Nghịch lý cá nhân dùng nhiều AI, doanh nghiệp tăng nguy cơ rủi ro bảo mật

Cá nhân sử dụng AI ngày càng nhiều. Ảnh minh họa: IT

Doanh nghiệp đã có AI, nhưng năng suất vẫn chưa tăng tương xứng

Trong 6 tháng đầu năm nay, khảo sát nhanh của cộng đồng CIO Vietnam với 200 thành viên tham gia AI FOR CIO 2026 cho thấy một lớp thách thức mới: 47% người tham gia xem việc chưa xác định rõ hiệu quả ở mức độ doanh nghiệp.

Khảo sát mang tính thăm dò trong cộng đồng tham gia chương trình, không đại diện cho toàn bộ thị trường. Tuy nhiên, một xu hướng đáng chú ý là trí tuệ nhân tạo (AI) giúp cá nhân làm việc nhanh hơn, nhưng chưa chắc tổ chức tốt hơn. Đó cũng là vấn đề được các nhà chuyên môn chia sẻ tại chuỗi sự kiện về AI diễn ra ngày 23/9 tại TPHCM.

Theo Khảo sát Người đi làm và Công việc 2026 do Anphabe thực hiện vào quý II, 58% người lao động Việt Nam đã tự học và thường xuyên sử dụng AI trong công việc, trong khi chỉ có 13% doanh nghiệp đã chính thức triển khai các chương trình ứng dụng AI trong tổ chức.

Đáng chú ý, chỉ vỏn vẹn 4% doanh nghiệp thiết lập được một quy trình làm việc bài bản và nhịp nhàng giữa con người và AI. Khoảng cách này cho thấy tốc độ ứng dụng AI của cá nhân đang đi nhanh hơn khả năng quản trị của tổ chức.

Trước đó, báo cáo Xu hướng Công việc 2025 của Anphabe cũng ghi nhận: trong nhóm người lao động dùng AI để làm việc, có tới 68% đang sử dụng các tài khoản AI cá nhân. Điều này vô tình biến AI thành "con dao hai lưỡi" một mặt giúp cá nhân cải thiện năng suất trong công việc mặt khác vô hình đẩy dữ liệu doanh nghiệp ra ngoài vùng an toàn ngoài tầm kiểm soát quản trị.

Dưới góc độ nhân lực, dữ liệu từ Anphabe cho thấy doanh nghiệp đang vướng ở hai lớp. Điểm nghẽn thứ nhất là hạ tầng AI doanh nghiệp: AI cá nhân thiếu kết nối với dữ liệu, tri thức và công cụ nội bộ, trong khi tổ chức khó kiểm soát quyền truy cập và cách dữ liệu được sử dụng.

Điểm nghẽn thứ hai là cách tổ chức công việc: AI có thể giúp một bước nhanh hơn, nhưng nếu luồng công việc, vai trò và tiêu chuẩn kiểm chứng không thay đổi, năng suất vẫn khó lan từ cá nhân sang cả tổ chức. Hệ quả, doanh nghiệp đã có AI, nhưng năng suất vẫn chưa tăng tương xứng.

Dữ liệu từ cộng đồng CIO Vietnam giai đoạn 2024-2026 cho thấy bài toán AI của doanh nghiệp đang dịch chuyển: từ tìm hiểu và thử nghiệm sang khả năng mở rộng, hiệu quả đầu tư và trách nhiệm đối với kết quả.

AI đang trở thành một lực lượng lao động mới trong doanh nghiệp

Ở góc độ chuyên gia công nghệ, nhà sáng lập kiêm Tổng giám đốc Base.vn Phạm Kim Hùng cho biết trước đây các phần mềm chủ yếu được xây dựng để hỗ trợ con người làm việc, thì sự xuất hiện của AI Agent (tác nhân AI) đang đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải xem xét lại cách tổ chức công việc và vận hành hệ thống.

AI Agent là hệ thống phần mềm trí tuệ nhân tạo có khả năng tự nhận thức môi trường, lập kế hoạch, ra quyết định và thực hiện hành động độc lập để đạt một mục tiêu cụ thể, với mức độ can thiệp của con người được giảm thiểu.

Trong mô hình truyền thống, phần mềm chủ yếu hỗ trợ con người thực hiện nhiệm vụ và phối hợp trong công việc. Hiện nay, AI đang mở ra khả năng có thêm một lực lượng lao động mới trực tiếp tham gia vào công việc, đó là AI Agent.

Khoảng hai năm qua, ngành phần mềm doanh nghiệp đang liên tục làm mới. Những nhà cung cấp từng định hình kỷ nguyên SaaS (phần mềm dưới dạng dịch vụ), ngày càng tập trung vào AI Agent, Copilot và các mô hình vận hành mới. Sự thay đổi này không chỉ nằm ở việc bổ sung tính năng AI vào các sản phẩm hiện có. Tổng giám đốc Base.vn cho rằng, trong bối cảnh mới, doanh nghiệp cần xem xét lại kiến trúc phần mềm từ nền tảng, thay vì chỉ "gắn công nghệ mới vào hệ thống cũ".

Một yêu cầu quan trọng là tổ chức dữ liệu và quy trình. AI Agent muốn hoạt động hiệu quả cần được đặt trong một hệ thống có dữ liệu, nghiệp vụ và quy trình rõ ràng. Nếu những thành phần này chưa được cấu trúc phù hợp, việc đưa AI vào vận hành sẽ khó đạt hiệu quả.