Nghịch lý ngành trứng Việt: Sản lượng bùng nổ, đầu ra nghẽn ở 'sân nhà'

Việc phụ thuộc quá lớn vào tiêu thụ nội địa trong khi rào cản an toàn sinh học và xuất khẩu chưa được tháo gỡ triệt để đang đẩy toàn ngành vào những đợt khủng hoảng giá giảm sâu.

Theo khảo sát, tuần qua, giá trứng gia cầm tiếp tục chịu áp lực giảm tại nhiều địa phương. Trong đó, giá trứng nâu giảm về mức 1.600 – 1.700 đồng/quả, tùy theo khu vực tiêu thụ. Trứng trắng loại thu hoạch từ chuồng bệt hiện dao động ở mức 2.100 – 2.200 đồng/quả; loại thu hoạch từ chuồng lồng đạt mức 2.200 – 2.300 đồng/quả.

Nghịch lý xuất khẩu và điểm nghẽn sản xuất nhỏ lẻ

Với mức giá này, người chăn nuôi và các trang trại, hộ chăn nuôi nhỏ lẻ đang phải đối mặt với không ít khó khăn bởi chi phí đầu vào như thức ăn chăn nuôi, con giống và vận hành vẫn ở mức cao. Thực trạng giá trứng giảm và duy trì ở vùng thấp trong thời gian qua đã phản ánh rõ nét những bất cập về cân đối cung - cầu, đồng thời gióng lên hồi chuông cảnh báo về sức ép tiêu thụ của ngành trứng hiện nay.

Nhìn vào bức tranh rộng hơn qua khả năng tiêu thụ thực phẩm của người Việt Nam 5 năm gần đây có thể thấy một sự dịch chuyển rõ nét trong cơ cấu bữa ăn hàng ngày.

Theo số liệu thống kê của Hội Chăn nuôi Việt Nam, tiêu thụ trứng gia cầm ghi nhận tốc độ tăng trưởng ấn tượng, tăng liên tục từ 178,9 quả/người/năm (2021) lên 183,8 quả (2022), 191 quả (2023), 202 quả (2024) và chạm mốc 207 quả/người/năm vào năm 2025.

Đầu ra của trứng gia cầm vẫn bấp bênh vì chủ yếu tiêu thụ trong nước.

Sự gia tăng mức tiêu thụ bình quân đã nâng tổng sản lượng trứng gia cầm cả nước tăng vọt. Nếu như năm 2023, sản lượng trứng cả nước đạt 19,2 tỷ quả, thì đến năm 2024 đã đạt 20,35 tỷ quả, năm 2025 vọt lên 21,4 tỷ quả và dự báo sẽ sớm chạm ngưỡng 25 - 26 tỷ quả trong một vài năm tới.

Trứng gia cầm vốn được đánh giá là nguồn protein quan trọng, đồng thời là một trong những trụ cột an ninh lương thực toàn cầu. Trên thế giới, ngành trứng duy trì tốc độ tăng trưởng 2,3%/năm – vượt qua cả thịt gà, thịt bò, thịt heo và sữa.

Thế nhưng tại Việt Nam, nghịch lý đang xảy ra khi sản lượng bùng nổ và người tiêu dùng nội địa tiêu thụ ngày càng nhiều, nhưng người chăn nuôi vẫn điêu đứng vì giá rẻ, còn bài toán đầu ra vẫn chưa có lời giải triệt để.

Một trong những nguyên nhân cốt lõi khiến thị trường trứng nội địa liên tục rơi vào các đợt khủng hoảng thừa cục bộ, đẩy giá bán xuống mức thấp là sự mất cân đối nghiêm trọng giữa tiêu thụ nội địa và thương mại quốc tế.

Theo số liệu thống kê của ngành chăn nuôi năm 2025, trong khi các sản phẩm chăn nuôi khác thu được hàng trăm triệu USD từ xuất khẩu (sữa và sản phẩm sữa đạt 354,1 triệu USD; thịt và heo giống đạt 63,5 triệu USD; con giống gia cầm đạt 21 triệu con; thức ăn chăn nuôi đạt 1,5 tỷ USD), thì kim ngạch xuất khẩu trứng lại giảm tới 38% so với năm 2024, chỉ đạt 1,4 triệu USD.

Con số 1,4 triệu USD xuất khẩu là quá nhỏ so với quy mô sản lượng 21,4 tỷ quả trứng được sản xuất mỗi năm. Điều này đồng nghĩa với việc gần như 99% sản lượng trứng sản xuất ra phải tiêu thụ trên thị trường nội địa.

Phân tích về nghịch lý này, bà Nguyễn Thị Bích Phượng - Giám đốc Kinh doanh Tafa Group – chỉ ra rằng ngành trứng vốn mang đặc thù thương mại rất khắt khe. Mặc dù sản lượng thế giới đạt hàng trăm tỷ quả, nhưng chỉ khoảng 2% tổng sản lượng trứng được giao dịch quốc tế do rào cản hạn sử dụng ngắn và yêu cầu kiểm dịch cực kỳ nghiêm ngặt.

