Ngoại giao Việt Nam tiên phong thúc đẩy quan hệ với các nước láng giềng

Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ. Ảnh: TTXVN phát

Trong tổng thể đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, vì hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại của Việt Nam, ngoại giao láng giềng luôn được Đảng và Nhà nước ta đặt ở vị trí ưu tiên hàng đầu, bởi quan hệ với láng giềng là yếu tố tác động trực tiếp nhất, toàn diện nhất đến môi trường hòa bình, ổn định và các lợi ích về an ninh, phát triển và vị thế của đất nước.

Là người đồng chí, người bạn láng giềng gần gũi của nhân dân Trung Quốc, ngay sau khi nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa được thành lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh trong bức điện gửi Chủ tịch Mao Trạch Đông nhấn mạnh: "Hai dân tộc Việt - Hoa có mối quan hệ anh em trải qua mấy nghìn năm lịch sử. Từ đây, mối quan hệ ấy sẽ ngày càng mật thiết để phát triển tự do và hạnh phúc của hai dân tộc ta, và để bảo vệ dân chủ thế giới và hòa bình lâu dài" [Hồ Chí Minh: Điện mừng ngày thành lập Chính phủ nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa, Hồ Chí Minh toàn tập, Tập 5, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1995, trang 717]. Ngày 15/01/1950, Việt Nam là một trong những nước đầu tiên tuyên bố công nhận nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa. Đáp lại tình cảm của nhân dân Việt Nam, ngày 18/01/1950, nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa đã ra tuyên bố công nhận nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa (nay là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam), mở ra trang sử mới cho quan hệ hai nước.

Trải qua chặng đường 75 năm phát triển (1950 - 2025), quan hệ Việt - Trung tuy có lúc thăng trầm, nhưng đoàn kết, hữu nghị và hợp tác vẫn luôn là dòng chảy chính. Có thể nói, quan hệ Việt - Trung chính là một bức tranh thu nhỏ, phản ánh đầy đủ vai trò tiên phong của ngành Ngoại giao Việt Nam trong thúc đẩy quan hệ với các nước láng giềng. Vai trò tiên phong đó được thể hiện rõ nét trong những nỗ lực thúc đẩy quan hệ song phương trên cả 3 nền tảng: chính trị, vật chất (kinh tế - thương mại - hạ tầng) và xã hội (văn hóa, giáo dục, giao lưu nhân dân), xử lý thỏa đáng các vấn đề do lịch sử để lại, bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia, dân tộc, vì hợp tác hữu nghị, bình đẳng, cùng có lợi giữa hai đất nước.

Thúc đẩy giao lưu cấp cao, xác định khuôn khổ quan hệ, củng cố nền tảng chính trị

Kể từ sau bình thường hóa quan hệ năm 1991 đến nay, Lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Chính phủ, Quốc hội (Nhân đại) và Mặt trận Tổ quốc (Chính hiệp) hai nước thường xuyên gặp gỡ, tiếp xúc, trao đổi với nhiều hình thức linh hoạt. Hai bên đạt nhận thức chung về tiếp tục củng cố và phát huy truyền thống hữu nghị, tăng cường tin cậy chính trị, mở rộng và làm sâu sắc các lĩnh vực hợp tác, kiểm soát bất đồng, định hướng và thúc đẩy sự phát triển lành mạnh, ổn định lâu dài của quan hệ Việt - Trung. Xuyên suốt lịch sử quan hệ song phương, Việt Nam và Trung Quốc xác định phát triển theo phương châm "láng giềng hữu nghị, hợp tác toàn diện, ổn định lâu dài, hướng tới tương lai" vào năm 1999 và tinh thần "láng giềng tốt, bạn bè tốt, đồng chí tốt, đối tác tốt" vào năm 2005. Năm 2008, hai bên nhất trí thiết lập khuôn khổ quan hệ đối tác hợp tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Trung Quốc, khung hợp tác cao nhất, nội hàm sâu rộng nhất trong quan hệ của Việt Nam với các nước trên thế giới và Trung Quốc cũng là quốc gia đầu tiên cùng Việt Nam xây dựng khuôn khổ hợp tác này. Tiếp sau chuyến thăm chính thức Trung Quốc của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng vào tháng 10/2022 và chuyến thăm cấp Nhà nước tới Việt Nam của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình vào tháng 12/2023, hai bên nhất trí xác lập "định vị mới" cho quan hệ song phương với việc nâng tầm quan hệ Đối tác hợp tác chiến lược toàn diện, xây dựng Cộng đồng chia sẻ tương lai Việt Nam - Trung Quốc có ý nghĩa chiến lược.

