Ngoại giao dồn dập tại Tehran, vùng Vịnh hợp lực ngăn Mỹ tấn công

Cùng lúc, truyền thông Arab tiết lộ một dự thảo hòa bình 9 điểm do Pakistan làm cầu nối đã lộ diện.

Bloomberg cho biết các quốc gia vùng Vịnh gồm Qatar, UAE và Saudi Arabia đã hợp lực kêu gọi Tổng thống Mỹ Donald Trump không nối lại chiến sự để nhường chỗ cho đàm phán. Các nước này lo ngại xung đột tái diễn sẽ tàn phá hạ tầng năng lượng khu vực và gây khủng hoảng kinh tế toàn cầu.

Tranh cổ động xuất hiện trên đường phố Tehran, Iran. Ảnh: Reuters.

Chỉ huy quân đội Pakistan tới Tehran thúc đẩy đàm phán Mỹ - Iran Phái đoàn cấp cao của Pakistan đã tới Iran để tiến hành các cuộc thảo luận nhằm sắp xếp vòng đàm phán mới giữa Iran và Mỹ. Tổng tư lệnh quân đội Pakistan, Asim Munir, dẫn đầu phái đoàn tới Tehran vào chiều 15/4, theo truyền thông nhà nước Iran, ông Munir mang theo thông điệp mới từ Mỹ.

Bước đi chiến lược của Pakistan và Qatar tại Tehran

Hãng thông tin bán chính thức Tasnim và ISNA đưa tin, hai ngày sau khi chuyển thông điệp mới nhất của Mỹ trong khuôn khổ đàm phán cho phía Iran, Bộ trưởng Nội vụ Pakistan Syed Mohsin Naqvi đã tổ chức một vòng hội đàm khác với Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araqchi tại Tehran.

Ông Naqvi đang đóng vai trò thúc đẩy thông tin liên lạc nhằm cố gắng đạt được một khuôn khổ để chấm dứt chiến tranh và giải quyết các bất đồng.

Cùng ngày, Tổng tham mưu trưởng quân đội Pakistan Asim Munir cũng trên đường tới Tehran để tham gia các cuộc đàm phán cấp cao.

Theo nhiều nhà phân tích và chiến lược gia quân sự, chuyến đi của ông Asim Munir là một dấu hiệu tích cực. Trong chuyến công du trước đó, ông không chỉ gặp gỡ các nhà lãnh đạo chính trị mà còn làm việc với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cùng lực lượng quốc phòng để nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược của một thỏa thuận hòa bình.

Song song với Pakistan, Reuters cho biết một phái đoàn đàm phán của Qatar cũng đã tới Tehran với sự phối hợp từ phía Mỹ nhằm hỗ trợ giải quyết những vấn đề còn tồn tại giữa hai bên.

Trước đó, Qatar từng đóng vai trò trung gian tại Gaza và nhiều điểm nóng quốc tế, nhưng khá trầm lắng trong chiến sự Iran do từng phải hứng chịu các cuộc tấn công bằng tên lửa và UAV của Tehran trong giai đoạn giao tranh dữ dội.

Lộ diện dự thảo hòa bình 9 điểm và phản ứng từ Mỹ

Truyền thông Arab đưa tin Washington và Tehran có thể sẽ sớm công bố dự thảo thỏa thuận hòa bình do Pakistan làm trung gian.

Theo kênh Al Arabiya (Saudi Arabia), các nguồn tin tiết lộ dự thảo này gồm 9 điểm, bao gồm các thiết lập về lệnh ngừng bắn, tự do hàng hải, cơ chế giải quyết tranh chấp, quy trình đàm phán và các bước dỡ bỏ lệnh trừng phạt. Hiện cả Washington và Tehran đều chưa đưa ra bình luận chính thức.

Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Marco Rubio phát biểu hoạt động đàm phán giữa Mỹ và Iran hiện được cho là có "một chút tiến triển". Ảnh: Reuters.

Từ phía Mỹ, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Marco Rubio phát biểu hôm thứ Năm rằng các cuộc đàm phán đã đạt được "một chút tiến triển" và có "một số dấu hiệu tích cực".

Tuy nhiên, ông thận trọng cho biết: "Tôi không muốn quá lạc quan. Hãy chờ xem điều gì sẽ xảy ra trong vài ngày tới. Nếu chúng tôi đạt được một thỏa thuận tốt, đó sẽ là điều tuyệt vời. Nhưng nếu không đạt được thỏa thuận phù hợp, Tổng thống đã nói rõ ông ấy còn những lựa chọn khác".

Khối Arab vùng Vịnh ngăn ông Trump nối lại chiến sự

Theo Bloomberg, Qatar, UAE và Saudi Arabia đã đồng loạt kêu gọi Tổng thống Mỹ Donald Trump không nối lại chiến sự tại Iran để tạo dư địa cho đàm phán.

Chính lời kêu gọi hợp lực từ 3 quốc gia này đã khiến ông Trump tạm dừng kế hoạch tấn công Iran vào ngày 19/5. Các nước vùng Vịnh lo ngại việc xung đột tái bùng phát sẽ gây hỗn loạn kinh tế trong khu vực và làm gián đoạn trầm trọng hoạt động xuất khẩu năng lượng.

