Nghiên cứu kỹ quy định hiến xác, lấy mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh phát biểu

Đánh giá kỹ tác động

Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) gồm 7 chương, 39 điều. Đặc biệt, Dự thảo Luật quy định người dưới 18 tuổi được quyền đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người, hiến xác (Điều 10); các trường hợp được lấy mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi (các điều 7, 12, 20, 23 và 30).

Đây là chính sách mới (Luật hiện hành không cho phép người dưới 18 tuổi có quyền hiến mô, bộ phận cơ thể người, hiến xác), trong khi người dưới 18 tuổi, nhất là trẻ em, là chủ thể cần được bảo vệ đặc biệt. Do đó, Ủy ban đề nghị tiếp tục đánh giá tác động kỹ lưỡng đối với nội dung này; đánh giá các trường hợp, nguy cơ có thể phát sinh tâm lý, hệ lụy đạo đức, hệ lụy xã hội kéo theo khi cho phép người dưới 18 tuổi được quyền hiến mô, bộ phận cơ thể người, hiến xác.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan phát biểu

Cùng với đó, không nên quy định các trường hợp được lấy mô, bộ phận cơ thể của người sống dưới 18 tuổi trong cùng Điều 7 quy định các trường hợp được hoạt động vì mục đích thương mại và lấy mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi mà nên tách thành 2 điều để tránh hiểu nhầm. Nhiều ý kiến lưu ý cân nhắc không quy định việc hiến xác đối với người dưới 18 tuổi.

Đối với quy định “người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi được hiến mô tái sinh khi còn sống để điều trị cho người là thành viên gia đình”, nhiều đại biểu cho rằng phạm vi người nhận là “thành viên gia đình” còn rộng nếu so với kinh nghiệm quốc tế. Việc hiến có khả năng cứu sống người nhận, phải được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận và sự phản đối của trẻ luôn được ưu tiên. Đặc biệt, nên rà soát kỹ đối với trường hợp người hiến là "con nuôi" trong gia đình, đề phòng nảy sinh những tình huống phức tạp trong thực tế.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Lò Thị Việt Hà trình bày dự thảo Báo cáo thẩm tra

Đồng thời, cần làm rõ nguyên tắc xác định “không có người hiến trưởng thành phù hợp” hoặc giao quy định chi tiết. Nghiên cứu bổ sung nguyên tắc việc hiến phải bảo đảm không gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, sự phát triển của người hiến và phải được đánh giá độc lập về y khoa, tâm lý và tính tự nguyện.

Để phòng ngừa nguy cơ xâm hại trẻ em, đề nghị quy định không lấy mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi khi nguyên nhân chết chưa được làm rõ hoặc có dấu hiệu bạo lực, xâm hại. Nên nghiên cứu bổ sung nguyên tắc mô, bộ phận cơ thể của người hiến dưới 18 tuổi được ưu tiên điều phối cho người chờ ghép dưới 18 tuổi khi phù hợp về y khoa.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Tạ Văn Hạ phát biểu

Ngăn chặn nguy cơ buôn bán, "du lịch ghép tạng"

Dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) rất quan trọng, có nhiều nội dung phức tạp, nhạy cảm. Vì vậy, Ủy ban đề nghị tham vấn đầy đủ các cơ quan, đối tượng chịu tác động, nhất là đối với những vấn đề còn có ý kiến khác nhau; tiếp thu, giải trình thấu đáo, minh bạch, bảo đảm các quy định chặt chẽ, có căn cứ khoa học, thực tiễn và khả thi; truyền thông phù hợp để người dân hiểu và đồng thuận với các chính sách nhân văn, nhân đạo.

Để chủ động phòng ngừa rủi ro pháp lý quốc tế, ngăn chặn nguy cơ buôn bán và “du lịch ghép tạng”, đề nghị dự thảo Luật cần thể hiện chặt chẽ nguyên tắc phi thương mại xuyên quốc gia; bổ sung cơ chế xác minh với các trường hợp hiến, nhận bộ phận cơ thể có yếu tố nước ngoài.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Trần Thị Thanh Lam phát biểu

Về nguồn tài chính, cần tiếp tục nghiên cứu giải pháp để nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ ghép, nhất là đối với người có hoàn cảnh khó khăn, gắn với lộ trình mở rộng phạm vi thanh toán của Quỹ bảo hiểm y tế và hoàn thiện định mức kinh tế - kỹ thuật, giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh.

Nhiều ý kiến cũng đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định nguyên tắc để bảo đảm không tạo ra xung đột giữa nguyên tắc tự nguyện và quyền quyết định của gia đình trong việc hiến mô, bộ phận cơ thể người; tôn trọng di nguyện của người đăng ký hiến sau khi chết.

Các đại biểu dự phiên họp

Riêng trường hợp được hoạt động vì mục đích thương mại (Điều 7) và quản lý, sử dụng mô, tế bào và các sản phẩm từ mô, tế bào (Điều 19), đại biểu đề nghị tiếp tục đánh giá các rủi ro khi thương mại hóa việc sản xuất, bảo quản, cung ứng tế bào, huyết tương, năng lực quản lý, kiểm soát đối với hoạt động này. Cần cân nhắc kỹ lưỡng bởi đầu vào là hiến tự nguyện, miễn phí, không nên đặt vấn đề giá của đầu ra, cần xác định rõ chi phí tính vào giá dịch vụ y tế. Đồng thời, có cơ chế kiểm soát chặt chẽ về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, giá, bảo đảm khả năng tiếp cận của người bệnh, không xung đột với mục đích nhân đạo của Luật.

Các đại biểu biểu quyết thông qua Báo cáo thẩm tra của Ủy ban

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) được đặc biệt quan tâm. Bởi lẽ, dự án Luật liên quan trực tiếp đến quyền con người, quyền được sống, đặc biệt liên quan đến trẻ em, người chưa thành niên.

Nhấn mạnh Luật mang ý nghĩa nhân văn, nhân đạo sâu sắc song cũng dễ nảy sinh nhiều vấn đề liên quan đến tội phạm... Chủ nhiệm Nguyễn Đắc Vinh đề nghị Ban soạn thảo tiếp tục rà soát, nghiên cứu thật kỹ các ý kiến tại phiên họp để hoàn thiện dự thảo Luật.