Trong chuyến thăm cấp Nhà nước tới Trung Quốc rất thành công của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tháng 8/2024, hai bên đã ra Tuyên bố chung về việc tăng cường hơn nữa quan hệ Đối tác hợp tác chiến lược toàn diện, thúc đẩy xây dựng Cộng đồng chia sẻ tương lai Việt Nam - Trung Quốc có ý nghĩa chiến lược, nhất trí xác định năm 2025 là Năm giao lưu nhân văn Việt Nam - Trung Quốc. Tháng 4/2025, trong không khí hai nước kỷ niệm 75 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình đã có chuyến thăm cấp Nhà nước Việt Nam lần thứ 4 và là lần thứ hai trong cùng một nhiệm kỳ Đại hội của hai Đảng, thể hiện sự coi trọng cao của Đảng, Nhà nước Trung Quốc đối với quan hệ Việt - Trung.

Bên cạnh đó, các chuyến thăm, tiếp xúc cấp cao hai bên trong năm 2025 cũng diễn ra thường xuyên, nổi bật là việc 3 đồng chí Lãnh đạo chủ chốt gồm Chủ tịch nước Lương Cường, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính và Ủy viên trưởng Nhân đại toàn quốc Trung Quốc Triệu Lạc Tế thăm và dự các Lễ kỷ niệm, hoạt động đối ngoại quan trọng của nhau gần như trong cùng một thời điểm, đã tạo những điểm nhấn chưa từng có, góp phần triển khai cụ thể nhận thức chung của Lãnh đạo cao nhất hai Đảng, hai nước. Bộ Ngoại giao cũng đã thúc đẩy việc thiết lập tổng số trên 60 cơ chế giao lưu, hợp tác giữa kênh Đảng, Quốc hội, Mặt trận Tổ quốc và hợp tác giữa các bộ ngành, địa phương, cũng như hợp tác ở các cơ chế đa phương, qua đó tạo cơ sở ổn định, vững chắc cho việc triển khai hợp tác giữa hai bên. Các cơ chế/hình thức trao đổi, hợp tác quan trọng có thể kể đến như gặp gỡ cấp cao hai Đảng; Ủy ban hợp tác giữa Quốc hội Việt Nam và Nhân đại toàn quốc Trung Quốc; Đối thoại chiến lược cấp Bộ trưởng Ngoại giao, Quốc phòng, Công an Việt Nam - Trung Quốc, Gặp gỡ đầu xuân/Hội nghị thường niên giữa Bí thư Tỉnh ủy các tỉnh biên giới phía Bắc với các địa phương Quảng Tây, Vân Nam (Trung Quốc). Ủy ban chỉ đạo hợp tác song phương Việt Nam - Trung Quốc tiếp tục phát huy vai trò quan trọng trong điều phối, thúc đẩy hợp tác trên các lĩnh vực giữa hai nước.

Đồng hành đẩy mạnh hợp tác thực chất, góp phần củng cố nền tảng vật chất cho quan hệ song phương

Trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực có những diễn biến phức tạp, khó lường, quan hệ kinh tế - thương mại giữa hai nước không ngừng phát triển mạnh mẽ, ngày càng đi vào chiều sâu, thực chất. Kể từ năm 2016 đến nay, Việt Nam luôn giữ vững vị thế là đối tác thương mại lớn nhất của Trung Quốc trong ASEAN và hiện là nước đối tác thương mại lớn thứ 4 của Trung Quốc trên toàn thế giới xét theo tiêu chí quốc gia. Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất, thị trường nhập khẩu lớn nhất và thị trường xuất khẩu lớn thứ hai của Việt Nam. Trong năm qua, Trung Quốc tiếp tục là đối tác lớn nhất của Việt Nam với trị giá thương mại hàng hóa song phương ước đạt trên 250 tỉ USD, thể hiện rõ sự phát triển mạnh mẽ và độ gắn kết trong quan hệ kinh tế - thương mại giữa hai nước.

