Nghịch lý điều trị ung thư: Có máy PET/CT, thiếu dược chất, bệnh nhân ung thư phải 'Nam tiến, Bắc tiến'

Trong khi đó, nhu cầu điều trị ung thư ngày càng tăng, nhưng năng lực xạ trị của cả nước vẫn còn hạn chế, đặt ra yêu cầu phải tính toán lại quy hoạch mạng lưới và đầu tư hạ tầng theo nhu cầu thực tế.

Có máy PET/CT nhưng khó tìm dược chất

Trao đổi về tình trạng nguồn cung thuốc, ông Nguyễn Thành Lâm, Phó cục trưởng Cục Quản lý Dược, Bộ Y tế, cho biết Cục đang rà soát nguồn cung một số nhóm thuốc, trong đó có thuốc điều trị ung thư và dược chất phóng xạ, nhằm bảo đảm nhu cầu điều trị.

Theo ông Lâm, giấy đăng ký lưu hành hiện vẫn còn đối với các nhóm thuốc hóa dược và dược chất phóng xạ liên quan. Cục tiếp tục rà soát khả năng cung ứng, mức độ đáp ứng nhu cầu và những vấn đề có thể ảnh hưởng đến nguồn cung.

Trường hợp bệnh viện xảy ra tình trạng thiếu thuốc, nguyên nhân có thể liên quan đến đấu thầu, mua sắm hoặc công tác lập kế hoạch. Các cơ sở khám chữa bệnh cần chủ động mua sắm để bảo đảm đủ thuốc phục vụ điều trị. Ảnh: Tâm Anh

Trước đó, một số cơ sở y tế phía Nam được phản ánh có hệ thống PET/CT nhưng gặp khó khăn trong việc cung ứng dược chất phóng xạ. Một số bệnh nhân ung thư đang điều trị tại TP HCM, khi có chỉ định PET/CT để đánh giá tổn thương, phải di chuyển ra Hà Nội.

Tình trạng này được người bệnh phản ánh kéo dài gần hai năm do nguồn dược chất phóng xạ tại khu vực phía Nam gặp khó khăn.

PET/CT là kỹ thuật có vai trò quan trọng trong chẩn đoán, đánh giá tổn thương và theo dõi điều trị ung thư. Tuy nhiên, để thực hiện kỹ thuật này không chỉ cần máy móc mà còn phải có nguồn dược chất phóng xạ phù hợp.

TS.BS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, cũng cho biết đơn vị đã có văn bản đề nghị các bệnh viện báo cáo tình hình cung ứng, sử dụng dược chất phóng xạ, đặc biệt là các thuốc phục vụ chẩn đoán và điều trị ung thư.

Theo ông Đức, người đứng đầu cơ sở khám chữa bệnh phải chịu trách nhiệm bảo đảm thuốc, vật tư y tế, trong đó có thuốc phục vụ khám chữa bệnh bảo hiểm y tế, không để xảy ra tình trạng thiếu hụt làm ảnh hưởng quyền lợi người bệnh.

Tại TP HCM, từ năm 2024 đến 2026, Sở Y tế nhiều lần đề xuất, xin thẩm định chủ trương đầu tư hệ thống Cyclotron tại Bệnh viện Ung bướu cơ sở 2, nhằm chủ động sản xuất dược chất phóng xạ phục vụ PET/CT.

Tuy nhiên, đến nay việc triển khai vẫn chưa có kế hoạch cụ thể.

Trong khi đó, PET/CT thuộc nhóm kỹ thuật được bảo hiểm y tế chi trả theo quy định. Khi phải di chuyển ra Hà Nội để thực hiện kỹ thuật, người bệnh có thể phát sinh thêm đáng kể chi phí đi lại, ăn ở và thời gian điều trị.

84 máy xạ trị, đáp ứng chưa tới nhu cầu

Khó khăn về dược chất phóng xạ chỉ là một phần trong bài toán tiếp cận điều trị ung thư. Khi số ca ung thư ngày càng tăng, áp lực lên hệ thống xạ trị cũng ngày càng lớn.