Tại Việt Nam, rào cản này càng  khó vượt qua do cấu trúc ngành chăn nuôi còn nhiều bất cập. Có tới 70% quy mô sản xuất trứng gia cầm hiện nay vẫn thuộc về các hộ gia đình nhỏ lẻ. Việc chăn nuôi phân tán, thiếu liên kết chuỗi khiến công tác kiểm soát an toàn sinh học gặp rất nhiều rủi ro, đặc biệt là mối đe dọa thường trực từ các đợt dịch cúm gia cầm độc lực cao.

Bà Nguyễn Thị Bích Phượng chia sẻ, rào cản lớn nhất ngăn trứng Việt bước ra thị trường thế giới không phải là chúng ta thiếu sản lượng, mà là thiếu sự đồng bộ về tiêu chuẩn an toàn sinh học và khả năng kiểm soát dịch bệnh trên diện rộng. Các thị trường nhập khẩu khắt khe yêu cầu vùng chăn nuôi phải an toàn dịch bệnh, sản phẩm phải đạt tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc đến từng công đoạn. Khi 70% sản lượng nằm ở khối hộ nhỏ lẻ không đáp ứng được quy chuẩn an toàn sinh học, trứng Việt rất khó vượt qua các rào cản kỹ thuật để mở cửa thị trường xuất khẩu chính ngạch.

Hệ quả là mỗi khi sức mua nội địa giảm hoặc nguồn cung trong nước tăng vượt ngưỡng tiêu dùng bình quân, áp lực dội ngược lại các trang trại, biến thị trường trứng thành nơi cạnh tranh gay gắt về giá và đẩy người chăn nuôi vào cảnh khốn đốn.

"Trứng sạch" để hướng tới mục tiêu 3 tỷ USD

Để chấm dứt tình trạng giá bán bấp bênh, thoát khỏi cái bẫy "được mùa mất giá" và hiện thực hóa khát vọng nâng giá trị ngành trứng Việt Nam lên cột mốc 3 tỷ USD, việc chuyển đổi mô hình từ chăn nuôi nhỏ lẻ sang chuỗi liên kết công nghệ cao và chuẩn hóa chất lượng được xem là con đường sống còn.

Theo xu hướng toàn cầu, các chuyên gia cho rằng tiêu dùng trứng đang có sự chuyển dịch mạnh mẽ. Tại các đô thị lớn, hơn 50% người tiêu dùng (thậm chí lên tới trên 95% như tại thị trường Indonesia) đã chuyển sang lựa chọn các loại trứng đóng hộp có thương hiệu, truy xuất nguồn gốc rõ ràng. Việc chăn nuôi thông minh ứng dụng AI, tự động hóa và minh bạch hóa dữ liệu sản xuất không còn là khẩu hiệu, mà đã trở thành tiêu chuẩn cạnh tranh bắt buộc.

Chăn nuôi gà cage – free (không nuôi nhốt trong lồng) giúp giải quyết khó khăn về chi phí, hạn chế dịch bệnh, mở rộng đầu ra.

Thực tiễn thành công từ các doanh nghiệp đầu ngành đã chứng minh tính hiệu quả của mô hình chuỗi khép kín, đạt tiêu chuẩn nhất định trong sản xuất.

Bà Nguyễn Thị Bích Phượng cho rằng, các hiệp định thương mại tự do như CPTPP hay EVFTA đang mở ra cơ hội rất lớn cho nông sản Việt, và nhu cầu nhập khẩu trứng từ các thị trường khu vực như Hồng Kông cũng như các tỉnh phía Nam Trung Quốc là rất hiện hữu. Tuy nhiên, lợi thế tuyệt đối sẽ thuộc về các doanh nghiệp, đơn vị giải được bài toán đồng bộ về chất lượng-bảo quản-kiểm dịch.

Ông Nguyễn Trí Công, Chủ tịch Hiệp hội chăn nuôi Đồng Nai cho biết, nông hộ, HTX có thể cải thiện nguồn thu từ các yếu tố thị trường thuận lợi của sản phẩm trứng gà nhân đạo. Hiện, nhiều cơ sở, nhà hàng cao cấp đã chủ động tìm mua trứng gà nhân đạo. Trứng gà nhân đạo (phân khúc cao cấp) có giá 40-50 nghìn đồng/hộp 10 quả, còn giá trứng nuôi nhốt lồng (phân khúc phổ thông) chỉ 24-28 nghìn đồng/hộp 10 quả. Đáng chú ý, quy trình chăn nuôi gà đẻ trứng nhân đạo được đánh giá là tiết kiệm chi phí hơn, giảm tỷ lệ hao hụt, tăng được mật độ nuôi.

Do đó, việc hợp tác, phát triển chuỗi giá trị chăn nuôi gà đẻ trứng bền vững và nhân đạo cần được quan tâm để nâng hiệu quả tiêu thụ. Trong đó, mô hình HTX là trọng tâm của chuỗi, kết hợp với sự liên kết với doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Hiện đã có HTX dịch vụ chăn nuôi Đồng Hiệp (Đồng Nai) là đơn vị tiêu biểu tổ chức sản xuất chăn nuôi gà đẻ trứng bền vững, nhân đạo và có nhãn chứng nhận rõ ràng, đầu ra thuận lợi khi xuất vào các nhà hàng, khách sạn cao cấp thành công.