Cùng với thương mại, Trung Quốc hiện là nhà đầu tư nước ngoài lớn thứ 6 tại Việt Nam với 6.197 dự án còn hiệu lực, chiếm hơn 7,8% tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam. Trong 11 tháng đầu năm 2025, Trung Quốc đứng đầu về số dự án đầu tư mới với 1.149 dự án, chiếm 31,1%; đứng thứ 2 về tổng số vốn đăng ký với 4,26 tỷ USD (sau Singapore). Đã có nhiều doanh nghiệp lớn, công nghệ cao của Trung Quốc đầu tư hiệu quả tại Việt Nam. Một số dự án lớn, tiêu biểu được đẩy mạnh, điển hình như dự án thành phần 1 của dự án tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đã chính thức khởi công. Một số tồn tại, vướng mắc như tình trạng ùn tắc hàng hóa tại một số cửa khẩu những năm trước đây, hay tình trạng nhập siêu cao, quy mô, chất lượng đầu tư, tiến độ của một số dự án hợp tác công nghiệp, giao thông giữa hai nước cũng đã được hai bên nỗ lực, từng bước tháo gỡ.

Nỗ lực thúc đẩy giao lưu nhân văn, củng cố nền tảng xã hội vững chắc cho quan song phương

Các lĩnh vực hợp tác, giao lưu văn hóa, du lịch giữa hai nước đạt nhiều thành tựu đáng khích lệ. Hiện có trên 24.000 du học sinh Việt Nam đang sinh sống, học tập ở Trung Quốc, tăng gấp đôi so với 5 năm trước. Hợp tác du lịch đang phục hồi tích cực với 4,8 triệu lượt khách Trung Quốc đến Việt Nam từ tháng 1 - 11/2025, chiếm 25% tổng lượt khách quốc tế đến Việt Nam, đứng đầu về tổng lượt khách quốc tế đến Việt Nam.

Giao lưu, gặp gỡ giữa nhân dân hai nước diễn ra sôi động, ngày càng thiết thực, hiệu quả. Hai bên đã tổ chức Giao lưu hữu nghị giữa Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với Chính hiệp toàn quốc Trung Quốc và Mặt trận Tổ quốc - Chính hiệp các tỉnh/khu biên giới, Gặp gỡ hữu nghị thanh niên Việt - Trung, Đại liên hoan Thanh niên Việt - Trung, Diễn đàn Nhân dân Việt - Trung.

"Năm giao lưu nhân văn Việt - Trung" nhân dịp kỷ niệm 75 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Trung Quốc đã khép lại với nhiều hoạt động đa dạng, phong phú và gắn kết, nổi bật là chương trình Gặp gỡ lưu học sinh Việt Nam - Trung Quốc qua các thời kỳ với sự tham dự của Tổng Bí thư Tô Lâm và nhiều đồng chí Lãnh đạo Việt Nam, các chương trình "Hành trình đỏ nghiên cứu học tập của thanh niên"...., tạo động lực tích cực góp phần củng cố, tăng cường hiểu biết và tình cảm hữu nghị giữa nhân dân, nhất là thế hệ trẻ hai nước.

