Nghĩ từ đề xuất miễn thuế cho doanh nghiệp cung cấp suất ăn

Khi xây dựng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp và Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Chính phủ đưa ra đề xuất này nhằm khuyến khích cung cấp suất ăn chất lượng, bảo đảm an toàn thực phẩm, góp phần giảm chi phí cho người học, người bệnh.

Theo giải trình của Chính phủ, phần thuế được miễn sẽ được “cộng thêm” vào giá trị bữa ăn. Bộ Tài chính sẽ hướng dẫn cụ thể, có thể thiết kế mẫu hợp đồng để trường học, cơ sở y tế áp dụng khi ký với doanh nghiệp. Doanh thu từ cung cấp suất ăn cho trường học, bệnh viện cũng phải được hạch toán riêng và chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan thuế.

Từ góc độ thẩm tra, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng miễn thuế không phải công cụ trực tiếp để bảo đảm tuân thủ các quy định về an toàn thực phẩm; đồng thời, chưa có cơ sở rõ để khẳng định lợi ích từ ưu đãi sẽ được doanh nghiệp sử dụng để giảm giá hoặc nâng cao chất lượng bữa ăn. Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát các căn cứ chính trị, pháp lý và thực tiễn; trường hợp giữ đề xuất, phải bảo đảm đầy đủ quy trình, thủ tục luật định khi bổ sung nội dung sửa đổi Luật Thuế thu nhập cá nhân.

Những băn khoăn này cho thấy, để đánh giá đầy đủ tính khả thi của chính sách, cần nhìn kỹ hơn vào cách phần ưu đãi thuế được chuyển thành giá trị thực tế của bữa ăn.

Trước hết là việc xác định phần thu nhập được hưởng ưu đãi. Trên thực tế, một doanh nghiệp có thể đồng thời cung cấp suất ăn cho trường học, bệnh viện, khu công nghiệp, khu chế xuất, hàng không và nhiều nhóm khách hàng khác. Nếu chỉ miễn thuế đối với thu nhập từ cung cấp suất ăn cho trường học, bệnh viện, doanh nghiệp phải bóc tách doanh thu, chi phí và thu nhập tương ứng. Với những chi phí dùng chung cho nhiều hoạt động, nguyên tắc phân bổ cũng phải đủ rõ để vừa xác định đúng phần được ưu đãi, vừa thuận lợi cho doanh nghiệp và cơ quan thuế khi thực hiện.

Khó hơn là bảo đảm phần thuế được miễn thực sự chuyển thành giá trị tăng thêm của bữa ăn. Thuế thu nhập doanh nghiệp được xác định trên thu nhập chịu thuế, trong khi giá suất ăn được xác lập qua hợp đồng. Phần ưu đãi sẽ được tính vào giá trị bữa ăn ngay khi ký hợp đồng hay sau khi xác định kết quả kinh doanh? Nếu số thuế thực tế được miễn khác dự tính ban đầu, phần chênh lệch được xử lý thế nào? Và quan trọng hơn, bằng cơ chế nào có thể kiểm chứng lợi ích từ ưu đãi đã thực sự đến với học sinh, người bệnh?

Từ đây đặt ra một câu hỏi rộng hơn: nếu mục tiêu cuối cùng là nâng cao giá trị bữa ăn, nguồn lực hỗ trợ nên đến người thụ hưởng bằng cách nào? Bên cạnh ưu đãi qua doanh nghiệp, phương án hỗ trợ trực tiếp cũng cần được đặt cạnh để so sánh và làm rõ: với cùng một nguồn lực Nhà nước dành ra, cách nào đưa được nhiều lợi ích hơn đến người thụ hưởng, qua ít khâu trung gian hơn và với chi phí thực hiện hợp lý hơn?

Xét đến cùng, một chính sách tốt không chỉ cần đúng về mục tiêu, mà còn phải khả thi trong thực tế, bảo đảm nguồn lực được chuyển hóa thành lợi ích cụ thể cho người dân. Nếu cơ chế thực hiện phức tạp, khó kiểm soát, chi phí lớn hoặc lợi ích khó đến đúng người thụ hưởng, khoảng cách từ chính sách đến cuộc sống vẫn còn xa.

Đó cũng là ý nghĩa sâu hơn trong yêu cầu của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn. Tính khả thi, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện được tính kỹ ngay từ khâu lựa chọn, thiết kế chính sách sẽ góp phần nâng cao chất lượng lập pháp, đồng thời tạo nền tảng khắc phục điểm yếu trong thực thi pháp luật.