phố có hệ sinh thái với 35 vườn ươm/trung tâm đổi mới sáng tạo, giữ vị trí Top 5 Đông Nam Á, Top 110 hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo năng động toàn cầu, quy mô khoảng 7 đến 7,5 tỷ USD. Cùng với đó, đã đăng ký 3.385 đơn đăng ký sở hữu trí tuệ.

Tốc độ lan tỏa của Nghị quyết 57 còn vượt ra ngoài phạm vi cơ quan quản lý nhà nước. Các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp sản xuất đều bắt đầu điều chỉnh chiến lược phát triển theo tinh thần lấy đổi mới sáng tạo làm nền tảng.

* Chuyển biến mạnh về nhận thức và thể chế

Điểm nổi bật sau 18 tháng thực hiện là nhận thức về vai trò của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã thay đổi sâu sắc trong toàn hệ thống chính trị.

Phát biểu chỉ đạo Hội nghị sơ kết 1 năm 6 tháng triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia chiều ngày 1/7/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đánh giá, sau 18 tháng triển khai, Nghị quyết 57 đã tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của cả hệ thống chính trị; thể chế, cơ chế, chính sách đã từng bước được hoàn thiện; nhiều điểm nghẽn, nút thắt đã được giải quyết; nhiều cơ chế mới, tạo thuận lợi cho phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã từng bước được hình thành và có ý nghĩa chiến lược đối với giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Từ sự chỉ đạo quyết liệt của Ban Chỉ đạo, các cơ quan ở cả 4 khối trong hệ thống chính trị (Đảng, Quốc hội, Chính phủ, Mặt trận) đã nỗ lực triển khai với khối lượng công việc rất lớn. Tính từ khi triển khai Nghị quyết đến ngày 29/6/2026, đã có 1.937 nhiệm vụ được giao (gồm 468 nhiệm vụ thường xuyên và 1.469 nhiệm vụ có thời hạn). Trong đó, đã hoàn thành 1.245/1.469 nhiệm vụ có thời hạn (đạt 84,8%); 168 nhiệm vụ đang thực hiện trong hạn (11,4%) và còn 56 nhiệm vụ quá hạn (3,8%).

Tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm 6 tháng triển khai thực hiện Nghị quyết số 57, Chánh Văn phòng Trung ương Đảng Nguyễn Hải Ninh, Phó Trưởng ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số nêu rõ: điểm nổi bật là việc Ban Chỉ đạo đẩy mạnh phương thức chỉ đạo, điều hành dựa trên dữ liệu với việc theo dõi, giám sát việc thực hiện Nghị quyết 57 và 9 nghị quyết còn lại trên môi trường số (Hệ thống theodoinq.dcs.vn), nhằm nâng cao trách nhiệm giải trình và chuyển mạnh từ mô tả việc đã triển khai sang đánh giá kết quả, hiệu quả, tác động.

Quán triệt yêu cầu thể chế phải đi trước, mở đường và tạo động lực phát triển, trong 1 năm 6 tháng vừa qua, công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế, chính sách cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số được triển khai với khối lượng lớn văn bản được ban hành, tạo kết quả đột phá, tháo gỡ cơ bản những điểm nghẽn, rào cản cố hữu và mở ra hành lang pháp lý thông thoáng cho phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Các cơ quan của Đảng, Chính phủ, Quốc hội, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã xây dựng, trình ban hành hơn 400 văn bản, gồm 13 văn bản của Ban Bí thư, 30 luật, hơn 70 nghị định, 30 nghị quyết, 72 quyết định của Thủ tướng Chính phủ, hơn 80 thông tư và hàng trăm văn bản chỉ đạo, hướng dẫn của các cấp, ngành, tạo nền tảng pháp lý quan trọng. Đến nay, các bộ, cơ quan tiếp tục hoàn thiện để ban hành một số dự án luật và 19 văn bản hướng dẫn thi hành các luật có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.