Xử lý thỏa đáng vấn đề biên giới lãnh thổ do lịch sử để lại trên cơ sở luật pháp quốc tế, xây dựng môi trường hòa bình, ổn định cho sự phát triển của mỗi nước và khu vực

Thực hiện các thỏa thuận và nhận thức chung của lãnh đạo cấp cao hai Đảng, hai nước, các vấn đề tồn tại trong quan hệ hai nước đã từng bước được giải quyết. Cho đến nay, Việt Nam và Trung Quốc đã ký Hiệp ước biên giới trên đất liền vào năm 1999, Hiệp định phân định và Hiệp định hợp tác nghề cá Vịnh Bắc Bộ vào năm 2000, hoàn thành toàn bộ công tác phân giới cắm mốc vào năm 2008 và ký kết 03 văn kiện về quản lý đường biên giới trên đất liền vào năm 2009. Đây là những sự kiện quan trọng có ý nghĩa lịch sử, tạo tiền đề xây dựng đường biên giới Việt - Trung thành đường biên giới hòa bình, ổn định và phát triển, góp phần tăng cường quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa hai nước, đóng góp tích cực vào hòa bình, ổn định và phát triển ở khu vực cũng như trên thế giới. Trên biển, hai bên đã ký kết "Thỏa thuận về những nguyên tắc cơ bản chỉ đạo giải quyết vấn đề trên biển Việt Nam - Trung Quốc" vào năm 2011, thiết lập và duy trì thường xuyên cơ chế đàm phán cấp Chính phủ về biên giới lãnh thổ, các cuộc gặp giữa Thứ trưởng Ngoại giao hai nước và 03 cơ chế đàm phán Nhóm công tác cấp chuyên viên Việt Nam - Trung Quốc về vùng biển ngoài cửa Vịnh Bắc Bộ, Nhóm công tác về hợp tác trong các lĩnh vực ít nhạy cảm trên biển, Nhóm công tác bàn bạc về hợp tác cùng phát triển trên biển.

Các bài học kinh nghiệm quý báu trong quá trình đàm phán giải quyết vấn đề biên giới trên đất liền và phân định Vịnh Bắc Bộ cùng với "Thỏa thuận về những nguyên tắc cơ bản chỉ đạo giải quyết vấn đề trên biển Việt Nam - Trung Quốc" và nhận thức chung đạt được giữa Lãnh đạo cấp cao hai nước đã tạo tiền đề và nhận thức quan trọng để hai bên tiếp tục đàm phán, tìm kiếm biện pháp từng bước giải quyết hòa bình vấn đề Biển Đông trên cơ sở tôn trọng quyền và lợi ích chính đáng của nhau và quan hệ hữu nghị giữa hai nước, phù hợp với luật pháp quốc tế, nhất là Công ước của Liên hợp quốc về Luật biển 1982 (UNCLOS 1982) và Tuyên bố về cách ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) ký giữa ASEAN và Trung Quốc.

Tiếp tục phát huy vai trò tiên phong, trọng yếu, thường xuyên của Bộ Ngoại giao trong thúc đẩy quan hệ Việt - Trung thời gian tới

Hiện nay, môi trường quốc tế và khu vực đang có sự biến đổi mạnh mẽ, sâu sắc chưa từng có và sẽ còn gay gắt và khó dự báo hơn. Sau khoảng 4 thập niên tiến hành Đổi mới và Cải cách mở cửa, Việt Nam và Trung Quốc đều đạt được thành tựu to lớn có ý nghĩa lịch sử trong sự nghiệp xây dựng và phát triển mỗi nước. Dưới sự lãnh đạo của Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, đứng đầu là Tổng Bí thư Tô Lâm, Việt Nam đặt mục tiêu phấn đấu bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, kỷ nguyên hiện thực hóa mục tiêu trở thành nước phát triển có thu nhập cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa vào năm 2045. Trung Quốc dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc với hạt nhân là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tập Cận Bình đặt mục tiêu trở thành cường quốc xã hội chủ nghĩa hiện đại, giàu mạnh, dân chủ, văn minh, hài hòa và tươi đẹp vào năm 2049. Lịch sử phát triển quan hệ hai nước và bối cảnh, yêu cầu đặt ra hiện nay cho thấy, không ngừng củng cố và phát triển quan hệ Việt - Trung là yêu cầu khách quan, góp phần quan trọng kiến tạo môi trường ổn định, thuận lợi, mang lại lợi ích thiết thực vì nhân dân mỗi nước, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển của mỗi nước, đóng góp tích cực vào hòa bình, ổn định, thịnh vượng và phát triển ở khu vực cũng như trên thế giới.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam tiếp tục xác định tăng cường quan hệ với Trung Quốc là một trong những ưu tiên hàng đầu trong chính sách đối ngoại. Hai bên cùng có nhu cầu thúc đẩy quan hệ hai nước bước vào giai đoạn phát triển mới ở tầng mức cao hơn, sâu sắc và thực chất hơn. Với vai trò "trọng yếu, thường xuyên", Ngoại giao Việt Nam trong thời gian tới sẽ tiếp tục tập trung điều phối, thúc đẩy hiện thực hóa nhận thức chung cấp cao về việc làm sâu sắc và nâng tầm quan hệ Đối tác hợp tác chiến lược toàn diện, xây dựng Cộng đồng chia sẻ tương lai có ý nghĩa chiến lược Việt Nam - Trung Quốc trong tổng thể đường lối đối ngoại chung của Đảng, Nhà nước Việt Nam.