ThS.BS Nguyễn Duy Anh, Phó giám đốc Trung tâm Ung bướu, Xạ trị và Y học hạt nhân Quốc tế, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, cho hay theo các số liệu được công bố những năm gần đây, Việt Nam hiện có khoảng 84 máy xạ trị gia tốc tuyến tính.

Tuy nhiên, số lượng máy không phản ánh đầy đủ khả năng đáp ứng nhu cầu điều trị thực tế.

Một số phân tích trong nước cho rằng năng lực xạ trị hiện đáp ứng khoảng 60-70% nhu cầu cơ bản. Trong khi đó, tài liệu của Bộ Y tế dẫn số liệu của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) cho thấy dịch vụ xạ trị tại Việt Nam mới đáp ứng khoảng 25-50% nhu cầu, tùy cách tính và thời điểm đánh giá.

Sự khác biệt này cho thấy việc đánh giá năng lực xạ trị cần dựa trên nhiều yếu tố, không chỉ số lượng máy mà còn công suất sử dụng, nhân lực, loại kỹ thuật và khả năng tiếp cận của người bệnh.

Nhu cầu xạ trị tại Việt Nam sẽ tiếp tục tăng do gánh nặng ung thư gia tăng, dân số già hóa và khả năng phát hiện, chẩn đoán bệnh ngày càng tốt hơn. Ảnh: Tâm Anh

Theo GLOBOCAN 2022, Việt Nam ghi nhận khoảng 180.480 ca ung thư mới trong năm 2022. Trong quá trình điều trị, một tỷ lệ đáng kể bệnh nhân cần xạ trị.

Một số chuyên gia đề xuất bổ sung khoảng 35-40 máy để đạt mức tham chiếu tối thiểu một máy/1 triệu dân.

Tuy nhiên, bác sĩ Duy Anh cho rằng đây chỉ có thể là một mốc tham khảo về hạ tầng, chưa phải đáp án cuối cùng.

"Điều cần thiết là quy hoạch nhu cầu xạ trị quốc gia theo dân cư và mô hình bệnh tật, xác định nơi cần đầu tư máy mới, nơi cần nâng cấp thiết bị và nơi cần xây dựng trung tâm xạ trị", ông nói.

Không chỉ thiếu máy, mà còn phải giảm thời gian chờ

Bác sĩ Duy Anh cho rằng năng suất một máy xạ trị thường vào khoảng 20-30 bệnh nhân mỗi ngày. Khảo sát quốc tế của IAEA ghi nhận mức phổ biến 21-30 bệnh nhân/ngày/máy, song một số cơ sở hiện vẫn phải phục vụ trên 50 bệnh nhân mỗi ngày.

Vấn đề đáng quan tâm của tình trạng quá tải không chỉ nằm ở việc người bệnh phải chờ lâu. Xạ trị là phương pháp điều trị có tính thời điểm.

Trong nhiều bệnh cảnh, đặc biệt khi phối hợp với phẫu thuật và hóa trị, việc kéo dài thời gian chờ có thể ảnh hưởng đến toàn bộ tiến trình điều trị, bác sĩ phân tích.

Bên cạnh đầu tư thêm máy, một giải pháp quan trọng là xây dựng mạng lưới chuyển tuyến xạ trị theo vùng. Không nhất thiết mỗi tỉnh đều phải có một trung tâm xạ trị lớn; thay vào đó, các trung tâm chuyên sâu có thể đảm nhận kỹ thuật phức tạp, đồng thời hỗ trợ chuyên môn cho các cơ sở vệ tinh.

Việc tăng cường hội chẩn từ xa, chia sẻ dữ liệu hình ảnh và lập kế hoạch điều trị cũng giúp phân tầng bệnh nhân phù hợp. Những ca phức tạp có thể được hội chẩn tại trung tâm chuyên sâu, trong khi các trường hợp phù hợp được điều trị tại cơ sở gần nơi sinh sống.

"Đầu tư thêm máy vẫn cần thiết, nhưng phải dựa trên quy hoạch. Cần xác định trong 5-10 năm tới, mỗi vùng cần bao nhiêu năng lực xạ trị, loại kỹ thuật nào, bao nhiêu máy, nhân lực ra sao và phân bổ ở đâu để bệnh nhân được tiếp cận điều trị trong thời gian hợp lý", bác sĩ Duy Anh nhấn mạnh.