Công tác chuyển đổi số có chuyển biến rõ nét, phục vụ trực tiếp người dân, doanh nghiệp và bảo đảm vận hành phục vụ hệ thống chính trị và mô hình chính quyền 2 cấp. Cụ thể, khoảng 91,9% dân số được phủ 5G, hơn 71 triệu tài khoản định danh điện tử được kích hoạt, tỷ lệ hồ sơ trực tuyến tại địa phương đạt 93,54%, ước tính tiết kiệm hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm cho người dân, doanh nghiệp và Nhà nước…

* Và hành trình phía trước

Bên cạnh kết quả đạt được vẫn còn những tồn tại, hạn chế. Phát biểu chỉ đạo hội nghị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã thẳng thắn chỉ ra những tồn tại, hạn chế, điểm nghẽn vẫn chưa được xử lý triệt để từ thể chế, cơ chế chính sách đến hạ tầng nhân lực, dữ liệu bảo mật, giải ngân vốn… và hiệu quả triển khai chưa tương xứng với quyết tâm chính trị và nguồn lực đã bố trí, đặc biệt nhiều nơi vẫn thiếu sản phẩm cụ thể, chưa tạo được đóng góp rõ nét vào tăng trưởng, năng suất lao động và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh 4 yêu cầu lớn, đó là: Tiếp tục quán triệt sâu sắc Nghị quyết 57 gắn với yêu cầu triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Mỗi cấp ủy, tổ chức đảng, mỗi cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu, phải coi thực hiện Nghị quyết 57 là nhiệm vụ chính trị quan trọng và thường xuyên của mình; không được coi đây chỉ là việc của cơ quan chuyên môn. Trung ương đã quyết liệt, địa phương cũng phải quyết liệt; tỉnh quyết liệt thì xã cũng phải chuyển động; các cơ quan trong hệ thống chính trị phải gương mẫu đi đầu để doanh nghiệp và người dân cùng tham gia thực hiện.

Phải chuyển mạnh sang tạo ra sản phẩm, kết quả và giá trị cụ thể, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị cần chuyển mạnh từ tư duy hoàn thành đầu việc sang tư duy tạo ra sản phẩm đầu ra. Từ nay các nhiệm vụ thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW chỉ được coi là hoàn thành khi có sản phẩm vận hành, dữ liệu kiểm chứng, người dùng thực tế và hiệu quả đo được.

Không chỉ báo cáo đã ban hành văn bản, đã tổ chức hội nghị, đã thành lập ban chỉ đạo, đã xây dựng kế hoạch, mà phải trả lời bằng sản phẩm cụ thể: công nghệ nào được làm chủ, dữ liệu nào được kết nối, thủ tục nào được cắt giảm, doanh nghiệp nào lớn lên, ngành nào tăng năng suất, người dân được hưởng lợi gì, xã hội tiết kiệm được bao nhiêu, tăng trưởng được đóng góp bao nhiêu...

Phải tạo được chuyển biến đồng bộ từ Trung ương tới địa phương, từ các cơ quan trong hệ thống chính trị ra toàn xã hội. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu: Đối với các bộ, ngành Trung ương, ngoài trách nhiệm quản lý nhà nước, phải thực sự đóng vai trò kiến tạo phát triển ngành, lĩnh vực phụ trách; Đối với các địa phương, phải chuyển mạnh từ tư duy thụ động chờ hướng dẫn sang tư duy chủ động tổ chức thực hiện, sáng tạo trong khuôn khổ pháp luật và phân cấp, phân quyền của Trung ương; Đối với cộng đồng doanh nghiệp, cần tăng cường đầu tư cho nghiên cứu phát triển, đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, đào tạo nhân lực chất lượng cao và tham gia các chương trình công nghệ chiến lược quốc gia; Đối với các viện nghiên cứu, trường đại học và đội ngũ các nhà khoa học, cần tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt trong tạo ra tri thức mới, công nghệ mới và nguồn nhân lực chất lượng cao....

Phải đổi mới mạnh mẽ công tác lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra, giám sát và đánh giá kết quả thực hiện. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu người đứng đầu các cấp phải trực tiếp lãnh đạo, trực tiếp chỉ đạo, trực tiếp kiểm tra và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW.

Nhìn lại chặng đường 1 năm 6 tháng, có thể khẳng định Nghị quyết 57 đã tạo nền móng cho một cuộc chuyển mình mới của đất nước. Chặng đường phía trước còn nhiều thách thức, nhưng với quyết tâm chính trị cao, sự đồng lòng của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và người dân, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ tiếp tục trở thành động lực mạnh mẽ đưa Việt Nam vững bước trong kỷ nguyên phát triển mới.