Nghiên cứu bổ sung điều kiện nhận con nuôi, bảo đảm quyền lợi tốt nhất cho trẻ em

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc khảo sát thực tế tại Trung tâm Bảo trợ xã hội tỉnh Tây Ninh.

Sau 15 năm thực thi, Luật Nuôi con nuôi đã góp phần giải quyết hàng chục nghìn trường hợp trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt được nhận làm con nuôi, trở thành nền tảng pháp lý quan trọng cho công tác giải quyết việc nuôi con nuôi trong nước và có yếu tố nước ngoài. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn thi hành luật cũng bộc lộ một số bất cập cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các quy định nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước và bảo đảm tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của trẻ em.

Theo Giám đốc Trung tâm Bảo trợ xã hội tỉnh Tây Ninh Cao Thị Ngọc Hân, thời gian qua, đơn vị đã thực hiện tốt công tác chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt; phối hợp với Sở Tư pháp, Công an tỉnh, ngành Y tế và các cơ quan liên quan trong việc lập hồ sơ trẻ em đủ điều kiện làm con nuôi, xác minh nguồn gốc trẻ em và thực hiện các thủ tục giới thiệu trẻ em làm con nuôi theo đúng quy định của pháp luật.

Trung tâm luôn thực hiện trên nguyên tắc bảo đảm quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em, ưu tiên tìm gia đình thay thế trong nước trước khi xem xét giới thiệu trẻ em làm con nuôi nước ngoài. Giai đoạn 2012 - 2025, Trung tâm đã giải quyết cho 62 trẻ em làm con nuôi, trong đó có 7 trẻ em được nhận làm con nuôi trong nước và 55 trẻ em được nhận làm con nuôi ở nước ngoài.

Các trường hợp giải quyết cho nuôi con nuôi đều được thực hiện đúng trình tự, thủ tục theo quy định của Luật Nuôi con nuôi. Hồ sơ trẻ em được lập, lưu trữ đầy đủ, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ. Nhiều trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt đã được sống trong môi trường gia đình ổn định, được chăm sóc, giáo dục và phát triển toàn diện.

Hiện Trung tâm đang chăm sóc, nuôi dưỡng 26 trẻ em là trẻ mồ côi, trẻ bị bỏ rơi và trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt. Trong đó, có 17 trẻ đã thực hiện các thủ tục tìm gia đình thay thế; 9 trẻ chưa có nhu cầu tìm gia đình thay thế do mong muốn được sống trong gia đình gốc.

Giám đốc Trung tâm Bảo trợ xã hội tỉnh Tây Ninh Cao Thị Ngọc Hân nêu những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện công tác nuôi con nuôi tại đơn vị.

Theo bà Cao Thị Ngọc Hân, quá trình thực hiện công tác nuôi con nuôi vẫn còn một số khó khăn, vướng mắc. Cụ thể, công tác xác minh nguồn gốc trẻ em trong một số trường hợp còn mất nhiều thời gian thực hiện. Việc theo dõi tình hình phát triển của trẻ em sau khi được nhận làm con nuôi ở nước ngoài còn phụ thuộc vào cơ chế phối hợp và báo cáo từ phía cơ quan có thẩm quyền.

Bên cạnh đó, Luật Nuôi con nuôi chưa quy định giới hạn tối đa độ tuổi của người nhận nuôi để bảo đảm quyền lợi lâu dài cho trẻ em; chưa quy định rõ điều kiện nơi ở của người nhận nuôi. Thực tế có trường hợp người nhận nuôi trong nước có nhà ở nhưng diện tích nhỏ, nhiều thế hệ cùng sinh sống hoặc là người nước ngoài ở nhà thuê do công việc phải di chuyển qua nhiều nơi khác nhau.

Ngoài ra, một số trường hợp trẻ em được tiếp nhận vào Trung tâm Bảo trợ xã hội không đầy đủ thông tin về thân nhân và nguồn gốc, gây khó khăn cho quá trình xác minh, hoàn thiện hồ sơ theo quy định.

Tại buổi khảo sát, các đại biểu tập trung trao đổi, thảo luận về quy trình xem xét, đánh giá điều kiện của người nhận con nuôi; trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị liên quan; việc bảo đảm quyền lợi của trẻ em trong quá trình giải quyết hồ sơ nuôi con nuôi; đồng thời đề xuất bổ sung, hoàn thiện một số tiêu chí, quy định trong dự thảo Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi) để phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc phát biểu tại buổi làm việc.

Phát biểu tại buổi làm việc, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, ngoài các điều kiện mang tính pháp lý bắt buộc, cần nghiên cứu thêm những điều kiện bổ trợ để đánh giá toàn diện hơn với người nhận con nuôi. Đây là yếu tố có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi quyết định nhận nuôi không chỉ tạo lập một quan hệ pháp lý mà còn tác động trực tiếp đến cuộc sống và tương lai của trẻ em.

Thứ trưởng cũng cho rằng cần nghiên cứu các quy trình riêng đối với từng nhóm trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt. Thực tế cho thấy có những trẻ em phát triển bình thường nhưng cũng có những trường hợp trẻ em khuyết tật, mắc bệnh hoặc cần sự hỗ trợ đặc biệt. Việc xây dựng quy trình phù hợp với từng nhóm đối tượng sẽ giúp trẻ em được tiếp cận các điều kiện chăm sóc tốt hơn, đồng thời tạo thuận lợi cho các gia đình nhận nuôi trong quá trình hòa nhập và chăm sóc trẻ.

Bên cạnh đó, đoàn công tác ghi nhận nhiều ý kiến liên quan đến trách nhiệm của các cơ sở bảo trợ xã hội, các cơ sở nuôi dưỡng công lập và ngoài công lập. Hiện nay, pháp luật chưa có những quy định thật sự rõ ràng về quyền hạn, trách nhiệm của các đơn vị trong quy trình nuôi con nuôi, dẫn đến việc áp dụng ở mỗi nơi còn khác nhau.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc, dự thảo luật cần quy định cụ thể hơn trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị trong toàn bộ quy trình từ giới thiệu trẻ em, thẩm định hồ sơ, hỗ trợ các bên đến theo dõi sau khi hoàn tất việc nhận nuôi nhằm hạn chế tình trạng đùn đẩy trách nhiệm, kéo dài thời gian giải quyết hoặc phát sinh khoảng trống trong công tác quản lý nhà nước.

Đối với các khó khăn, kiến nghị của Trung tâm Bảo trợ xã hội tỉnh Tây Ninh, Thứ trưởng cho biết đây sẽ là cơ sở để đoàn công tác tiếp tục nghiên cứu, rà soát, đánh giá tác động của các chính sách, hoàn thiện nội dung dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi), bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật trước khi trình Chính phủ trong tháng 6/2026.