Trong các cuộc điện đàm riêng với ông Trump, lãnh đạo Qatar, UAE và Saudi Arabia đều cho rằng hành động quân sự sẽ không giúp Washington đạt được những mục tiêu lâu dài với Iran. Lập trường của UAE hiện được xem là có sự thay đổi đáng chú ý.

Trước đó, UAE từng có quan điểm cứng rắn hơn nhiều so với các nước láng giềng và đã bí mật tiến hành các đợt tấn công để cảnh cáo Iran (Saudi Arabia cũng thực hiện hành động tương tự) sau khi chịu thiệt hại nặng nề từ các đòn tập kích bằng tên lửa và UAV của Tehran.

Bất đồng cốt lõi: Kho urani và Eo biển Hormuz

Dù có tín hiệu ngoại giao, Tehran và Washington vẫn bất đồng sâu sắc về kho dự trữ urani của Iran và quyền kiểm soát eo biển Hormuz.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington sẽ tịch thu kho urani làm giàu cấp độ cao của Iran nhằm ngăn chặn nước này chế tạo vũ khí hạt nhân, dù Tehran khẳng định chương trình này chỉ phục vụ mục đích hòa bình.

Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Reuters.

"Chúng tôi sẽ lấy được nó. Chúng tôi không cần nó, không muốn nó. Nhưng chúng tôi sẽ phải tiêu hủy nó sau khi thu hồi, không thể để họ sở hữu vật liệu này", ông Trump phát biểu tại Nhà Trắng.

Ngược lại, nguồn tin cấp cao từ Iran cho biết Lãnh tụ Tối cao Iran Ayatollah Mojtaba Khamenei đã ra chỉ thị nghiêm cấm chuyển số urani này ra nước ngoài.

Bên cạnh đó, ông Trump cũng chỉ trích dữ dội ý định thu phí đối với tàu thuyền qua lại eo biển Hormuz của Tehran: "Chúng tôi muốn nó được mở lại. Iran không được phép lập các trạm thu phí. Đó là một tuyến đường thủy quốc tế và cần được tự do đi lại".

Bộ trưởng Ngoại giao Marco Rubio nhấn mạnh sẽ không thể có giải pháp nếu Tehran thực thi hệ thống thu phí tại đây, gọi hành vi này là "hoàn toàn bất hợp pháp".

Sau khi chiến tranh bùng nổ vào ngày 28/2, Iran đã đóng cửa eo biển này với hầu hết hoạt động vận tải biển và hiện chỉ tuyên bố mở cửa trở lại cho các quốc gia thân thiện tuân thủ các điều khoản của họ.

Hiện tại, Tehran đã gửi đề xuất mới nhất tới Mỹ nhưng các mô tả cho thấy nó phần lớn lặp lại các điều khoản mà ông Trump từng bác bỏ, bao gồm yêu cầu kiểm soát eo biển Hormuz, bồi thường thiệt hại chiến tranh, dỡ bỏ lệnh trừng phạt, giải phóng tài sản bị đóng băng và rút quân đội Mỹ.

Ông Trump đang phải đối mặt với áp lực lớn trong nước trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11, khi người dân Mỹ giận dữ trước tình trạng giá nhiên liệu tăng vọt và tỷ lệ ủng hộ dành cho ông đang ở mức thấp kỷ lục kể từ khi trở lại Nhà Trắng vào năm ngoái.

Hai vấn đề bất đồng lớn nhất hiện nay là kho urani và Eo biển Hormuz. Ảnh: Reuters.

Áp lực từ cú sốc năng lượng toàn cầu

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) nhận định cuộc xung đột này đã tạo ra cú sốc năng lượng tồi tệ nhất thế giới. Lưu lượng giao thông qua eo biển Hormuz - nơi từng gánh vác 1/5 lượng dầu thô và khí hóa lỏng của thế giới - đã giảm xuống mức nhỏ giọt với chỉ vài chuyến mỗi ngày, so với 125 đến 140 lượt trước chiến tranh.

IEA cảnh báo nhu cầu nhiên liệu đạt đỉnh trong mùa hè (tháng 7 và tháng 8), kết hợp với tình trạng thiếu hụt nguồn cung mới từ Trung Đông, có thể đẩy thị trường năng lượng toàn cầu vào "vùng đỏ" nguy hiểm. Sự bất ổn này khiến đồng USD neo gần mức cao nhất trong sáu tuần, trong khi giá dồn liên tục leo thang do giới đầu tư hoài nghi về triển vọng đạt được bước đột phá.

"Chúng ta đang đi đến cuối tuần thứ 12 của cuộc chiến và đã trải qua sáu tuần trong lệnh ngừng bắn, nhưng tôi không thực sự thuyết phục rằng chúng ta đang tiến gần hơn đến một giải pháp giữa Mỹ và Iran", Tony Sycamore, nhà phân tích thị trường tại IG, nhận định.