Theo đó, một số trọng tâm thời gian tới bao gồm: Một là, tiếp tục củng cố tin cậy chính trị cao hơn, thúc đẩy tiếp xúc cấp cao và các cấp, các kênh như Đảng, Chính phủ, Quốc hội, Mặt trận Tổ quốc, tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực trọng yếu như ngoại giao, quốc phòng, công an. Hai là, thúc đẩy hợp tác thực chất sâu sắc hơn, nhất là thúc đẩy hợp tác kinh tế - thương mại phát triển cân bằng, bền vững, thu hút đầu tư chất lượng cao, tạo những điểm sáng mới trong hợp tác khoa học công nghệ, kết nối hạ tầng giao thông, nhất là đường sắt, đào tạo nhân lực chất lượng cao, chuyển đổi số, tăng trưởng xanh, năng lượng sạch… Ba là, củng cố nền tảng xã hội vững chắc hơn, tăng cường tình hữu nghị giữa nhân dân hai nước thông qua tiếp tục triển khai các hoạt động giao lưu sôi động, phong phú, hiệu quả, tuyên truyền khách quan, tích cực về mỗi nước và quan hệ hai nước, mở rộng hợp tác du lịch, văn hóa, giáo dục, xuất bản… Bốn là, phối hợp đa phương chặt chẽ hơn, thúc đẩy hòa bình, hợp tác và phát triển ở khu vực và trên thế giới, ủng hộ duy trì vai trò trung tâm của ASEAN. Năm là, thúc đẩy kiểm soát và giải quyết tốt hơn bất đồng trên cơ sở phù hợp với quy định của luật pháp quốc tế, bao gồm Công ước của Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982, duy trì các cơ chế đối thoại, cùng xây dựng môi trường xung quanh hòa bình, ổn định, từng bước tìm kiếm giải pháp căn bản, lâu dài mà hai bên có thể chấp nhận được ở Biển Đông.

Cùng với sự phối hợp chặt chẽ giữa đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước, đối ngoại nhân dân, đối ngoại quốc phòng, đối ngoại an ninh, ngoại giao Việt Nam đã nỗ lực khẳng định vai trò nòng cốt trong việc tham mưu chiến lược và tổ chức triển khai đồng bộ, hiệu quả các chủ trương, chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước.

Bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, với chức trách, nhiệm vụ mới sau khi hợp nhất với một số cơ quan đối ngoại, với "định vị mới" về vai trò tiên phong, trọng yếu, thường xuyên, ngành Ngoại giao Việt Nam tiếp tục phát huy truyền thống tốt đẹp, không ngừng thúc đẩy quan hệ với các nước, trước hết là các nước láng giềng ngày càng đi vào chiều sâu, thực chất, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, đẩy mạnh ngoại giao phục vụ phát triển, góp phần hiện thực hóa khát vọng, tầm nhìn phát triển của đất nước.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